3 اسفند 1390

باید و نبایدهای دریافت هدیه از سوی خبرنگاران

آیا خبرنگاران مجاز به دریافت هدیه هستند

3 اسفند 1390

خبرنگاران ایران- سارا محسنی:

روایت نخست

17 مرداد ماه- اتاق مسئول روابط عمومی یکی از سازمان های شهرداری تهران صدای زنگ تلفن همراه به صدا در می آید. مدیر روابط عمومی شماره را نگاه می کند و رو به من می گوید: «خبرنگار خبرگزاری ... است.» جواب می دهد. صحبت های اولیه به تبریک روز خبرنگار می گذرد اما چند دقیقه بعد محتوای گفت و گو تغییر می کند و به چانه زنی برای گرفتن و دادن هدیه روز خبرنگار تبدیل می شود.

مدیر روابط عمومی در نهایت با خبرنگار این گونه اتمام حجت می کند: «ابتدا شما خبرهای ما را پوشش دهید. هدیه شما هم به روی چشم...»

روایت دوم

یکی از روزهای سال - مدیر روابط عمومی یکی از شرکت های دولتی- پشت تلفن:

- شما اگر امروز روزنامه ... نگاه کنید دو صفحه وسط مصاحبه با مدیرعامل هست. برای این مصاحبه 300 هزار تومان دادم. اگر شما با مدیرعامل مصاحبه کنید با توجه به اینکه روزنامه تان معروف تر هست حتما از خجالت شما در می آیم.

روایت سوم

روزهای آخر اسفند- یکی از وزارت خانه های کشور- نشست خبری: مدیر کل روابط عمومی وزارت خانه در جمع پرشور آشنا و ناآشنا خبرنگاران بعد از برگزاری نشست خبری: «لطفا دوستان خبرنگار منتظر بمانند که هم دعوتنامه افتتاحیه پروژه آینده را دریافت کنند و هم هدیه سال جدید خود را تحویل بگیرند.»

***

این روایت ها روایت های آشنایی برای جامعه خبرنگاران کشور است . اما آیا گرفتن هدیه از طرف حوزه های خبری امری عادی است که همه جای دنیا اتفاق می افتد یا آفتی است که می تواند به وظیفه خبری روزنامه نگار ضربه سهمگینی وارد کند ؟

ماجرای هدیه دادن و یا پرداخت پول به خبرنگاران ماجرای قدیمی ای است که در دنیا هم نمونه های آن یافت می شود. رسانه های معتبر در این باره برخورد متفاوتی دارند و نمی شود یک فرمول را در این جا برای این موضوع ارائه داد. بسیاری از مراکز خبری معتبر دنیا سعی می کنند این موضوع را با نوشتن آیین نامه های داخلی سر و سامان دهند. آیین نامه هایی که معمولا خبرنگاران را از دریافت هر گونه هدیه ای منع می کنند . اما این موضوع در جامعه رسانه ای ایران به چه شکل است برخی معتقدند این مساله در حال تبدیل شدن به معضلی بزرگ است و برخی هم آن را امری عادی قلمداد می کنند .

هدیه نگیرید، دعوت ناهار یا شام را قبول نکنید

در کشور های مختلف دنیا موضوع هدیه گرفتن یا نگرفتن خبرنگار بسیار متفاوت است اما چیزی که اکثر کارشناسان روزنامه نگاری و اخلاق حرفه ای روی آن اجماع دارند این است که خبرنگار را از دریافت هرگونه هدیه برحذر می دارند.

به طور مثال مرامنامه اخلاقی انجمن روزنامه نگاران حرفه ای آمریکا که هزاران روزنامه نگار، صرف نظر از محل خدمت یا رسانه شان، داوطلبانه سرلوحه کارشان قرار می دهند، خبرنگاران را از پذیرش هدیه، لطف، دستمزد، سفر رایگان، منع کرده است.

