10 اردیبهشت 1391

نگاهی به آموزش روزنامه نگاری در ایران

روزنامه نگاری با مدرک دانشگاهی یا بدون آن؟

10 اردیبهشت 1391

خبرنگاران ایران- سارامحسنی: جذابیت های روزنامه‌نگاری باعث می شود بسیاری برای ادامه تحصیل وارد این رشته شوند اما در این میان هستند فارغ التحصیلان بی شماری که 4سال و حتی بیشتر تلاش می‌کنند، درس می‌خوانند و یاد می‌گیرند اما هرگز به تحریریه‌ها راه نمی یابند و در مقابل افرادی که در رشته های بسیار غیر مرتبط درس خوانده اند اما وارد روزنامه ها شده و در عین حال روزنامه نگاران موفقی هم بودند.

آیا مدرک دانشگاهی روزنامه نگاری بی اعتبار شده است؟ خبرنگاران چه میزان از آنچه که در دانشگاه آموخته اند در کار روزنامه نگاری خود بهره می برند؟ آیا دانشگاه ها ی روزنامه نگاری ایران بر اساس علم روز این رشته برنامه ریزی می شود ؟ این ها سوالاتی است که در پیچ و خم تحریریه های خبری بارها در ذهن خبرنگاران جرقه خورده است ؟ سوالاتی که پاسخهای متفاوتی هم داشته است .

یکی از خبرنگاران اجتماعی که به صورت حق التحریر به روزنامه ها مطلب می دهد و مدرک کارشناسی روزنامه نگاری از دانشکده خبر را دارد درباره این موضوع به «خبرنگاران ایران» می گوید: «من در دو زمان فعالیت خبری داشته ام. زمانی که هنوز دانشگاه نرفته بودم و زمانی که در دانشگاه درس های مرتبط را یاد گرفتم و با اطمینان می گویم تحصیلات دانشگاهی روی فعالیتم موثر بوده است.»

او که می خواهد نامش در این گزارش ذکر نشود ادامه می دهد: «در حال حاضر دانشکده خبر که برای تربیت خبرنگاران فعال در رسانه ها شکل گرفته بود استادان خوب کم دارد اما 6 سال پیش که من در آنجا درس می خواندم از هر یک از استادانم آموختم که مهمترین آن بالا رفتن اعتماد به نفسم برای انجام فعالیت خبری بود اما در عین حال کمبود هایی هم وجود داشت.»

او این کمبودها را فراگیر می داند و می گوید: «در سیستم آموزش عالی ایران، رشته ارتباطات و روزنامه نگاری با متد روز دنیا به روز نشده است. بنابراین من در دانشگاه متد جدید را یاد نمی گرفتم تنها یکسری اصول را یاد می گرفتم که برای من آموختن آن اصول موثر بود.»

در مقابل در تحریریه های ایران، روزنامه نگارانی فعالیت می کنند که مدرک روزنامه نگاری ندارند و روزنامه نگاری را یا به طور تجربی فراگرفته اند و یا اینکه در کلاس های روزنامه نگاری برخی موسسه ها شرکت کردند.

«علی» یکی از این افراد است که به گفته خودش در دوره های «دفتر مطالعات و برنامه ریزی رسانه ها» که در خیابان پاکستان تهران قرار دارد شرکت کرده است .

وی تا دو سال پیش در یکی از خبرگزاری های کشور فعالیت می کرد و حدود 5 سال سابقه فعالیت دارد، می گوید: «زمانی که من دوره های این موسسه را گذراندم استادان خوب روزنامه نگاری در آنجا تدریس می کردند و خیلی چیزها از آن ها یاد گرفتم.»

وی اضافه می کند: «آقایان قاضی زاده، صدیقی، نمک دوست، شکرخواه و ... در آن زمان برای ما تدریس می کردند و انگار همان دو ترم را که گذراندم برای آنچه که در ابتدای ورودم به دنیای خبرنگاری نیاز داشتم کفایت می کرد.استادانی که در دوره های اخیر آموزشی این موسسه کمتر کلاس می گیرند و این موسسه هم از وجود این استاد ها بی بهره شده است. »

علی معتقد است که اگر در دانشگاه رشته ارتباطات و روزنامه نگاری می خواند شاید کمتر از آنچه که در این کلاس ها یاد گرفته عایدش می شد و می گوید: « روزنامه نگاری نیاز به یکسری توانایی های شخصی دارد. کلاس درس می تواند تنها یکسری اصول یاد دانشجو دهد بنابراین باید خود روزنامه نگار به دنبال جدیدترین اتفاق ها در دنیای رسانه باشد.»

