23 بهمن 1390

سوژه یابی در رسانه های خبری

23 بهمن 1390

خبرنگاران ایران -«همیشه سوژه خودش دنبال آدم می آید ، من هم دنبال سوژه نمی گردم ...»کتاب سوژه یابی در رسانه های خبری نوشته علی قشمی با این جمله گابریل گارسیا ماکز، نویسنده و روزنامه نگار معروف آغاز شده است .

آیا واقعا همه روزنامه نگاران در سراسر دنیا این گونه هستند و سوژه خودش به دنبال آنها می رود یا آنان فنون خاصی را برای یافتن سوژه گزارش هایشان پی گیری می کنند . کتاب حاضر را تعدادی از منتقدان و نویسندگان ایرانی نخستین تلاش درباره اولین مرحله فعالیت خبری یعنی سوژه یابی می دانند کتابی که به مبانی سوژه یابی و سوژه سازی در فعالیتهای رسانه ای پرداخته است .

نویسنده کتاب در پیشگفتار کتابش ابتدا نشان می دهد که روزنامه نگاری شغلی کاملا متفاوت با دیگر مشاغل است :«یک روزنامه نگار همواره در بند زمان و فعالیت روزمره شغلی است . حتی زمانی که در حال استراحت یا مرخصی باشد. روزمره گی در ماهیت روزنامه نگاری نهفته است و این وضعیت ،امتیاز در مسیر خبر بودن و ایراد روزمره و دچار نگاه کلیشه ای شدن را با خود به همراه دارد .»

به گفته نویسنده این کتاب بر این اساس خلاقیت در یافتن موضوعات مناسب و پردازش به موقع ، کامل و جامع آن در رسانه ها ، زمینه اعتماد و اطمینان مخاطبان را به عنوان تنها سرمایه یک رسانه فراهم خواهد ساخت .به عقیده او ندیدن یا نادیده انگاشتن رویدادهایی که مردم متوجه آن هستند. زمینه ساز سقوط یک رسانه خواهد بود .

سوژه یابی در خبر نخستین فصل این کتاب است . در این فصل تاکید شده است که اگر چه به ظاهر انتخاب سوژه کاری آسان به نظر می رسد ، اما در عمل این گونه نیست ،اغلب روزنامه نگاران و به خصوص تازه کاران این عرصه با مشکل یافتن سوژه روبرو هستند و گاه سوژه هایی تکراری و یا غیر ضروری را برمی گزینند .

نویسنده در این فصل به اهمیت اخبار تولیدی رسانه ها می پردازد اخباری که به عقیده او این روزها در رسانه ها کاهش چشم گیری یافته اند . بر اساس نتایج پژوهش ها بیشتر رسانه ها و به خصوص روزنامه ها عموما به اخبار تلکس وابسته اند .

«پوشش خبری شبه رویدادهایی همچون کنفرانس های خبری و مصاحبه های مطبوعاتی نیز جز فعالیتهایی است که یک رسانه را در حد بولتن خبری و بلند گوی روابط عمومی تنزل داده و توانایی جریان سازی در افکار عمومی را از رسانه گرفته و این مساله جز با نگاه هوشمندانه و متفکرانه به محیط اطراف توسط خبرنگار تا سردبیران خبری و سیاست گذاران رسانه ای قابل شناسایی نخواهد بود .

نویسنده در ادامه فصل سعی می کند به خواننده کتابش تعریفی روشن از مفهوم خبر و ارزش های خبری ارائه دهد. او همچنین در ادامه همین بحث مواردی را توضیح می دهد که موجب قابل انتشار شدن مطلبی در یک رسانه می شود . او در همه این بحث ها از نقل قول های استادان به نام روزنامه نگاری دنیا و و ایران استفاده کرده است .

او در همین جاست که سهم و نقش روزنامه نگار را در سوژه یابی بررسی می کند. به عقیده نویسنده روزنامه نگاران با عنایت به ارزش های خبری، سهم مهمی از گزینش رویدادها را عهده دار هستند.یونس شکر خواه در این باره گفته است :«داوری در قبال خبر، دانش مقدس و توانایی پنهانی است که روزنامه نگاران را از دیگران متمایز می کند.»

ویژگی های یک سوژه خوب از دیگر مباحث این فصل از کتاب است : تازگی ،بکر بودن ،فراگیر، مهم بودن ،مشخص بودن ، روز آمد بودن ، جذاب بودن ، انطباق با شرایط اجتماعی ،متناسب با زمان بودن و...تعدادی از ویژگی هایی است که نویسنده کتاب به آنها اشاره می کند.

ویژگی های سوژه پردازان فصل دوم کتاب است .نویسنده ویژگی هایی را که می توان برای یک سوژه پرداز حرفه ای در نظر گرفت مواردی همچون شم خبری ،زاویه دید ،اطلاعات، سواد اطلاعاتی ، نقادانه اندیشیدن و ...می داند و به شرح هر یک از آنها می پردازد .