در دانشگاه های معتبر روزنامه نگاری رد هرگونه هدیه از سوی خبرنگار جزو نخستین درس هایی است که ارائه می شود. به دانشجویان این رشته گفته می شود خبرنگارانی که هدیه‌، پول یا حق‌الزحمه‌ای از گروه یا افرادی برای پوشش خبری بپذیرند در واقع خودشان را در معرض این اتهام قرار داده‌اند که کارشان یک‌جور تبلیغات برای آن منبع تلقی شود،چراکه در بهترین حالت هم ، آن‌ها خبرنگارانی به حساب می‌آیند که رابطه‌ی خیلی نزدیکی با منابع شان دارند، و اخبار آن‌ها را صادقانه پوشش نمی‌دهند.

برای جلوگیری از این موضوع در بسیاری از رسانه های معتبر دنیا آئین نامه هایی وضع شده است. به طور مثال در یکی از روزنامه های آمریکائی آئین نامه ای این گونه در این باره وضع شده است :« خبرنگاران حق ندارند هدیه هایی که ارزش آنها بیشتر از 25 دلار است را دریافت کنند و اگر این اتفاق بیافتد باید سردبیر مربوطه از این موضوع اطلاع پیدا کند تا این هدیه یا به مرکز مربوطه برگردانده شود و یا به مراکز خیریه داده شود.»

همچنین روزنامه بوستون گلوب درباره دعوت خبرنگاران رسانه اش به مهمانی ناهار و یا شام سازمانها و شرکت ها قوانین خاص خود را دارد و آنها را از قبول این مهمانی ها منع می کند و می گوید در صورت حضور باید هزینه آن توسط خود خبرنگار و یا سازمان مربوطه اش پرداخت شود.

از سوی دیگر در این آئین نامه ها به خبرنگاران آزاد توصیه می شود تا از قبول هدیه و یا دعوت شام و ناهار و یا هزینه سفر خودداری کنند و هزینه هایی مثل ناهار و یا سفر را بر روی دستمزد کارشان اضافه کنند. روزنامه شیکاگو تریبون در آیین نامه اخلاقی خود که خبرنگاران رسانه اش موظف به اجرای آن هستند می نویسد: دریافت بلیت افتخاری برای کنسرت یا اجلاس سیاسی و یا مراسم خیریه ای توسط خبرنگاری که می خواهد آن موضوع را پوشش خبری دهد مشکلی ندارد اما هزینه خبرنگاران دیگر توسط خود موسسه شیکاگو تریبون پرداخت می شود.

این آئین نامه اضافه می کند که خبرنگاران نباید بلیت هایی که برای تفریحهای شخصی است را قبول کنند و همچنین هدایایی خاص هم نباید توسط اعضای تحریریه این رسانه مورد قبول قرار گیرد.کالاهای ارزشمندی که به خبرنگار ارائه می شود توسط روزنامه به خیریه ها ارائه می شود.

شیکاگو تریبون می نویسد : تنها کالایی که مورد استفاده خبرنگار برای فعالیت خبری اش است و مورد پذیرش این رسانه است. به طور مثال کتاب یا ریکوردری است که به خبرنگار داده شده است و تنها در محل تحریریه قابل استفاده است و غیرقابل فروش خواهد بود.

روزنامه لس آنجلس تایمز تقریبا سیاست های مشابهی دارد و در آیین نامه خود می نویسد: تمام هدایا غیر از هدایایی که ارزش مادی خاصی ندارند باید به صورت محترمانه توسط خبرنگار رد شوند.

همچنین غذا و یا نوشیدنی در صورتی که بعدا توسط سازمان خبری هزینه آن جبران شود قابل قبول خواهد بود.

یک خبرنگار: هدیه متعارف می گیرم اما منتقد هستم

اما ماجرای هدیه دادن به خبرنگاران در ایران به موضوعی متفاوت تبدیل شده است و در برخی از موراد کاملا با اصول حرفه ای و اخلاقی و یا حتی آئین نامه هایی که از آنها صحبت کردیم متفاوت است .هر چند همیشه در روزنامه های ایران هم روزنامه نگارانی بوده و هستند که از پذیرفتن چنین هدیه هایی خودداری کرده اند و به استقلال قلم و حرفه شان بیش از هر چیز دیگری وفادار مانده اند .عده ای معتقدند این روزها تعداد این روزنامه نگاران انگشت شمار شده است . عده ای هم معتقدند سازمان هایی مانند شهرداری، برخی حوزه های اقتصادی و برخی وزراتخانه ها محل هایی هستند که این بستر را برای خبرنگاران فراهم می کنند . هر ساله در چند مقطع خاص مانند روز خبرنگار ، روزهای نزدیک به سال جدید و یا ماه رمضان و ... روابط عمومی سازمان های دولتی و غیر دولتی تدارک هایی برای خبرنگاران می بینند و با دعوت آنها به نشست های خبری و یا ضیافت های شام و افطار به اصطلاح خود سعی می کنند خبرنگاران را نمک گیر کنند .

