8 آذر 1388

روزنامه‌ نگار ایرانی؛ فراتر از مرز‌های ژورنالیسم

8 آذر 1388

مهران امیراحمدی

mehran.amirahmadi gmail.com

وقنی چند سال پیش در سمیناری که مشترکا توسط «انجمن صنفی روزنامه‌نگاران ایران» و «فدراسیون بین‌المللی روزنامه‌نگاران (IFJ)» در تهران برگزار شد عنوان کردم که روزنامه‌نگاری ایرانی باید به عنوان یک متد و الگو در بحث ژورنالیسم مورد تامل و توجه جدی قرار گیرد، برخی از همکاران سرشناس بر من خرده گرفتند! شاید خود را آن گونه که شایسته بود باور نداشته و یا تصور نمی‌کردند که روزنامه‌نگار ایرانی در آینده، مرزهای نوینی را در امر اطلاع رسانی به لحاظ تکنیکی- محتوایی خواهد گشود که مورد تحسین آگا‌هان این رشته قرار می‌گیرد.

روزنامه‌نگار ایرانی در بحبوحه تحولات اخیر کشورمان به رغم محدودیت‌های مضاعف و حتی نداشتن رسانه‌‌های آزاد و مستقل با استفاده از کوچکترین روزنه‌ها، فضاهای بزرگ برای فعالیت خود مهیا ساخت. این رویکرد به نظر نگارنده یک مبارزه‌ی همه‌جانبه برای بقا و ماندگاری است که همکاران ما به‌خوبی از پس آن برآمدند.

افزون برآن روزنامه‌نگار ایرانی به خوبی نشان داد که علاوه بر وظایف تخصصی، اهتمام جدی به مسایل پیرامون خود دارد، به عبارت دیگر در غیاب نهاد‌های مدنی و سیاسی قدرتمند، این طیف از همکاران، بار سنگین سایر نهاد‌ها و اقشار اجتماعی را نیز به دوش کشیده و امروز به عنوان نوک پیکان تحولات مدنی- سیاسی قرار دارند.

این خصیصه شاید خارج از مختصات مرزهای شناخته شده ی ژورنالیسم باشد، اما یادمان باشد که روزنامه‌نگار نیز مانند سایر اقشار اجتماعی علاوه بر وظایف تخصصی، نقش‌های مدنی- سیاسی متنوعی دارد که تفکیک آن‌ها از هم، حداقل در شرایط موجود، چندان معقول به نظر نمی‌رسد. به جرات می‌گویم جامعه مطبوعاتی ما در طول این سال‌ها عملا بار یک ملت را بر دوش کشیده و همچون کاتالیزوری به عمق و ژرفای حرکت‌های مدنی- سیاسی وسعت بخشیده است.

البته این جهت‌گیری و گریز‌ناپذیری نسبت به ایفای نقش‌های وسیع و پررنگ در ساخت و بدنه اجتماعی، ریشه تاریخی در تحولات سیاسی این دیار دارد. ناگفته نماند از مشروطه تا به حال، این روزنامه‌نگاران بودند که علاوه بر آگاهی‌رسانی، تولید فکر کرده و ترسیم‌کننده‌ی بسیاری از جنبش‌های انقلابی در ایران بودند. بی‌جا نیست که یادی از شهدای اهل قلم چون نسیم شمال، میرزا جهانگیر خان صور اسرافیل و فرخی یزدی کنیم که شرف اهل قلم این دیار بودند.

اما چرا چنین مطلبی را در شرایط فعلی عنوان کردم. در روزهای اخیر شاهد آنیم که بر خی از دوستان روزنامه‌نگار، به بعضی از همکاران خود خرده می‌گیرند که چرا از وظیفه اصلی خویش یعنی اطلاع رسانی صرف، بازمانده‌اند و بر خلاف اصول حرفه‌ای، وارد حوزه‌های دیگر سیاسی- مدنی شده‌اند؟

یادآورم می‌شوم روزنامه‌نگار ایرانی نیز همچون سایر اقشار اجتماعی وظایف و تکالیفی عمومی ‌دارد که باید در انجام آن‌ها نه تنها از دیگر طیف‌های جامعه عقب نیافتد، بلکه به واسطه ماهیت کاری خویش بسان پیشقراول در صف اول آن تحولات حرکت کند.

