7 اسفند 1390

سناریوهای نخ نما؛ افزایش فشار بر روزنامه نگاران ایرانی

خبرنگاران؛ از «چشم اسفندیار» حکومت تا «چشم روباه»

7 اسفند 1390

خبرنگاران ایران- سارا محسنی: «برقراری ارتباط با شبکه های معاند و ضد انقلاب»، «ایجاد شبکه جذب و آموزش محرمانه»، «پخش اعتراف های تلویزیونی از رسانه ملی در آینده نزدیک»، «چشم فتنه» و هم اکنون «چشم روباه». این ها واژه های آشنا اما نخ نما شده ای است که سال ها نهاد های حکومتی علیه کنشگران جامعه و به خصوص خبرنگاران به کار برده اند.

این بار سپاه پاسداران تحت پوشش مركز بررسی جرائم سازمان يافته در روزهای نزدیک به انتخابات مجلس در ایران سناریویی به نام «چشم روباه» را کارگردانی می کند تا بار دیگر روزنامه نگاران را قربانی کند. روز گذشته سایت گرداب که سایت رسمی این مرکز است اطلاعیه ای منتشر کرد و پرده از بخشی از این سناریو برداشت. در این سایت عکس 5 خبرنگار در حالیکه چشم های آن ها پوشانده شده بود منتشر و درباره تک تک آنها تکنویسی شده و اعلام شده بود که به زودی مستندی درباره این گروه منتشر می شود.

این اطلاعیه با مقدمه ای شبیه اطلاعیه های قبلی و با نام «چشم روباه» با اشاره به «نقش‌آفريني فعال، موثر و سیستماتیک یکی از شبکه های فارسی زبان در جريان جنگ نرم عليه جمهوري اسلامي ايران همراه با حمايت مالي و پشتيباني مادي از جریان ضد انقلاب» منتشر شد .

مرکز بررسی جرایم سازمان یافته سپاه هدف عملیات «چشم روباه» را این گونه توضیح می دهد: «ايجاد شبكه جذب و آموزش محرمانه و سري در كشور با هدف جذب نخبگان رسانه‌اي و سياسي، برقراري ارتباط تنگاتنگ با شبكه‌هاي معاند و ضدانقلاب خارجي از طريق توليد و نیز ارائه محتوا از نقاط استراتژيكی مانند اطلاعات وزارتخانه‌هاي حساس، سفارتخانه‌ها و حتي مناطق خاص مانند سكوهاي نفتي.»

سایت گرداب از روزنامه نگارانی که این اتهام ها را متوجه آن ها دانسته و هم اکنون در بازداشت به سر می برند با ذکر حروف اول نام و نام خانوادگی آن ها یاد کرده و چهره آنها را در حالیکه چشم هایشان پوشانده شده منتشر کرده است. مرضیه رسولی، پرستو دوکوهکی ، سهام الدین بورقانی و دو نفر دیگر درفهرست اعتراف گیری سپاه قرار گرفته اند.

هر چند در لحظه تنظیم این گزارش، متوجه شدیم که پرستو دوکوهکی بعد از گذشت یک ماه و نیم از زندان آزاد شده است .

یکی دیگر از این افراد «بنت‌الهدی هاشمی» فارغ التحصیل رشتۀ مددکاری و خواهر «سعیده هاشمی» خبرنگار بی بی سی فارسی است که چند وقت پیش بازجوها با تهدید خانواده وی از «سعیده هاشمی» خواستند از لندن پشت اسکایپ قرار گیرد و بازجویی شود. موردی که پیش از این سابقه نداشته است و نشان از فشار های بیشتر بر خانواده خبرنگاران چه در ایران و چه در خارج از کشور دارد.

از فرد دیگری نیز در شمار متهمان این پرونده با عنوان اختصاری س. ک یاد شده که هنوز نام کامل و هویت این فرد نامشخص است.

