14 فروردین 1391

بررسی نقش اینترنت در روزنامه نگاری

روزنامه نگاری بعد از اینترنت

14 فروردین 1391

خبرنگاران ایران- سارا محسنی :نتیجه نظرسنجی می گفت: 69 درصد معتقدند که اینترنت باعث پیشرفت کار روزنامه نگاری شده است اما در مقابل از 31 درصد نظر مخالف هم به راحتی نمی توان گذشت.

همین چند ماه پیش بود که مجله «اکونومیست» در سایت خود نظرسنجی ای را راه انداخت و از روزنامه نگاران، کارشناسان رسانه و مردم پرسید : آیا اینترنت باعث پیشرفت فعالیت روزنامه نگاری شده است یا پس رفت آن؟

در طول ده روزی که این نظرسنجی برپا بود بسیاری از کارشناسان رسانه در این زمینه به اظهار نظرهای مخالف و موافق پرداختند.

برخی از مخالفان معتقد بودند که اینترنت روی کمیت روزنامه ها تاثیر گذاشته است. «نیکولاس کار» نویسنده، بلاگر و استاد دانشگاه برکلی در مطلبی که اکونومیست آن را منتشر کرد می گوید: «سرمقاله نویسی در رسانه های آمریکا از 60 هزار تا در سال 1992 به 40 هزار تا در سال 2009 کاهش یافته است. ضمن اینکه تعداد روزنامه نگاران در روزنامه ها بین 27 تا 33 درصد افت داشته است. اینترنت باعث شده تا بسیاری از روزنامه ها و مجله ها از انتشار بازمانند و این ضربه به کار روزنامه نگاری است.»

«جی روزن» نویسند، بلاگر و استاد دانشگاه نیویورک اما به عنوان یک موافق می گوید: «اینترنت کار روزنامه نگاری را ارتقا داده چرا که هزینه ها به سمت صفر سوق پیدا کرده و کیفیت تولیدات را افزایش داده است. این باعث شده که بازار برای بازی کنندگان فضای بیشتری را باز کند و دیدگاه های بیشتری اجازه نشر پیدا کند.»

پیشینه «اینترنت» به ارتش آمریکا در دهه شصت میلادی باز می‌گردد. یک شبکه ارتباطی که در محدوده سازمان‌های نظامی به کار گرفته می‌شد. هنگامی که تقریبا دو دهه بعد، اقتصاد سرمایه‌داری همزمان با روند جهانی شدن به درستی تشخیص داد که از این اختراع بی‌همتا می‌توان در بازار، بهتر و بیشتر از ارتش سود برد، اینترنت نخست روانه شرکت‌های بزرگ، آنگاه نهادهای دولتی مهم و سپس خانه‌ها شد. امروز در جوامع باز، نه تنها کار و بار نسل جوان و زندگی شخصی شهروندان، بلکه چرخه تحرک اجتماعی بدون اینترنت، از کار باز می‌ایستد.

اینترنت در روزنامه نگاری هم تاثیرات زیادی به جا گذاشته است. اینترنت شيوه هايي نوين در روزنامه نگاري از لحاظ داده پردازي، توليد و انتشار اخبار، پديد آورده است. به اصطلاح رسانه هاي جديد، به مثابه رشته نويني در صنعت رسانه ظهور کرده و فرصت هاي بي کران و همچنين تهديدات زيادي را براي روزنامه نگاري و روزنامه نگاران ايجاد کرده اند. گویی اينترنت به يک شمشير دولبه شبيه است.

«الاهه بقراط» روزنامه نگاری است که در وبلاگ خود به نام ژورنالیست در این باره می نویسد:« اینترنت پیامبر عصری است که با برقراری رابطه بین همگان، مناسبات سنتی و رایج را در طول کمتر از دو دهه اساسا به هم ریخت و شمار پیروانش را هیچ حد و مرزی، از هیچ نوعی، در بر نمی‌گیرد. تاریخ ارتباطات جهان به ماقبل اینترنت و پس از آن تقسیم می‌شود.»