« سوژه ها از کجا می آیند ؟» با این سوال نویسنده وارد سومین فصل کتابش می شود .او در این بخش اشاره می کند :« پیدا کردن سوژه شاید و چه بسا به طور حتم یکی از مراحل سخت روزنامه نگاری است و اغلب مواقع دو دسته افراد مشکل سوژه یابی دارند ،دسته اول افراد تازه کار و ناشی هستند و نمی توانند سوژه ای را بیابند و دسته دوم حرفه ای هایی که با تعداد فراوانی از سوژه ها روبه روهستند و نمی دانند کدام یک را برگزینند . اما برای یافتن سوژه همواره باید نگاه غیر عادی به رویدادها ، وقایع و اتفاقات روزمره زندگی داشت و مشاهده غیر معمول و متفاوت شاید بهترین گزینه پیشنهادی برای یافتن سوژه مناسب باشد ،چرا که سوژه همه جا هست و نگاه خلاق روزنامه نگار است که می تواند آن را بیابد .

یک سری سوژه ها ، سوژه های عادی و روزمره هستند . همه رسانه ها به این نوع موضوع ها دسترسی دارند . اما در عصر تعدد رسانه ها متمایز بودن از سایران نیازمند نگاه متفاوت و دیدن و شنیدن چیزهایی است که دیگران ندیده و نشنیده اند .

با اینکه نویسنده در این بخش از کتاب تاکید می کند که سوژه یابی در وهله اول وظیفه دبیران سرویس و سردبیران است با این همه ویژگی روزنامه نگار حرفه ای را سوژه یابی قوی برای او عنوان می کند .هر چند این دیدگاه نویسنده که در وهله اول سردبیران و دبیر سرویس ها باید سوژه یابی کنند مورد قبول همه اصحاب رسانه ها و استادان این رشته نیست و آنها یکی از ویژگی های روزنامه نگار را دید متفاوت اومی دانند. زوایه نگاهی که سرانجام از او یک روزنامه نگار موفق می سازد .

در ادامه این فصل انواع سوژه ها دسته بندی و بررسی می شوند و همچنین روش های یافتن سوژه های ابتکاری در ادامه همین فصل از کتاب عنوان می شود .

فصل چهارم و پنجم این کتاب نیز به منابع مورد استفاده روزنامه نگاران در مراحل قبل و بعد از سوژه یابی و فعالیتهای پس از سوژه یابی می پردازد و در نهایت فصل ششم کتاب به موضوع مخاطب در فرایند انتخاب ، پردازش و انتشار موضوع های مختلف بدون توجه به نظریه های ارتباطی اشاره دارد .

سوژه یابی در رسانه های خبری نوشته علی قشمی ، سال 1390 توسط دفتر مطالعات و برنامه ریزی رسانه ها در 1500 نسخه منتشر شده است .

  • Version imprimable de cet article Version imprimable
  • envoyer l'article par mail envoyer par mail
  • برگ‌های مطایبه‌آمیز از تاریخچه ممیزی در روزنامه‌نگاری فارسی

    9 آذر 1394

    خبرنگاران ایران - سعید رازی دوست:اگرچه ممیزی یا سانسور امری است که اعمال آن با طنز، شوخی و مطایبه فاصلهء بسیاری دارد، بررسی خاطره‌های مطبوعاتی نشان می‌دهد در تاریخچه‌ی ممیزی در ایران، برگ‌هایی که خواندن‌شان امروز لبخند بر صورت می‌نشاند یا موجب خنده می‌شود، کم نیست؛ هرچند می‌توان در پس خنده‌های امروزین، بر رنجی که متحملان ممیزی کشیده‌اند گریست.سیدفرید قاسمی از نادر پژوهشگران تاریخ روزنامه‌نگاری ایرانی، در یکی از جلدهای مجموعهء «صدخاطره از صد رویداد» به نقل خاطره‌هایی می‌پردازد که گهگاه برای مخاطب امروزی خنده‌دار به‌نظر می‌رسد. قصهء تلخ سانسور و ترس، از دیرباز تا فرداها، هرگز از لبخند و تلخند خالی نبوده است و نخواهد بود.

  • خبرنگاران زن و تحصیلکرده ها به شبکه‌های اجتماعی علاقه بیشتری دارند

    20 مهر 1394

    این روزها استفاده از شبکه‌های اجتماعی هر روز در بین خبرنگاران رواج بیشتری پیدا می‌کند اما همه خبرنگاران نسبت به استفاده از این شبکه‌ها نظر مشابهی ندارند، برخی معتقدند استفاده از این شبکه‌ها فایده ای ندارد و اساساً نسبت به آن‌ها نظر مثبتی ندارند. برخی از آن‌ها معتقدند استفاده از این شبکه‌ها برای شهرت شان خوب است و این طور مردم بیشتر با مطالب و تولیدات آن‌ها آشنا می‌شوند.

  • نیوشا،عکاسِ خودآموخته‌ای که جهانی شد

    16 شهریور 1394

    خبرنگاران ایران-نیوشا توکلیان خود را خیلی احساساتی و عاطفی می‌داند: «اگر چیزی قلبم را به درد بیاورد به دنبالش می‌روم تا روایت و قصه آن را بیرون بکشم، حتی اگر الزاماً در اطراف خودم و در حیطه تجربیات زندگی‌ام نباشد.» سال گذشته هم خبرساز شد به خاطر جایزه‌ای که پس داد و از قبولش سرباز زد، جایزه پنجاه‌هزار یورویی بنیاد «فتوژورنالیسم کارمینیک». به خاطر اینکه فکر می‌کرد با پذیرفتن این جایزه اجازه خواهد داد در اثرش دخل و تصرف شود. او به خاطر استقلال حرفه‌ای‌اش از این جایزه گذشت.