دوست پرستو دوکوهکی: سناریویی بی شرمانه است

نخستین فردی که در سایت گرداب به نام وی اشاره شده، «پرستو دوکوهکی» خبرنگار حوزه اجتماعی و زنان است. او در این سایت به این شکل معرفی می شود: «نامبرده كه علي‌الظاهر علاقه‌مند به حوزه مسائل اجتماعي به ويژه زنان است، در مجلات اينترنتي و برخي مطبوعات سياسي زنجيره‌اي و همچنين تعدادي از رسانه‌هاي زرد فعاليت داشته است.»

پرستو در دانشکده خبر رشته روزنامه نگاری خوانده بود و برای ادامه تحصیل به انگلیس رفت اما در سایت گرداب این گونه عنوان می شود که «ادامه تحصيل نامبرده در رشته مديريت رسانه در لندن، اولين زمينه آشنايي و ارتباط‌گيري كارمندان بي‌بي‌سي با وي است.»

یکی از دوستان «پرستو دوکوهکی» که می خواهد نامش در این گزارش عنوان نشود می گوید: «پرستو سال ها در مطبوعات ایران فعال بوده است و با خیلی از خبرنگاران در ایران و خیلی از خبرنگارانی که مهاجرت کرده اند دوست است.»

او به واژه «دوست» بودن پرستو با این خبرنگاران تاکید می کند و ادامه می دهد: «معنی ندارد که بگوییم چون او برای تحصیل به لندن رفته باعث آشنایی پرستو با کارمندان بی بی سی بوده است. این اتهام تنها از یک ذهن متوهم ناشی می شود که هر فردی را در لندن قدم می گذارد جاسوس می بیند.»

«پرستو دوکوهکی» که یکی از وبلاگ نویس های قدیمی نیز هست در آخرین پست های وبلاگ خود از مرگ پدرش نوشته بود : «بیماری طولانی و مرگ پدر. دیدن نابودی انسان. درکِ زوال جسمْ پیش از مرگ. جانی که روز به روز کم می‌شد.. مواجهه‌ام با این پروسه دردناک آسیب‌پذیرم کرده. آن‌قدر که دارم ذره‌ذره می‌میرم. مرگ‌اندیش‌ام و مرگ‌پذیر. حتی هوس مرگ می‌کنم که از ملال زندگی خلاص شوم. گذر زمان کمکی نکرده؛ کم‌اش نکرده. می‌دانم. بیمارم. عمیقاً افسرده‌ام. درگیرم با پوچی مطلق. برای ساختن هدف‌های کوچک هم انگیزه‌ای ندارم. ولی برای تغییر وضعیت باید کاری کنم. شاید قدم اول همین نوشتن باشد؟ »

دوست پرستو می گوید: « روزهای اول که پرستو بازداشت شده بود، ماموران خانواده را ترسانده بودند که اطلاع رسانی نکنند و می گفتند از پرستو مراقبت می کنند اما حالا سناریوی بی شرمانه اشان مشخص شده است که همان چهره واقعی آنهاست.»

او معتقد است که فشارهای اخیر به خاطر نزدیک شدن به انتخابات شدت گرفته است و حالا به طور قطع می توان گفت که فعالیت خبری و خبرنگاری برای حکومت به مانند چشم اسفندیار است. یعنی نقطه ضعف حکومت اطلاع رسانی است. بنابراین با خبرنگاران همیشه مشکل داشته اند.

مرضیه رسولی؛ بی خبری مادر از بازداشت فرزند

اما نفر دوم که در سایت گرداب معرفی شده بود، «مرضیه رسولی» خبرنگار حوزه ادب و هنر است. در گزارش سایت گرداب از واژه های مانند «نقش پیچیده» و یا «سرپل بی بی سی» برای معرفی این خبرنگار تخصصی حوزه موسیقی استفاده شده است .

پدر «مرضیه رسولی» پیش از انتشار این سناریو در گفت و گویی که با سایت کلمه داشت ضمن اینکه اعلام کرده بود خبر بازداشت مرضیه را به دلیل بیماری مادرش از وی پنهان کرده اند گفت: « دخترم در طی ۱۱ سال فعالیت خود با مطبوعات سابقه هیچ گونه فعالیت سیاسی نداشته و تنها در حوزه ادب و هنر با رسانه ها همکاری می کرده است و بی گناه بازداشت شده است.»

