27 دی 1390

صد مقاله ای که هر خبرنگاری باید بخواند/ سوم

20 سوال هر روزنامه‌نگار در مورد نتایج نظرسنجی ها

27 دی 1390

نوشته: شلدون آر. گاوایزر و دکتر جی. ایوانز ویت

ترجمه و تلخیص: سارامحسنی

ویرایش سوم

خبرنگاران ایران: برگزاری انتخابات و انجام نظرسنجی یکی از بهترین، مطئن‌ترین و مستقیم‌ترین راه‌ها برای دستیابی به آراء و عقاید مردم یا یک گروه خاص است. این شیوه‌ها (انتخابات و نظرسنجی) ابزار باارزش و گرانبهایی برای روزنامه‌نگاران به شمار می‌آید؛ زیرا می‌توانند با اتکا به نتایجی که از این طریق به دست می‌آورند اطلاعات قابل استناد و مفیدی را از طریق اخبار، گزارش‌ها و مقالات خود به خواننده و مخاطبانشان منتقل کنند.

مطلب پیش رو با طرح 20 سؤال که هر روزنامه‌‌نگاری به عنوان یک ناظر انتخاباتی باید قبل از تهیه گزارش خود از نتیجه آراء بدست آمده بپرسد، سعی دارد بسیاری از ابهاماتی را که ممکن است از دل یک نظرسنجی و انتخابات ایجاد شود را از بین ببرد.

توصیه می‌شود روزنامه‌نگارانی که به دنبال مجموعه‌ای از اعداد قابل استناد از دل نظرسنجی‌ها و انتخابات هستند، پیش از به نگارش درآوردن گزارشهای نهایی از نتیجه انتخابات یا نظرسنجی‌ها حتما همه یا برخی از این مجموعه سوالات را از خود بپرسند و به دنبال جواب درستی برای آنها باشند. طراحی و شیوه نگارش این سوالات طوری انجام شده است تا به روزنامه‌نگاران برای تعمق بیشتر و حرفه‌ای‌تر برای پوشش اخبار و گزارش‌های مربوط به انتخابات و نظرسنجی‌ها کمک تاثیرگذار کند. به هر حال نباید از این نکته غافل بود که مطلب به هیچ وجه نکات و موارد اولیه در مورد چگونگی انجام یک نظرسنجی عمومی را ارائه نمی‌دهد. باید به خاطر داشت که تنها فرم و شیوه نظرسنجی که می‌توان به آن تکیه کرد و آن را مبنای یک گزارش قرار داد «نظر سنجی علمی» است.

تعدادی از سؤالاتی که در این مطلب آورده شده است می‌تواند به شما کمک کند تا تصمیم بگیرید که آیا یک نظرسنجی، علمی است یا خیر و ارزش پوشش دادن، دارد یا نه؟

هدف اصلی از ارائه این سوالات آن است که نظرسنجی و انتخابات واقعی را با شبه-نظرسنجی‌های غیرعلمی که به طرز وسیعی هم پر مخاطب و سرگرم‌کننده هستند اشتباه نگیریم؛ چرا که شبه-نظرسنجی‌های غیرعلمی به هیچ‌وجه نمی‌توانند اطلاعات مورد نیاز برای تهیه یک گزارش جدی را فراهم ‌کند.

هر یک از مثال‌های مرتبط با ارزیابی‌های نظرسنجی به شیوه‌های مختلف مورد بررسی قرار گرفته‌اند. در این نظرسنجی‌ها 900 شماره تماس تلفنی، عابرانی که به طور تصادفی در خیابان در حال تردد بودند، کاربران اینترنتی، افرادی که به مراکز خرید مراجعه می‌کردند و حتی مصرف‌کنندگان کاغذهای کلاسیک توالت که روی بسته‌بندی‌های آنها عکس نامزدهای انتخاباتی چاپ شده بود، شرکت داده شدند.

یکی از تفاوت‌های عمده میان نظرسنجی‌های علمی و غیرعلمی واکنش و پاسخ شرکت کنندگان در نظرسنجی است. در یک نظرسنجی علمی، ناظر انتخاباتی و مجری نظرسنجی به دنبال شناسایی و یافتن کسانی است که شایسته شرکت در نظرسنجی و به اصطلاح مصاحبه هستند. در نظرسنجی غیرعلمی، پاسخ دهندگان داوطلبانه نظرات خود را گزینشی و با انتخاب خود برای تکمیل نظرسنجی ارائه می‌دهند.

نتایج نظرسنجی علمی که به خوبی انجام شده باشد، نه تنها از نظر بسیاری از مردم بلکه از نگاه مصاحبه شوندگان نیز درخور توجه و راهنمای قابل اعتمادی است؛ اما نتیجه نظرسنجی غیرعلمی چیزی جز پاسخ ساده و فاقد ازرش ارزیابی برای نتیجه‌گیری منطقی و کاربردی نیست.