او می گوید: «در دانشگاه های ایران ، علم روز دنیا تدریس نمی شود. هیچ انگیزه ای هم برای تغییر و تحول این رشته دیده نمی شود .بنابراین افرادی که واقعا می خواهند در ایران در زمینه تئوریک روزنامه نگاری بخوانند باید خود تلاش کنند تا از جدیدترین متدهای آموزشی روزنامه نگاری دنیا اطلاع پیدا کنند و حتی آموزش آنلاین ببینند .روزنامه‌نگاری خلاف سایر رشته‌ها متکی به استاد و کتاب نیست و نیازمند تجربه و آموزش نفس به نفس است.»

علی که سیستم آموزشی روزنامه نگاری چند کشور دنیا را دنبال کرده است می گوید: «برایم جالب بود که در برخی از کشورها چیزی به اسم روزنامه نگاری در دانشگاه ها تدریس نمی شود. شاید ارتباطات و رسانه تدریس شود اما روزنامه نگاری نه. »

او می گوید: « من بررسی کردم و به این نتیجه رسیدم که روزنامه نگاری در مدارس عالی و موسسه های خصوصی که مدرک معتبر هم دارند تدریس می شود و این موسسه ها کارهای تئوری و عملی را با هم ترکیب کرده اند. دوره های کارآموزی بسیار سطح بالا برگزار می کنند و در واقع یک کارگاه واقعی روزنامه نگاری شکل داده اند که دانشجو به تمام معنا با روزنامه نگاری آشنا می شود.»

چند درصد فارغ التحصیلان روزنامه نگاری در تحریریه ها هستند؟

حال این سوال مطرح می شود که در تحریریه های خبری چه میزان خبرنگار فعالیت می کنند که رشته روزنامه نگاری خوانده اند. از یکی از خبرنگارانی که در یکی از روزنامه های اصلاح طلب فعالیت می کند این سوال را می پرسم اینکه در گروهی که فعالیت می کند چند نفر روزنامه نگاری خوانده اند. او مکثی می کند و دوستانش را می شمارد و مدارک تحصیلی آنها را می گوید و در نهایت اعلام می کند از شش نفری که به طور دائم با گروه فعالیت دارند تنها دو نفر مدرک ارتباطات دارند.

این واقعیتی است که چند سال پیش دکتر محسنیان راد استاد ارتباطات در پژوهشی به آن رسیده بود. نتایج این پژوهش نشان می داد که تنها 10 درصد فارغ التحصیلان رشته روزنامه نگاری در مطبوعات فعالیت دارند. «علی اکبر قاضی زاده» استاد گزارش نویسی در گفت و گویی که با سایت همشهری داشت، در همین باره داشت گفت : «اولین و اصلی‌ترین مشکلی که در رابطه با این مسئله وجود دارد آن است که در کشور ما هر کس که سواد خواندن و نوشتن دارد خود را روزنامه‌نگار می‌داند.دومین مشکل آن است که در سال‌های اخیر رشد سطح تحصیلات طبقات متوسط جامعه موجب فراوانی صاحبان مدرک شده است، این نیروهای دانش آموخته نیاز به کار دارند و به دلیل همان مشکلی که در ابتدا اشاره کردم همه فکر می‌کنند که می‌توانند روزنامه‌نگار شوند و جالب‌تر آن است که وقتی وارد این حوزه می‌شوند با هیچ مانعی مواجه نمی‌شوند، به این علت که محیط روزنامه‌نگاری ما آنچنان از آموزه ها و مهارتهای اصلی روزنامه‌نگاری تهی شده است که هر میرزا بنویسی می‌تواند روزنامه‌نگارشود.»

او همچنین با بررسی تحریریه ها خبری ایران می گوید: « در حال حاضر روزنامه‌نگارانی که از دانشکده‌ها فارغ التحصیل می‌شوند توانایی کار حرفه ای را به دست نیاورده‌اند وچندان فرقی با فارغ التحصیلان سایر رشته‌ها ندارند. همچنین در دانشکده های ما به خصوص در 6 سال اخیر اساتیدی بدنه آموزش روزنامه‌نگاری را تشکیل داده‌اند که تا به حال حتی یک سطر هم در مطبوعات ننوشته‌اند در نتیجه نمی‌دانند که یک خبرنگار در حرفه خود چه کاری باید انجام دهد.»