یکی از خبرنگاران حوزه اجتماعی که سابقه حدود ده سال فعالیت در رسانه ها را دارد درباره تجربه های خود در این زمینه می گوید: «اگر صادقانه بگویم من خیلی موارد هدیه های سازمان هایی که حوزه خبری ام بوده را قبول کردم اما گاهی افراط هایی در این زمینه می بینم که مورد پسند من نیست.»

او که می خواهد نامش در این گزارش عنوان نشود ادامه می دهد: «اگرچه هدیه های کوچک را قبول کرده ام اما پیش وجدان خودم آسوده هستم که هیچ گاه قلمم به خاطر آن هدیه مجیز گوی آن سازمان نشده است.» اما در مقابل دبیر سابق اجتماعی یکی از خبرگزاری های کشور معتقد است که حتی اگر خبرنگار بگوید با آن هدیه قلمش منتقد باقی می ماند اما مطمئنا در ناخودآگاهش چنین نخواهد بود و تیغ تیز انتقاد دیگر در دستان او نیست.

او راه حل مقابله با این مشکل را در صورتی عنوان می کند که آیین نامه ای در این زمینه نوشته شود . او می گوید:« این آیین نامه باید توسط انجمن صنفی روزنامه نگاران نوشته شود که در حال حاضر چنین انجمنی برای خبرنگاران در ایران وجود ندارد. »

این خبرنگار با تجربه اضافه می کند: «باید مدیران مسئول روزنامه ها هم به فکر این موضوع مهم باشند. اگر بخواهيم استقلال حرفه‌اي خبرنگاران حفظ شود، مديران مسئول رسانه‌ها نيز بايد همكاري كنند ما نمي‌توانيم يك طرفه انتظار داشته باشيم كه خبرنگاران از دستگاه‌ها هديه نگيرند، دستگاه‌ها نيز‌ هديه ندهند و مسئولان رسانه‌ها هم بي‌تفاوت نسبت به پرسنل خود باشند. از همين رو براي حفظ استقلال حرفه‌اي روزنامه‌نگار، خبرنگاران بايد هديه قبول نكند و مديران رسانه‌ها نيز به لحاظ معيشت به خبرنگاران خود رسيدگي كنند.»

هدیه یا رشوه؟

«شیرزاد عبداللهی» کارشناس مسائل آموزشی که فعالیت رسانه ای با برخی از روزنامه های کشور دارد در این زمینه به سایت خبرنگاران ایران می گوید: «هدیه دادن از سوی روابط عمومی ها و گرفتن آن از سوی اکثر خبرنگاران امری مرسوم است.»

او اضافه می کند:« هدف روابط عمومی از هدیه به مناسبت روز خبرنگار و یا هر مناسبت دیگری نمک گیر کردن خبرنگار و کند کردن زبان و قلم او است.»

عبداللهی درباره آفت های این موضوع معتقد است:«مسلما وقتی خبرنگاری هدیه روابط عمومی دستگاهی را می پذیرد نمی تواند به نقد کامل و همه جانبه آن سازمان بپردازد و گرفتار نوعی رودربایستی می شود.» از سوی دیگر این کارشناس مسائل آموزش و پرورش به نکته ی دیگری هم اشاره می کند:« وقتی که سانسور و خود سانسوری بر رسانه ها حاکم است؛ حتی اگر خبرنگار نقد شجاعانه ای بنویسد رسانه حاضر به انتشار آن نیست بنابراین بدون هدیه هم قلم خبرنگار کند است.» او سپس سوالی را می پرسد که جوابش را می داند:« پس چرا خبرنگار روغن ریخته را نذر امامزاده نکند؟ »

