26 آبان 1388

چهره‌ای دیگر از عیسی سحر‌خیز

26 آبان 1388

مهدی افشارنیک

عیسی سحرخیز در اولین تصویری که از خود می‌سازد نویسنده‌ای صریح، بی‌تعارف، شفاف وشجاع به قاب ذهن در می‌آید که هماره نقاد قدرت بودن خویش را حفظ کرده است. این تصویری نزدیک از اوست؛ او که در چهار سال گذشته دیگر نتوانست روزنامه‌ای را بچرخاند و مدیریت‌اش را در دست بگیرد و بیشتر در قامت یک نویسنده ظاهر شد. اما تصویری دور از عیسی سحرخیز نیز در اذهان است: مردی که برای اکثر روزنامه‌های اصلاح‌طلبی که در سال‌های دولت خاتمی‌ منتشر می‌شد، تامین‌کننده مالی و اداره کننده سازمان اقتصادی بود؛ روزنامه‌هایی چون نوروز، یاس نو، بهار و بسیاری دیگر.

در عالم روزنامه‌نگاری ایران، به‌خصوص در میان اصلاح‌طلبان، نگاه به روزنامه به عنوان یک سازمان اقتصادی که باید حتما سودده وکارآفرین باشد نگاهی سخت است ودیر باور. به اعتقاد آنها روزنامه بیشتر یک نهاد سیاسی- فرهنگی است که باید تفکر و جریانی را در جامعه نمایندگی کند. اما حیات و ممات مالی روزنامه اگر هم نادیده گرفته شود باز قدرت تحمیل کردن خود را دارد و باید افراد مدبری باشند که روزنامه را یک سازمان اقتصادی بدانند که در حوزه فرهنگ به کار مشغول است. این نگاه اگر نباشد و روزنامه به بودجه‌ای لایزال وصل نباشد، دوام و بقایش بی‌تردید بیشتر از چند ماه نیست؛ اگر البته به ماه برسد.

به‌طور کمی ‌رایج و معمول، مدیران اقتصادی روزنامه‌ها اهل معامله و کسب‌وکارند .برایشان فرق چندانی بین اصولگرا واصلاح‌طلب نیست، طرف اهل آگهی دادن و تبلیغات و رپرتاژ دادن باشد، حالا دوخط هم برایش نوشتیم به کجای عالم بر می‌خورد؟! این‌گونه است که خبر و صفحه فروشی در روزنامه‌های ایران به یک آفت جدی بدل شده است. متاسفانه باید گفت این به یک سنت بدل شده است که ماندگاری نشریه در گرو پیوند با بلوک قدرتی در سیاست، فرهنگ و یا اقتصاد است و بدون این پیوند، تداوم کار مشکل است. اما سحرخیز، سبک کارش با این روش‌های معمول کنونی تفاوت اساسی داشت. در واقع او در پی نیازآفرینی برای مشتری خود بود. برای کار خود ارزشی قائل بود و به شخصیت و چهره‌ای که از خود می‌ساخت توجهی ویژه داشت. برای روزنامه‌ای که در آن مسئولیت داشت، کسب درآمد و آگهی می‌کرد اما بی آن‌که به ورطه خبر‌فروشی و واگذاری صفحه بیفتد. در واقع سحرخیز روزنامه را به‌طور حرفه‌ای سازمان‌دهی می‌کرد. فراهم آوردن فضای امن اقتصادی برای فعالیت تحریریه از خصوصیات اصلی سبک خاص مدیریت سحرخیز بود.

مردان پول‌ساز روزنامه‌ها، عرفا با خبرسازان وسوژه‌پردازان و نویسندگان و اهالی تحریریه فاصله‌ای نانوشته در ایران دارند و کمتر زبان همدیگر را با احترام به شخصیت حرفه‌ای یکدیگر می‌فهمند، غالبا تحریریه ضعیف میشود و پول‌سازان برایش جهت تعیین می‌کنند، به خبرها خط و سو می‌دهند تا به قول خودشان بتوان از آن پول در آورد. ایجاد تحریریه‌ای قوی با سازمان اقتصادی قدرتمند و مرزبندی مشخص کم پیش می‌آید، اما به راستی می‌توان گفت سحرخیز یکی از آن‌هایی بود که بین این دو رکن روزنامه می‌توانست تلفیق و هارمونی برقرار سازد. چرا که هم تبار روشنفکری داشت واهل قلم بود و هم اهل دو دو تا و حساب و کتاب.هم به نگارش نیکو اهمیت می‌داد، هم به کسب پول و درآمد. البته در ایران با این فضای مسمومی‌ که برای فعالان اقتصادی فراهم آمده و هر کارآفرینی روزانه به یکی از انواع فسادهای مالی متهم می‌شود، سخن گفتن از هنر پول‌سازی کمی شبهه‌برانگیز است، اما به هر رو این تابوهای را باید در هم شکست و برای پول‌سازان ارزش قائل شد. به‌خصوص برای آنانی که در عرصه فرهنگ، کسب‌وکار سازند واشتغال‌آفرین. به این وجه از شخصیت عیسی سحرخیز توجه چندانی نشده است. حال در این روزها که سحرخیز در بند است این نوع سخن گفتن از او به چه کاری می‌آید؟