روزنامه هم روزنامه نگار تربیت نمی کند

بار دیگر سراغ علی رفتم و از او پرسیدم که چه میزان تحریریه خبرگزاری ای که در آن فعالیت می کرد توانسته بود خبرنگار پرورش دهد؟ او در پاسخ گفت: «قطعا روزنامه های ایران هم روزنامه نگار تربیت نمی کند چرا که هنوز ایران روزنامه قابل استنادی در جامعه جهانی ندارد بنابراین توانایی تربیت روزنامه نگار هم ندارد. »

او معتقد است که در حال حاضر مرکز آموزش روزنامه همشهری مناسب تر از روزنامه های دیگر فعالیت می کند چرا که دوره های فراگیر آموزش روزنامه نگاری که در این مرکز دایر است با روش های روز دنیا همخوانی دارد اما روزنامه های دیگر چنین امکانی را ندارند و البته بیشتر به مسائل مالی شان مربوط می شود. این خبرنگار اضافه می کند: «اگر روزنامه های ما در کنار فعالیت های خود شرایطی برای ارتقا کار نیروهایشان داشتند بسیار مناسب بود اما با وضعیت فقدان امنیت شغلی این موضوع رویایی بیش نیست.»

خبرنگار قطعا فقط با خواندن کتاب‌ها و درسهای دانشگاه ‌خبرنگار نمی‌شود.‌ در این رشته علاقه‌مندی، استعداد ذاتی، تجربه و مطالعه همزمان نیاز است. خبرنگار باید برای اهداف کاری‌اش دغدغه‌ داشته باشد. باید دید در این بین دغدغه‌ی چند درصد از روزنامه‌نگاران ‌"آموختن و ارتقاء" است؟ در حال حاضر بسیاری از خبرنگاران، نه تنها برای ارتقاء دانش خود مطالعه نمی‌کنند؛ بلکه در حوزه‌ی کاری خودشان هم تحقیق نمی‌کنند و این زنگ خطری است که جامعه رسانه ای کشور را تهدید می کند.

  • Version imprimable de cet article Version imprimable
  • envoyer l'article par mail envoyer par mail
  • برگ‌های مطایبه‌آمیز از تاریخچه ممیزی در روزنامه‌نگاری فارسی

    9 آذر 1394

    خبرنگاران ایران - سعید رازی دوست:اگرچه ممیزی یا سانسور امری است که اعمال آن با طنز، شوخی و مطایبه فاصلهء بسیاری دارد، بررسی خاطره‌های مطبوعاتی نشان می‌دهد در تاریخچه‌ی ممیزی در ایران، برگ‌هایی که خواندن‌شان امروز لبخند بر صورت می‌نشاند یا موجب خنده می‌شود، کم نیست؛ هرچند می‌توان در پس خنده‌های امروزین، بر رنجی که متحملان ممیزی کشیده‌اند گریست.سیدفرید قاسمی از نادر پژوهشگران تاریخ روزنامه‌نگاری ایرانی، در یکی از جلدهای مجموعهء «صدخاطره از صد رویداد» به نقل خاطره‌هایی می‌پردازد که گهگاه برای مخاطب امروزی خنده‌دار به‌نظر می‌رسد. قصهء تلخ سانسور و ترس، از دیرباز تا فرداها، هرگز از لبخند و تلخند خالی نبوده است و نخواهد بود.

  • خبرنگاران زن و تحصیلکرده ها به شبکه‌های اجتماعی علاقه بیشتری دارند

    20 مهر 1394

    این روزها استفاده از شبکه‌های اجتماعی هر روز در بین خبرنگاران رواج بیشتری پیدا می‌کند اما همه خبرنگاران نسبت به استفاده از این شبکه‌ها نظر مشابهی ندارند، برخی معتقدند استفاده از این شبکه‌ها فایده ای ندارد و اساساً نسبت به آن‌ها نظر مثبتی ندارند. برخی از آن‌ها معتقدند استفاده از این شبکه‌ها برای شهرت شان خوب است و این طور مردم بیشتر با مطالب و تولیدات آن‌ها آشنا می‌شوند.

  • نیوشا،عکاسِ خودآموخته‌ای که جهانی شد

    16 شهریور 1394

    خبرنگاران ایران-نیوشا توکلیان خود را خیلی احساساتی و عاطفی می‌داند: «اگر چیزی قلبم را به درد بیاورد به دنبالش می‌روم تا روایت و قصه آن را بیرون بکشم، حتی اگر الزاماً در اطراف خودم و در حیطه تجربیات زندگی‌ام نباشد.» سال گذشته هم خبرساز شد به خاطر جایزه‌ای که پس داد و از قبولش سرباز زد، جایزه پنجاه‌هزار یورویی بنیاد «فتوژورنالیسم کارمینیک». به خاطر اینکه فکر می‌کرد با پذیرفتن این جایزه اجازه خواهد داد در اثرش دخل و تصرف شود. او به خاطر استقلال حرفه‌ای‌اش از این جایزه گذشت.