او به حوزه آموزش و پرورش هم اشاره می کند و می گوید: « امسال چند روز بعد از روز خبرنگار وزیر با خبرنگاران حوزه آموزش و پرورش مصاحبه کرد. من حضور نداشتم اما شنیدم که مبلغ 100 هزار تومان به هر خبرنگار هدیه داده اند. »

عبداللهی معتقد است که گرفتن هدیه را باید در چارچوب اقتصاد مطبوعات و رسانه ها مورد بررسی قرار داد. ظاهرا با این اوضاع متزلزل رسانه ها و حقوق های اندک خبرنگاران در ایران و سیاست سانسور و خودسانسوری حاکم بر روزنامه نگاری ایران قضاوت در مورد خبرنگارانی که از روابط عمومی ها هدیه که نام مستعار آن رشوه است می گیرند چندان ساده نیست و نمی توان فقط خبرنگار را به عنوان حلقه آخر محکوم کرد.

او می گوید: «بالاخره خبرنگاری که 500 هزار تومان از روزنامه حقوق می گیرد و سالی چندماه هم بیکار است و ماهی یک تا یک و نیم میلیون هزینه می کند، چگونه باید زندگی کند ؟ »

دو مراسم وزارت نفت و 70 میلیون هدیه برای خبرنگاران

موضوع دادن هدیه به خبرنگاران از سوی سازمان ها و مراکز دولتی و غیر دولتی در سال های اخیر به شدت باب شده است و بعضی از خبرنگاران این گونه هدایا را جزء لاینفک نشست های خبری تلقی می کنند و انتظار دارند در برابر پوشش خبری فعالیت های مرکز مربوطه از آنها تقدیر به عمل آید و گاه دریافت نکردن هدیه موجب دلخوری آنان می شود.

این مسئله در حوزه های اقتصادی به طور ملموس تری خود را نشان می دهد به طوریکه طبق آمار اعلام شده توسط وزارت نفت در سال گذشته تنها در ۲ مراسم ۷۰ میلیون تومان به خبرنگاران این حوزه هدیه داده شده است .

این آمار که توسط سایت حکومتی «جهان نیوز» منتشر شده است به جزئیاتی از این هدیه ها هم اشاره می کند:« روابط عمومی وزارت نفت در مرداد سال گذشته مبلغ ۳۳ میلیون تومان به خبرنگاران این حوزه هدیه داده است. در همین راستا ۱۶۵ عدد کارت هدیه ۲۰۰ هزارتومانی به مناسبت ۱۷ مرداد روز خبرنگار به خبرنگاران اهدا شد. همچنین هزینه شام خبرنگاران و همراهان در مراسم این روز ۹ میلیون و سه هزار و ۵۰۰ تومان شد.»

این سایت در ادامه می نویسد: « در ۱۱ بهمن سال گذشته روابط عمومی وزارت نفت طی مراسمی به بهانه فرا رسیدن پایان سومین دوره آموزشی خبرنگاران تحت عنوان نشست های تخصصی-خبری مدیران ارشد صنعت نفت هدایایی به مبلغ ۲۵ میلیون تومان برای خبرنگاران خرید. در همین راستا برای ۱۰۰ خبرنگار هدایای ۲۵۰ هزارتومانی خریداری شد. »

در ادامه این گزارش آمده است: « روابط عمومی وزارت نفت در ۱۵ اسفند ۱۳۸۸ به مناسبت تقدیر از حضور خبرنگاران و شرکت کنندگان در دوره آموزشی سه ماهه آشنایی با مبانی و کلیات صنعت نفت با برگزاری یک مراسم ۱۱ میلیون ۶۴۰ هزار تومان هدیه خریده است . با این مبلغ ۹۸ دستگاه تلفن بی سیم به قیمت هر یک ۱۲۰ هزار تومان خریداری و به خبرنگاران این حوزه اهدا شد.»