«سهام الدین بورقانی» روزنامه‌نگار دیگری که در این اطلاعیه از او به عنوان «بازوي عملياتي و رسانه‌اي» سرویس‌های اطلاعاتی بیگانه یاد شده است.

در واکنش به این اطلاعیه، مادر «سهام الدین بورقانی» گفت: پسرم همان روزهای اول در تماسی تلفنی گفت که “هر چه روزهای آینده گفتم باور نکنید.”

به نظر می رسد این تاکید سهام بورقانی در تماسی تلفنی با خانواده نشان از آن دارد که وی تحت فشار شدید نیروهای امنیتی برای اعتراف علیه خود قرار داشته است.

مادر سهام الدین بورقانی در گفتگو با کلمه با تاکید بر اینکه سهام هیچ گونه ارتباط سازمانی و یا غیر سازمانی با بی بی سی نداشته است، تصریح کرد: این اتهامات صرفا ساخته و پرداخته ی ذهن های خلاقی است که لازم دارند برای هر چیز در این هفته که به انتخابات منتهی می شود استفاده کنند.

از سوی دیگر در بخشی از گزارش سایت گرداب به ارتباط «سهام الدین بورقانی» با «پناه فرهاد بهمن» خبرنگار بی بی سی که سال ها در رسانه های اصلاح طلب کشور فعالیت داشت اشاره می کند و یکی از دلایل اتهامی سهام را این ارتباط می داند. «پناه فرهاد بهمن» با واکنش به این موضوع در مطلبی با عنوان «لطفاً برسد به دست بازجوی سهام‌الدین بورقانی» می نویسد: «تو درست گفته‌ای. من با سهام در ارتباط بوده‌ام. اما برای فهمیدن این ارتباط که این همه زمینه‌چینی و صحنه‌سازی لازم نبود! کدام رابطه پنهانی را کشف کرده‌ای؟ نوشته‌هایمان روی دیوار فیس‌بوکمان را؟ اینکه شب قبل از بازداشتش روی دیوارش نوشته بودم که دلم باقالی‌پخته می‌خواهد؟! نکند «باقالی» اسم رمزمان بوده؟! کدام رابطه پیچیده؟! اینکه او عکسهای عقدش را برایم فرستاده بود و من مثل یک برادر در تنهایی برایش ذوق کرده بودم؟ کدام رابطه هدفمند؟! اینکه برایش نوشته بودم دست زنت را بگیر و بزن بیرون و او پاسخ داده بود که من همه اعضای خانواده‌ام را در کنارم می‌خواهم و آن هم در ایران؟»

واکنش های اولیه به گزارش سپاه علیه خبرنگاران

به دنبال انتشار این اطلاعیه صادق صبا، رئیس بخش فارسی بی‌بی‌سی بار دیگر اعلام کرد: «بی‌بی‌سی هیچ همکاری در ایران ندارد و تمام این اتهامات بی‌اساس است.»

صادق صبا روز شنبه، ششم اسفند، با رد اتهامات واردشده به شبکه خبری بی‌بی‌سی و افرادی که گفته شده است به دلیل ارتباط با این شبکه در ایران بازداشت شده‌اند، تاکید کرد: «بعضی از کسانی که در هفته‌های گذشته در ایران بازداشت شده‌اند، از اعضای خانواده و یا از دوستان کارکنان ما بوده‌اند، ولی چنین رابطه‌ای، دلیل همکاری آنها با بی‌بی‌سی نمی‌شود.»

او تاکید کرد: «هر نوع اعترافی که از افراد بازداشت‌شده در این زمینه گرفته شود، بی‌اساس است.» وی اضافه کرد: «تمام کارکنان بی‌بی‌سی فارسی با سازوکاری روشن استخدام شده‌اند و حتی گروهی از کارکنان کنونی ما در امتحانی که در داخل ایران برگزار شد، شرکت کرده و پذیرفته شده‌اند.»