یک روزنامه‌نگار با طرح این 20 سؤال از پس یک نظرسنجی می‌تواند به حقایقی دست یابد و بر اساس آن تصمیم درست را برای به نگارش درآوردن مطلبی روشنگر درباره آراء عمومی بگیرد.

1-چه کسی نظرسنجی را انجام داده است ؟

«کدام کارخانه، شرکت، موسسه تحقیقاتی، کمپین سیاسی یا گروه برگزار کننده این نظرسنجی است؟» همیشه این اولین سوالی است که باید پرسیده شود. به یاد داشته باشید چنانچه نمی‌دانید متولی انجام این نظرسنجی چه ارگان، سازمان، موسسه یا فردی است نمی‌توانید به درستی برای سایر سوالاتی که در این مطلب فهرست شده‌اند، پاسخ دهید. چنانچه فرد یا سازمانی که نتیجه نظرسنجی را در اختیار شما قرار داده است، نمی‌تواند یا نمی‌خواهد که به شما بگوید متولی و سفارش دهنده این نظرسنجی چه کسی است، با اطمینان از گزارش این نظرسنجی به عنوان منبعی قابل اعتماد و اعتبار صرف‌نظر کنید. به یاد داشته باشید که موسسه‌ها و شرکت‌های معتبری که نظرسنجی انجام می‌دهند، موظف هستند اطلاعات مورد نیاز شما را برای ارزیابی نظرسنجی ارائه دهند. از آنجا که اعتبار و قابل استناد بودن نتیجه نظرسنجی در رتبه‌ اعتبار شرکت یا موسسه‌ای که نظرسنجی را انجام می‌دهد مهم است، بنابراین اغلب نظرسنجی‌های حرفه‌ای دارای کمترین درصد خطا و اشتباه هستند.

2-چه کسی برای این نظرسنجی هزینه کرده و چرا آن را انجام داده است؟

مطلع بودن از این موضوع که چه سازمان یا فردی برای این نظرسنجی هزینه کرده است بسیار مهم و لازم است، زیرا این موضوع به شما و مخاطبانتان خواهد گفت که چه کسی فکر می‌کند این موضوعات (مسائل مطرح شده در نظرسنجی) مهم هستند و حاضر است برای کشف اعتقاد و افکار مردم هزینه کند. به یاد داشته باشید که نظرسنجی‌ها برای تغییر یا هدایت جهان انجام نمی‌شوند، بلکه برای کسب اطلاعات راهبردی و کاربردی یا دستیابی به پیشرفت در موضوعی خاص تهیه و انجام می‌شوند. بسیاری از نظرسنجی‌ها برای تهیه گزارشی خوب، منحصر به فرد و اثرگذار سفارش داده شده‌اند. برخی از آنها نیز به سفارش یک کاندیدای انتخاباتی برای کسب اطلاعات راجع به وضعیت کارزار انتخاباتی که در آن شرکت کرده است یا انتخاب مجددش برنامه‌ریزی و انجام می‌شود. گاهی هم پیش می‌آید که یک نظرسنجی جامع به سفارش و درخواست شرکت یا کارخانه‌ای برای ارتقاء سطح فروش یا ورود یک محصول خاص و تازه به بازار انجام می‌شود. حتی پیش می‌آید که گروهی برای انتقال نظرات و آراء خود به بخش وسیعی از جامعه اقدام به انجام نظرسنجی و بررسی عقاید مردم کنند. همه موارد گفته شده می‌توانند دلایل محکم و منطقی برای انجام یک نظرسنجی علمی و قابل استناد باشند.

مهمترین مسئله برای یک خبرنگار از بررسی یک نظرسنجی باید این باشد که آیا انگیزه انجام نظرسنجی ایجاد شک و تردید در مورد اعتبار نتایج به دست آمده است و اعداد و نتیجه کسب شده باید به اطلاع عموم برسد یا خیر؟

به یاد داشته باشید که نظرسنجی‌هایی که کاملا سفارشی و از سوی بخش خصوصی برای شرکت در مبارزه های سیاسی انجام می‌شوند، چندان مناسب انتشار نیستند. چرا که چنین نظرسنجی‌هایی هیچ هدف خاصی به جز پیروزی در انتخابات را دنبال نمی‌کنند. سوالات این نظرسنجی‌ها ممکن است طوری طراحی شده باشند که به سادگی زمینه فکری را تغییر می‌دهند یا از شیوه‌ و تاکتیک‌های عجیب و غیرمعمول شرکت کنندگان را به سمت تامین اهدف کمپین انتخاباتی هدایت می‌کنند. آزمودن تاثیر شعار و بیانیه‌های جدید کمپین‌های انتخاباتی که روی یک موضوع کلیدی متمرکز هستند یا حمله‌ به رقبای کارزار انتخاباتی می‌‌توانند هدف اصلی انجام نظرسنجی باشند.