اینترنت و خلاقیت در روزنامه نگاری

شمشیر دو لبه اینترنت در فعالیت روزنامه نگاری در ایران نیز تاثیرات گسترده ای داشته است. «حسین ر.» یکی از خبرنگارانی است که نسبت به حضور اینترنت در تحریریه های روزنامه نگاری دید بسیار مثبتی دارد: « اینترنت بعد از تلگراف بزرگ ترین هدیه ای است که روزنامه نگاران دریافت کردند. افزایش سرعت در اطلاع رسانی، دسترسی بهتر به منابع، امکان تحقیق بیشتر و ... همه از موهبت هایی است که اینترنت به روزنامه نگاران ارزانی داشته است.»

او این نظر را به جامعه روزنامه نگاران ایرانی هم تعمیم می دهد و می گوید:«کافی است روزنامه نگاران اصول این حرفه مانند رعایت امانت، بی طرفی و دقت در صحت منابع را در نظر داشته باشند و به بهترین صورت از اینترنت استفاده کنند.»

حسین می گوید: «. قابليت هاي چند رسانه اي اينترنت، روزنامه نگاران را وادار مي کند که گزارش هاي خود را تا جايي که مي توانند به صورت خلاقانه تري توليد کنند که قطعا این اثر بر روزنامه نگاران ایرانی هم مشاهده می شود.»

اینترنت و تبصره هایش برای روزنامه نگاران ایرانی

از سوی دیگر «بهروز صمد بیگی» روزنامه نگاری که سال ها در تحریریه روزنامه های مختلف فعالیت کرده در این باره به سایت خبرنگاران ایران می گوید: « تاکید بر این که اینترنت نقش موثر و مفیدی در ارتقای روزنامه‌نگاری داشته، حرف تازه‌ای نیست. اما مختصات روزنامه‌نگاری در ایران، استفاده از اینترنت را هم واجد تبصره‌هایی کرده است که لزوما به نفع روزنامه‌نگاری و روزنامه‌نگاران نیست.»

او سپس با نقل روایت روزنامه‌نگاران نسل پیش از انقلاب و نسل اول روزنامه‌نگاران پس از انقلاب و مقایسه آن با دوران فعلی می گوید: « در آن دوران خبرها شخصا از سوی روزنامه‌نگار تهیه می‌شد و اختصاصی آن روزنامه بوده است اما در سال‌های اخیر و با رواج اینترنت و حضور پرشمار خبرگزاری‌ها و وبسایت‌های خبری، روزنامه‌های چاپی رقابت را برای انتشار دست اول به رسانه‌های سایبر واگذار کرده‌اند چرا که خبر اگر تولیدی روزنامه‌نگار هم باشد، به دلیل فاصله زمانی تهیه تا نگارش، چاپ و انتشار یا توسط رسانه‌های اینترنتی منتشر شده و یا این که درصدی از اهمیت خود را از دست می‌دهد.»

صمد بیگی معتقد است که به این دلیل و برای جبران این ضعف، رویکرد تحلیلی و انتشار پرونده‌های چندجانبه درباره موضوعات خبری در دستور کار روزنامه‌های چاپی قرار گرفته است. تا اینجای کار اینترنت به عنوان کمک حال روزنامه‌نگار ظاهر شده و او را از صرف وقت و هزینه بی‌مورد برای کسب خبر بی‌نیاز می‌کند تا بتواند انرژی و توان خود را برای تحلیل و نحوه ارائه خبر و گزارش صرف کند.

این خبرنگار که هم اکنون با برخی از سایت های اینترنتی فعالیت می کند به همان نقدی که یکی از کارشناسان رسانه در اکونومیست مطرح کرد اشاره دارد و مشکل اینترنت در روزنامه نگاری و به ویژه در تحریریه های کشور را اینگونه شرح می دهد: « ایراد در آنجا پیدا می‌شود که انتشار تحلیل و گزارش در روزنامه‌های منتقد هزینه‌زا شده است. روزنامه‌نگاران منتقد جای مانور کمی برای انتشار اخبار و تحلیل‌هایشان دارند. برخوردهای بیرونی و ترس مدیریتِ رسانه و شخص روزنامه‌نگار از توقیف، بازداشت و یا عواقب دیگر باعث می‌شود، صفحات روزنامه‌ها به درج اخبار خبرگزاری‌ها و پرهیز از انتشار حاشیه و تحلیل و تفسیر سوق پیدا کند. »

او اضافه می کند: «از اینجا سیکل معیوبی آغاز می‌شود؛ مدیریت رسانه با اتخاذ استراتژی اتکا به خبرگزاری‌ها و برای صرفه‌جویی در هزینه، از تعداد نیروهای تحریریه می‌کاهد. نیروهای باقیمانده با فشار کاری موجود، میزان حقوق دریافتی ناچیز، بی‌اعتنایی مدیریت به تهیه اخبار و مطالب غیراینترنتی، احتمال برخوردهای امنیتی و قضایی و ... انگیزه و امکان تهیه مطالب تولیدی و اختصاصی از قبیل گزارش‌های تحقیقی و میدانی را از دست می‌دهد.»