به دیگر سخن مولفه سیاست نه تنها امری خاص و غیر قابل دسترس نیست، بلکه به‌واسطه نشات‌گیری مشروعیت آن از خواست همگانی و مطالبات عمومی، عملا عام‌ترین مولفه در هر جامعه‌ای است. از این رو داخل شدن روزنامه‌نگاران در این مولفه چیز غیرمعمول و عجیبی نیست. اما آنچه مسلم است، روزنامه‌نگار باید صف خود را از سیاست‌مداران جدا کرده و جزو منتقدان قدرت باشد و هیچ‌گاه استقلال خویش را از دست ندهد.

این‌که روزنامه‌نگاران ایرانی در صف اول دروکنندگان جوایز حقوق بشری‌اند و یا پسوند‌های متنوع دیگری بر آن‌ها مترتب است، نه تنها ایرادی شمرده نمی‌شود بلکه نشان‌دهنده بالندگی جامعه مطبوعاتی ماست و به خوبی نشان‌دهنده این مضمون است که روزنامه‌نگار ما علاوه بر انجام وظایف تخصصی، بیش از هر قشری در تکالیف و مسولیت‌های اجتماعی موفق و موثر بوده است.

قطعا اقبال عمومی‌روزنامه‌نگاران ایرانی در نزد توده مردم نشات گرفته از در پیش گرفتن چنین رویکردهایی در قبال جامعه است و الحق که همکاران ما به خوبی در طی این سال‌ها نشان داده‌اند که چشمان راستین مردم در بازنمایی حقایق و ترسیم افق‌های نوین در آینده‌اند. شجاعت و شهامت فعالان رسانه‌ای در بستر سازی لازم جهت تسریع جنبش‌های سیاسی- مدنی و متعاقب آن پرداختن هزینه‌های سنگین در قبال آن بهترین دلیل بر این مدعاست.

و اما حرف آخر: بگذارید روزنامه‌نگار ایرانی با پسوند‌های زیبا و ژرف صرف شود تا روزنامه‌نگار صِرف. یادمان باشد این چیزی نیست جز خواسته مردم ایران از روزنامه‌نگاران وطن‌شان!

  • Version imprimable de cet article Version imprimable
  • envoyer l'article par mail envoyer par mail
  • آفتهای روزنامه نگاری محلی و زن بودن

    5 آبان 1394

    خبرنگاران ایران -دلم می‌خواست بگویم باید از زن یا مرد بودن عبور کرد، ولی واقعیت جامعه ما چیز دیگری است و هنوز زن یا مرد بودن مهم است. گاهی فقط به خاطر زن بودن نادیده گرفته می‌شوی. در عرصه خبری هم همین‌گونه است گاهی به خاطر پوشش که مسئله‌ای کاملاً شخصی و خصوصی است، بین خبرنگاران تبعیض قائل می‌شوند؛ اما خب در عرصه رسانه همه مشکل‌دارند و نمی‌توان این نکته را هم نادیده گرفت. مشکلات اصلی برای همه یکسان است، نبود تشکیلات قوی صنفی برای مواقعی که با مشکل مواجه می‌شویم، معضل همیشگی نبود بیمه. اغلب صاحبان رسانه‌ها میل زیادی به بیمه کردن خبرنگارانشان ندارند، دستمزدهای کم در مقابل کار سخت خبر... ازجمله مشکلاتی است که همه ما با آن مواجه هستیم و زن و مرد هم نمی‌شناسد. گاهی بخاطر نوع پوشش و نداشتن چادر که موضوعی کاملا شخصی است. نسبت به من تبعیض قائل شده اند.مثلا در نشست خبری رییس جمهور که در دی ماه 93 به بوشهر آمده بودند، جای مرا با خانمی که چادر پوشیده بود عوض کردند . هرچند تیم حفاظت از من عذر خواهی کردند اما این نوع رفتار ها دردی عمیق به جای می گذارد.