همچنین «رضا معینی»، مسئول دنیای فارسی زبان سازمان گزارشگران بدون مرز، از فشار بر روزنامه نگاران و فعالان اینترنتی بازداشت شده در ایران برای اعتراف های تلویزیونی خبر داد.

موضوعی که سایت گرداب تحت عنوان مستند رسانه ای که در روزهای آینده در صدا و سیما پخش می شود از آن یاد کرده است.

معینی که با رادیو فرانسه گفت و گو کرده است، تصریح کرد: «دراویل دی ماه امسال تعدادی از روزنامه نگاران و فعالان اینترنتی دستگیر شدند و این بازداشتها به صورت گروهی بوده است.»

وی افزود: «بازداشت شدگان ازآن تاریخ در زندان اوین و درسلولهای انفرادی نگهداری می شوند.» معینی خاطرنشان کرد:« براساس اطلاعات ما این روزنامه نگاران تحت فشار شدید برای وادار شدن به اعترافات تلویزیونی قرار دارند و گویا یک یا دو مورد هم انجام شده است که این نگران کننده است.» وی همچنین توجه تمام فعالان مدنی، سیاسی و شهروندان جامعه ایران را به این نکته جلب می‌کند که«این اقدامات تنها علیه روزنامه‎نگاران نیست، بلکه اقدامی علیه جامعه ایران است؛ پس باید اعتراضاتی فراگیر نسبت به این رویه حاکمیت ایران ابراز شود.»

سناریوهای تکراری

در دو سال و نیم اخیر یعنی بعد از انتخابات پر حاشیه سال 88 انواع فشارها از جمله بازداشت ، بازجویی ، احضار و تهدید علیه خبرنگاران و روزنامه نگاران هر روز بیشتر شده است و هر چند این فشارها از سالها قبل بر روزنامه نگاران اعمال می شده اما در این سالها شدت بیشتری گرفته است .

مسیح علی نژاد، روزنامه نگار و نویسنده در لندن در گفت و گو با رادیو فرانسه با اشاره به اطلاعیه سپاه می گوید: «در این اطلاعیه نام بردن از برخی روزنامه نگارانی که در خارج از ایران فعالیت می کنند و همچنین برخی دیگر در داخل می تواند دو انگیزه بسیار برجسته داشته باشد. نخست آن که به نوعی ایجاد رعب و وحشت و سرخوردگی است. آن ها می دانند پروژۀ اعتراف گیری، پروژۀ شکست خورده و نخ نمایی است اما می دانند همین کار در میان کسانی که با این پروژه مرتبط شده اند تضعیف روحیه ایجاد می کند و همین تضعیف روحیه موجب تحت الشعاع قرار گرفتن فعالیت های بعدی خواهد شد.»

علی نژاد اضافه کرد: «انگیزۀ دوم اما می تواند قطع رابطۀ فعالان رسانه ای در داخل و خارج باشد.اکنون هم سپاه با متوسل شدن به روابط دوستانه و قدیمی عده ای از روزنامه نگاران با برخی همکارانشان در خارج از کشور آن ها را تحت فشار قرار داده اند تا اعتراف کنند جاسوس یا کارمند بی بی سی بوده اند.»

اتهام جاسوسی در سال های اخیر بارها به خبرنگاران ایرانی که بازداشت شده اند زده شده و بر اساس این اتهام حکم های سنگینی برای آنها به اجرا درآمده است.

اخیرا حکم 10 سال زندان برای «مهرداد سرجویی» خبرنگار سابق روزنامه انگلیسی زبان «ایران نیوز» به اتهام جاسوسی ابلاغ شد. وی در خرداد ماه سال جاری بازداشت شد و پس از ۴۴ روز زندان انفرادی نهایتا در شهریور ماه گذشته اتهام جاسوسی از طریق انتشار و تحلیل مقاله، مصاحبه و خبر به وی تفهیم شد و دادگاه انقلاب تهران نیز بعد از محاکمه او در ٢٢ آبان ماه گذشته، اتهام را به همکاری با دول متخاصم تغییر داد و نهایتا در ٢٧ دیماه حکم ١٠سال زندان را به وی ابلاغ کرد.