روزنامه نگاری شهروندی و اینترنت

اما پدیده ای به نام «روزنامه نگاری شهروندی» که با اینترنت ارتباط مستقیم دارد موضوعی است که هم حسین ر. و هم بهروز صمدبیگی به آن اشاره دارند. گرچه نظرات مختلف است.

حسین در این باره می گوید: « به اعتقاد من، اینترنت نه‌تنها در گسترش که در پیدایش روزنامه نگاری شهروندی نقش داشت چرا که اگر وب جهانی نداشتیم هیچ‌گاه روزنامه‌نگاری شهروندی گسترش پیدا نمی‌کرد. بنابراین اینترنت ابزار و وسیله‌ای برای انتشار اطلاعات شد. به همین دلیل روزنامه‌نگاری شهروندی و اینترنت، همزاد، همراه و دوقلوهای جدانشدنی هستند.»

او این اعتقاد را دارد که در ایران هم به دلیل سرکوب روزنامه نگاری شهروندی رشد بیشتری پیدا کرده است. روزنامه نگاری ای که همه فعالیت خود را مدیون اینترنت است.

اما بهروز در نظری متفاوت معتقد است: « سویه‌های مفید اینترنت در حال حاضر به قابلیت جستجوی اینترنتی و کپی برداشتن از مطالب موجود و یا استفاده از اخبار خبرگزاری‌ها و وبسایت‌های خبری محدود شده و به دلیل خط قرمزهای فراوان و وضعیت پلیسی حاکم بر روزنامه‌ها و ترس و بیم دائمی از برخورد، اساسا امکان بهره‌گیری از روزنامه‌نگاری شهروندی -به عنوان شاخه‌ای جدید که فرزند پیوند اینترنت و روزنامه‌نگاری حرفه‌ای است- وجود ندارد. »

اینترنت و نقش چندم رسانه ای در جامعه ایران

الاهه بقراط در مقاله ای با عنوان «حرمت روزنامه نگاری» به این موضوع در بین روزنامه نگاران ایرانی با دیدگاهی متفاوت پرداخته و معتقد است: «اینترنت در جامعه امروز ایران نقش اول رسانه‌ای را بازی نمی‌کند. رادیو و تلویزیون و آنگاه مطبوعات، هم به دلایل فنی و هم از نظر وجود بیسوادی، هنوز بیشترین نقش رسانه‌ای را بازی می‌کنند. »

او می گوید:« حرمت روزنامه‌نگار و روزنامه‌نگاری در میان ایرانیان در فضای اینترنت زیر پا نهاده می‌شود.» و سپس می گوید:« به این دلیل می‌گویم «ایرانیان» چون به دلیل شرایط حاکم بر ایران و هم چنین به دلیل پراکندگی آنان در خارج کشور، آنها در عمل از هر دو جهان آزادند! به این معنی که اگر در جوامع آزاد و قانونمند، شهروندان و فعالیت‌های آنها، هر یک در جای واقعی خود قرار می‌گیرند و در عین حال یک رابطه قانونمند بر مناسبات آنها جاریست، در مورد ایرانیان به دلیل شرایط سرکوب در داخل که سبب مخفی‌کاری آنها می‌شود و در خارج که به دلیل عدم کنترل جامعه میزبان بر انتشارات فارسی‌زبان می‌توانند با هر ادعایی هر آنچه می‌خواهند منتشر کنند (مگر اینکه شکایتی صورت گیرد) هیچ چیز در جای خود قرار نمی‌گیرد. » الاهه بقراط با اشاره به آسیب های دیگر اینترنت در فعالیت روزنامه نگاری در ایران به انبوه سایت‌های سیاسی که از سوی افراد یا احزابی که به فعالیت سیاسی و حزبی مشغول هستند اشاره می کند و می گوید: این سایت ها تولید مستقل روزنامه‌نگاری ندارند بلکه اخبار را به طور گزینشی از منابع دیگر، کپی و نقل می‌کنند و مقالاتی را منتشر می‌کنند که در خط سیاسی آنهاست.