  • ما می‌گفتیم «بزرگ دبیر»شما می‌گویید؛ «سردبیر»

    21 مهر 1394

    خبرنگاران ایران -نکته جالبی که در این کتاب دیدم واژه "بزرگ دبیر "بود. آیا می‌دانید این اصطلاح قدیم ندیم‌ها در برخی نشریات به‌جای عنوان سردبیر به‌کاربرده می‌شد.برگشتی‌ها هم هست، همان نشریاتی که به فروش نرسیده و بازگشت داده‌شده‌اند. صفحه بستن هم که کلی در روزنامه‌ها واژه متداولی هست در این لغت‌نامه دیده می‌شود: «آماده‌سازی صفحه به لحاظ فنی.»

    چه تصوری از وا‍ژه پاچلاقی دارید؟ اگر روزنامه‌نگارید فکر نمی‌کنم تصویرتان از این لغت چندان درست باشد اما اگر صفحه آرائید بیشتر به این لغت آشنایی دارید: «نامتقارن شدن یک ستون در صفحه یا خارج شدن فرم صفحه به دلیل وجود عکس و آگهی پاچلاقی نامیده می‌شود.» پوشش خبری که حسابی معروف است و برای اعزام یک خبرنگار برای منتشر کردن محتوای یک رویداد به کار می‌رود. پیش خبر و پی گیری خبر هم که خیلی معنایش معلوم است در این کتاب ذکرشده است.اگر واژه" تومنی نگار" را نشنیده‌اید هم بدانید که این لغت هم درگذشته‌ها در روزنامه‌نگاری رایج بوده و معنایش این بوده که خبرنگاری که فقط در ازای دریافت پول کار می‌کند. خبرنگاری که بر اساس تأمین منافع مالی خود و یا دریافت هدیه، حجم خبر را کم‌وزیاد می‌کند. همان‌ها که این روزها به رپرتا‍ژ-آگهی بگیر معروف‌اند. حاشیه و حاشیه‌نویسی هم حسابی در روزنامه‌ها کلمه معروفی است یعنی اتفاقات جالب یک خبر و مصاحبه. معمولاً خبرنگارانی که حاشیه را می‌بینند خبرنگاران بهتری در روزنامه‌ها هستند.

  • اجرای خودکار ویدئوها در فیس‌بوک؛ آیا اخلاق رسانه‌ای رعایت می شود

    24 شهریور 1394

    خبرنگاران ایران-به‌رغم منتقدانش اجرای خودکار ویدیو (اوتوپلَی) در شبکه‌های اجتماعی به‌سرعت فراگیر شده است. توئیتر اخیراً اعلام کرده است که تمام ویدیوهایی که بر این شبکه اجتماعی بارگذاری می‌شوند، به زودی به صورت خودکار اجرا خواهند شد. این کار درپی اقدام فیس‌بوک صورت می‌گیرد که از دسامبر ۲۰۱۳ اوتوپلی را روی دسک‌تاپ و موبایل اعمال کرده است.اما درحالی‌که اوتوپلی ممکن است برای جلب نظر مخاطب و دیده‌شدن ویدیوها مناسب باشد، مسائلی را هم برای رسانه‌های خبری که گزارش‌های دارای محتوای تصویری ناراحت کننده منتشر می‌کنند، پیش آورده است. کالینز می گوید: «ما بازخورد فوری از کاربران دریافت کردیم. یکی از آنان می گفت چطور می توانم اوتوپلَی را غیرفعال کنم. من دیگر نمی خواهم این صحنه‌ها را ببینم. افراد دیگری ما را به دلیل نمایش این ویدیو به صورت اوتوپلی مورد انتقاد قرار دادند.» هرجا کاربران فیسبوک به یک خط وای فای وصل شوند ویدیوها خودبه خود اجرا می شوند، اگرچه آنان می توانند گزینه‌ی اوتوپلی را در تنظیمات اکانت خود غیرفعال کنند.

    کالینز اشاره کرد که «در طول یک یا دو ساعت بعد از قرار گرفتن این ویدیو در صفحه ی فیسبوک «ده‌ها» کامنت دریافت کردیم. همه ی این کامنت ها درباره‌ی اجرای خودکار این ویدیو نبودند.