امروز سحرخیز توسط دولتی در ایران به زندان است که در طول چهار سال گذشته ده‌ها نشریه را تو قیف کرده و روزنامه‌نگاران بسیاری را یا بیکار کرده یا خانه‌نشین؛ یا کوچ داده به خارج از کشور و یا به زندان انداخته. در واقع مردی که در عالم روزنامه‌نگاری کارآفرین واطمینان‌ساز بود، در بند دولتی است که درست برعکس این مشی او عمل کرده و می‌کند. امروز در پشت دیوارهای بلند و زمخت زندان اوین، دو روش و باور درتقابل با یکدیگرند .سویی سحرخیز است که سازمان‌ساز است و امیدآفرین و سوی دیگر سازمان‌زدا است وابهام‌آفرین. و صد البته که این تقابل برابر نیست وسحرخیز به اراده وقدرت خویش آنجا نیست، اما بودن او در زندان نشان می‌دهد روزنامه‌نگاری ما امروز با چه خلایی روبه‌رو است. یک نویسنده صریح ویک سازمان‌دهنده‌ی توانا در میانه نیست و ما بسیار دچار کمبودیم؛ کمبودهای پرشمار، اگر نه بی‌شمار.

  • Version imprimable de cet article Version imprimable
  • envoyer l'article par mail envoyer par mail
  • اصول رفتاری روزنامه‌نگاران در اعلامیه سازمان بین المللی روزنامه‌نگاران

    2 آذر 1394

    خبرنگاران ایران-در ماه مه اسپینوزا تابلویی در بازار اصلی خَلَپه روبه‌روی ادارات دولتی نصب کرد که روی آن نوشته بود «بازار رِجینا مارتینز». هدف از این کار ادای احترام به مارتینز و اعتراض به روند تحقیقات بود.اعلامیه سازمان بین المللی روزنامه‌نگاران(IFJ) درباره اصول رفتاری روزنامه‌نگاران به عنوان یک استاندارد حرفه‌ای برای روزنامه‌نگارانی شناخته می‌شود که در فرایند جمع‌آوری، انتقال، انتشار و اظهارنظر درباره اخبار و اطلاعات در رویدادهای توصیفی نقش دارند.

  • جنگ با دوربین؛ مروری کوتاه بر زندگی رابرت کاپا، عکاس خبری

    15 آبان 1394

    خبرنگاران ایران- «اگر عکس‌تان خیلی خوب نشده، به این خاطر است که خیلی نزدیک نشده‌اید.» اگر عکاس خبری باشید، احتمالا این جمله را شنیده‌اید. جمله‌ای از «رابرت کاپا» یکی از مهم‌ترین عکاسان خبری جهان که شهرتش را بیشتر از هرچیز مدیون عکس‌هایی است که از پنج جنگ بزرگ قرن بیستم ثبت کرد؛ جنگ داخلی اسپانیا، جنگ دوم چین و ژاپن، جنگ جهانی دوم (بخش اروپایی جنگ)، جنگ ۱۹۴۸ اعراب و اسرائیل و همین‌طور جنگ اول هندوچین (جنگ استقلال ویتنام از فرانسه). دوستش «جان اشتاین‌بک» ـ نویسنده آمریکایی ـ درباره‌اش نوشته است: « نمی‌توانید جنگ را تصویر کنید،چون جنگ نوعی احساسات است. اما او می‌توانست هول جنگ را در چهره یک کودک به تصویر بکشد.» ۲۲ اکتبر، ۳۰ مهر سالروز تولد رابرت کاپا بود که در ۴۱ سالگی در یکی از آخرین جنگ‌هایی که به‌تصویر کشید، کشته شد.

  • روزنامه‌نگاری که عامدانه و آشکار «بی‌طرفی» را کنار گذاشت

    7 مهر 1394

    خبرنگاران ایران- پاپ فرانسیس، رهبر کاتولیک‌های جهان هفته گذشته برای نخستین بار به آمریکا سفر کرد و یکی از مهم‌ترین سخنرانی‌هایش را در این سفر در مقابل کنگره انجام داد. او در این سخنرانی از چهار شخصیت تاریخی ایالت متحده نام برد که برای دنیای ناامن امروزی می‌توانند منبع الهام باشند؛ «آبراهام لینکلن»، «مارتین لوتر کینگ»، «دورتی دِی» و «توماس مرتن». شیوه‌ای که او در روزنامه‌نگاری آمریکا دنبال کرد، نمونه‌ای مناسب از روزنامه‌نگاری «مدافعه‌گر» محسوب می‌شود؛ سبکی از روزنامه‌نگاری که با کنار گذاشتن عامدانه و آشکار «بی‌طرفی»، عملگرایی و دفاع از اندیشه و عقیده‌ای خاص را سرلوحه خود قرار می‌دهد.