از سوی دیگر در سال های اخیر روزنامه نگاران دیگری مانند «سعید متین پور»، «بهمن احمدی امویی، « مسعود باستانی»، « احمد زید آبادی »،« نارنین خسروانی »، «سیامک قادری»، « عیسی سحر خیز »«سعید لیلاز »و .. با حکم های سنگین نیروهای اطلاعاتی و امنیتی مواجه شده و هم اکنون یا در زندانند و یا با وثیقه های سنگین هر روز با فشار و تهدید زندگی می گذرانند . ماجرا های اخیر نیز تنها حکایت از سناریوهای تکراری گذشته دارد تا با فشار بیشتر برخبرنگارانی که در ایران باقی مانده اند از تاثیرگذاری آنها جلوگیری کنند.

  • Version imprimable de cet article Version imprimable
  • envoyer l'article par mail envoyer par mail
  • از گشت ارشاد تا تبلیغات زیاد یک روزنامه دولتی و نبود نشریات محافظه کار

    23 آبان 1394

    خبرنگاران ایران- آنچه نمایشگاه مطبوعات امسال را از سالهای گذشته متمایز می‌کند، انصراف تعدادی از مطبوعات و خبرگزاری‌های جناح راست یا مخالف دولت است که پیش از برگزاری نمایشگاه مطبوعات اعلام کردند در آن حضور نخواهند یافت. وقتی در نمایشگاه مطبوعات امسال راه می‌روی خیلی زود نبود این نشریات را متوجه می‌شوی، خیلی‌ها معتقدند این رسانه‌ها و خبرنگارانشان وابسته به نهادهای امنیتی ایران هستند. آنها معمولاً با حضور در نمایشگاه و برگزاری نشستهای انتقادی و شعارهایی علیه دولت و یا در سال های ریاست جمهوری محمود احمدی نژاد علیه آنچه" فتنه گران "می‌خوانند، فضایی متفاوت را در نمایشگاه به وجود می‌آوردند، فضایی رادیکال که معمولاً به ایجاد تنش بین گروه‌ها و رسانه های منتقد آنان نیز منجر می‌شد.

  • یک بررسی آماری: ایرانی‌ها از کجا خبر می‌گیرند

    11 آبان 1394

    خبرنگاران ایران-با همه‌گیر شدن اینترنت و مخصوصا اینترنت‌های همراه در ایران، دسترسی به منابع خبری آن‌لاین برای گرفتن اطلاعات سریع‌تر شده و آنها در صدر منابع خبری آن دسته از ایرانیانی قرار گرفته‌اند که فعالانه پیگیر اخبار و رویدادها هستند. قطعا در این میان، بعضی منابع خبری از منابع دیگر مراجعان بیشتری دارند و در اصطلاح پرترافیک‌تر هستند. در این گزارش سعی شده‌است براساس اطلاعاتی که سایت الکسا فراهم می‌کند، پرمراجع‌ترین سایت‌های خبری ایرانی معرفی شده و باهم مقایسه شوند.

  • برنده نوبل ادبیات تحصیلکرده مدرسه روزنامه نگاری است

    23 مهر 1394

    خبرنگاران ایران-می‌خواهید برنده نوبل ادبیات شوید؟ به مدرسه روزنامه‌نگاری مینسک در بلاروس بروید. شاهد از غیب رسید: سوتلانا الکسیویچ، برنده جایزه نوبل ادبیات سال 2015 است. مارتا باسلز از گاردین او را این‌طور معرفی می‌کند: «یک نویسنده بلاروس و کسی که کتاب‌های تاریخ شفاهی او صدای هزاران نفر را که موجب انفجار درونی اتحاد جماهیر شوروی شدند را ثبت کرده است.»کتاب‌هایش که به گفته خودش 10 سال طول کشید تا نوشته شوند، بر اساس گفتگوهایی است که با مردم انجام داده است. بیشتر این مردم زن و کودک هستند. کسانی که در بحران‌های دردناکی چون حمله اتحاد شوروی به افغانستان و نشت اورانیوم از نیروگاه اتمی چرنوبیل، زندگی می‌کردند.