چه بخواهیم و چه نخواهیم اينترنت ماهيت روزنامه نگاري را تغيير داده است. تغييرات ايجاد شده به واسطه امکانات فني، به نقش ها و کارکردهاي اين حرفه تعريف دوباره اي مي دهد. روزنامه ها به سوي آنلاين شدن حرکت کرده و نقش هاي سنتي آن ها به تدريج کمرنگ تر مي شود.

***

منابعی که در این گزارش از آنها استفاده شد:

•مجله اکونومیست، نظرسنجی درباره نقش اینترنت در روزنامه نگاری

http://www.economist.com/debate/day...

•در حرمت روزنامه نگاری، الاهه بقراط

http://www.alefbe.com/Articles/2012...

  • Version imprimable de cet article Version imprimable
  • envoyer l'article par mail envoyer par mail
  • از گشت ارشاد تا تبلیغات زیاد یک روزنامه دولتی و نبود نشریات محافظه کار

    23 آبان 1394

    خبرنگاران ایران- آنچه نمایشگاه مطبوعات امسال را از سالهای گذشته متمایز می‌کند، انصراف تعدادی از مطبوعات و خبرگزاری‌های جناح راست یا مخالف دولت است که پیش از برگزاری نمایشگاه مطبوعات اعلام کردند در آن حضور نخواهند یافت. وقتی در نمایشگاه مطبوعات امسال راه می‌روی خیلی زود نبود این نشریات را متوجه می‌شوی، خیلی‌ها معتقدند این رسانه‌ها و خبرنگارانشان وابسته به نهادهای امنیتی ایران هستند. آنها معمولاً با حضور در نمایشگاه و برگزاری نشستهای انتقادی و شعارهایی علیه دولت و یا در سال های ریاست جمهوری محمود احمدی نژاد علیه آنچه" فتنه گران "می‌خوانند، فضایی متفاوت را در نمایشگاه به وجود می‌آوردند، فضایی رادیکال که معمولاً به ایجاد تنش بین گروه‌ها و رسانه های منتقد آنان نیز منجر می‌شد.

  • یک بررسی آماری: ایرانی‌ها از کجا خبر می‌گیرند

    11 آبان 1394

    خبرنگاران ایران-با همه‌گیر شدن اینترنت و مخصوصا اینترنت‌های همراه در ایران، دسترسی به منابع خبری آن‌لاین برای گرفتن اطلاعات سریع‌تر شده و آنها در صدر منابع خبری آن دسته از ایرانیانی قرار گرفته‌اند که فعالانه پیگیر اخبار و رویدادها هستند. قطعا در این میان، بعضی منابع خبری از منابع دیگر مراجعان بیشتری دارند و در اصطلاح پرترافیک‌تر هستند. در این گزارش سعی شده‌است براساس اطلاعاتی که سایت الکسا فراهم می‌کند، پرمراجع‌ترین سایت‌های خبری ایرانی معرفی شده و باهم مقایسه شوند.

  • برنده نوبل ادبیات تحصیلکرده مدرسه روزنامه نگاری است

    23 مهر 1394

    خبرنگاران ایران-می‌خواهید برنده نوبل ادبیات شوید؟ به مدرسه روزنامه‌نگاری مینسک در بلاروس بروید. شاهد از غیب رسید: سوتلانا الکسیویچ، برنده جایزه نوبل ادبیات سال 2015 است. مارتا باسلز از گاردین او را این‌طور معرفی می‌کند: «یک نویسنده بلاروس و کسی که کتاب‌های تاریخ شفاهی او صدای هزاران نفر را که موجب انفجار درونی اتحاد جماهیر شوروی شدند را ثبت کرده است.»کتاب‌هایش که به گفته خودش 10 سال طول کشید تا نوشته شوند، بر اساس گفتگوهایی است که با مردم انجام داده است. بیشتر این مردم زن و کودک هستند. کسانی که در بحران‌های دردناکی چون حمله اتحاد شوروی به افغانستان و نشت اورانیوم از نیروگاه اتمی چرنوبیل، زندگی می‌کردند.