برخی خبرنگاران وقوع چنین اتفاق هایی را عادی می دانند اما برخی دیگر معتقدند که با این حرکات شان و منزلت این شغل در ایران تا حد زیادی تنزل کرده و خبرنگاری هم در حد یک کسب و کار تلقی شده است. یکی از خبرنگاران با سابقه کشور در وبلاگ خود(خبرنگار) در این باره می نویسد:« خبرنگار حرمت دارد و دغدغه اصلی این شغل ، درد مردم است. چه شده است که خبرنگاران ما به این روز و حال افتاده اند؟ » او می گوید:« این را می دانم که وضعیت فعلی جامعه خبرنگاری ایران عادی نیست. خبرنگاری که التماس کند هدیه بگیرد هرگز منتقد یک سازمان نخواهد بود. خبرنگاری را که بشود با هدیه دهان دوخت ، به فکر دردهای مردم نخواهد بود.من نمی گویم اگر هدیه دادند نگیرید. اما هرگز در قبال این هدیه ، ایمان و وجدان و مسئولیت اجتماعی خودرا نفروشید.»

*برخی منابعی که در این گزارش مورد استفاده قرار گرفتند:

- اخلاق روزنامه نگاری؛ اخلاق هدیه و یا ضیافت

http://www.justicejournalism.org/cr...

- آفت حرفه خبرنگاری در ایران

http://www.reporter.ir/archives/90/...

  • Version imprimable de cet article Version imprimable
  • envoyer l'article par mail envoyer par mail
  • از گشت ارشاد تا تبلیغات زیاد یک روزنامه دولتی و نبود نشریات محافظه کار

    23 آبان 1394

    خبرنگاران ایران- آنچه نمایشگاه مطبوعات امسال را از سالهای گذشته متمایز می‌کند، انصراف تعدادی از مطبوعات و خبرگزاری‌های جناح راست یا مخالف دولت است که پیش از برگزاری نمایشگاه مطبوعات اعلام کردند در آن حضور نخواهند یافت. وقتی در نمایشگاه مطبوعات امسال راه می‌روی خیلی زود نبود این نشریات را متوجه می‌شوی، خیلی‌ها معتقدند این رسانه‌ها و خبرنگارانشان وابسته به نهادهای امنیتی ایران هستند. آنها معمولاً با حضور در نمایشگاه و برگزاری نشستهای انتقادی و شعارهایی علیه دولت و یا در سال های ریاست جمهوری محمود احمدی نژاد علیه آنچه" فتنه گران "می‌خوانند، فضایی متفاوت را در نمایشگاه به وجود می‌آوردند، فضایی رادیکال که معمولاً به ایجاد تنش بین گروه‌ها و رسانه های منتقد آنان نیز منجر می‌شد.

  • یک بررسی آماری: ایرانی‌ها از کجا خبر می‌گیرند

    11 آبان 1394

    خبرنگاران ایران-با همه‌گیر شدن اینترنت و مخصوصا اینترنت‌های همراه در ایران، دسترسی به منابع خبری آن‌لاین برای گرفتن اطلاعات سریع‌تر شده و آنها در صدر منابع خبری آن دسته از ایرانیانی قرار گرفته‌اند که فعالانه پیگیر اخبار و رویدادها هستند. قطعا در این میان، بعضی منابع خبری از منابع دیگر مراجعان بیشتری دارند و در اصطلاح پرترافیک‌تر هستند. در این گزارش سعی شده‌است براساس اطلاعاتی که سایت الکسا فراهم می‌کند، پرمراجع‌ترین سایت‌های خبری ایرانی معرفی شده و باهم مقایسه شوند.

  • برنده نوبل ادبیات تحصیلکرده مدرسه روزنامه نگاری است

    23 مهر 1394

    خبرنگاران ایران-می‌خواهید برنده نوبل ادبیات شوید؟ به مدرسه روزنامه‌نگاری مینسک در بلاروس بروید. شاهد از غیب رسید: سوتلانا الکسیویچ، برنده جایزه نوبل ادبیات سال 2015 است. مارتا باسلز از گاردین او را این‌طور معرفی می‌کند: «یک نویسنده بلاروس و کسی که کتاب‌های تاریخ شفاهی او صدای هزاران نفر را که موجب انفجار درونی اتحاد جماهیر شوروی شدند را ثبت کرده است.»کتاب‌هایش که به گفته خودش 10 سال طول کشید تا نوشته شوند، بر اساس گفتگوهایی است که با مردم انجام داده است. بیشتر این مردم زن و کودک هستند. کسانی که در بحران‌های دردناکی چون حمله اتحاد شوروی به افغانستان و نشت اورانیوم از نیروگاه اتمی چرنوبیل، زندگی می‌کردند.