به عنوان کسی که از دیدگاه کارشناسی سعی دارد یک نظرسنجی را بررسی کند، فراموش نکنید که ممکن نتیجه نظرسنجی بسیار سر راست و حتی سبب برانگیختن احساسات مردم شود؛ اما نباید تحت تاثیر قرار گرفت و تنها چیزی که باید مهم باشد این است که نتایج بدست آمده چه قدر دقیق است.

به عنوان مثال، نتایج بدست آمده از نظرسنجی که از یک گروه حامی محیط زیست انجام شده، نشان می‌دهد آمریکاییان اقدامات زیادی برای حفاظت از محیط زیست می‌کنند. شاید چنین ادعا و نتیجه‌گیری درست باشد؛ اما حقیقت این است که این نظرسنجی از افراد یک گروه خاص با دیدگاه‌های قطعی و خاص در مورد موضوع مورد بررسی انجام شده است و به سادگی نمی‌توان آن را به کل جامعه تعمیم داد.

در کل قبل از هر برداشت و تصمیم‌گیری در مورد نظرسنجی انجام شده باید نسبت به درستی جمله‌بندی سوال‌ها، زمان انجام نظرسنجی، گروه‌های مصاحبه شونده و اهدافی که هر یک از سوالات دنبال می‌کنند اطمینان حاصل کنید.

3-این نظرسنجی برای چه هدف و نتیجه‌گیری انجام شده است و چند نفر در این نظرسنجی شرکت کرده‌اند؟

برای پاسخ به این سوال به خاطر داشته باشید که اغلب نظرسنجی‌ها جواب‌ها و نتایج نسبی ارائه می‌دهند، بنابراین هرچه تعداد بیشتری مصاحبه شونده در یک نظرسنجی علمی شرکت ‌کنند، کم‌ترین خطا در اندازه‌گیری نمونه‌ها مشاهده می‌شود. البته اگرچه کاملا درست است که حضور تعداد بیشتر مصاحبه شونده در یک بررسی علمی، سبب کم‌تر شدن میزان خطای نمونه‌گیری می‌شود؛ اما به هر حال عوامل دیگری هم هستند که می‌توانند به عنوان یک فاکتور مهم در قضاوت کیفیت نظرسنجی تاثیربگذارند.

4-شرکت کنندگان در این نظرسنجی چگونه انتخاب شده‌اند؟

چگونگی انتخاب مصاحبه شوندگان، از جمله دلایل کلیدی است که سبب می‌شود تا برخی از نظرسنجی‌ها آینه تمام عیار افکار عمومی باشند و برخی دیگر با همه عریض و طویل بودنشان جز یک نظرسنجی غیرعلمی هیچ شاخصه دیگری نداشته باشند.

در نظرسنجی‌های علمی، ناظر و مسئول جمع‌آوری اطلاعات از یک روش آماری خاص برای گزینش پاسخ‌دهندگان استفاده می‌کند؛ اما در نظرسنجی‌های غیرعلمی، مصاحبه شونده خودش خودش را برای شرکت در رای گیری برمی‌گزیند (بدون توجه به شاخص خاص و به طور تصادفی).

در نظرسنجی علمی انتخاب مصاحبه شوندگان متکی بر اصول و واقعیت‌های ریاضی و آماری است. زمانی که جامعه هدف به درستی انتخاب شده باشد، با گزینش یک یا چند نمونه از کل جمعیت، می‌توان نتایج بدست آمده را به کل جامعه هدف تعمیم داد. این شیوه نمونه تصادفی یا نمونه احتمال نامیده می‌شود. به همین دلیل است که در یک نظرسنجی علمی، نتیجه بدست آمده از مصاحبه با 1000 جوان آمریکایی می‌تواند مبین آراء عمومی بیش از 210 میلیون جوان آمریکایی باشد.

به یاد داشته باشید که اغلب نمونه‌های علمی نظرسنجی، با استفاده از تکنیک‌های خاص قابلیت بهره‌وری اقتصادی دارند. ضمن این که شیوه‌های به کار برده شده در نظرسنجی‌های علمی و کاربردی از کشوری به کشور دیگر کاملا متفاوت و متغییر است و می‌‌توان ادعا کرد که با همه زیربنای علمی که دارد، صد در صد فراگیر نیستند.

5-شرکت کنندگان از بین چه مناطق (شهر، استان،...) یا گروه‌هایی (معلمان، حقوق‌دان‌ها، جمهوری‌خواه‌هاو...) برگزیده شده‌اند؟

اطلاع درباره این که مصاحبه شوندگان از چه گروه و طیفی انتخاب شده‌اند مسئله بسیار مهم و حیاتی است چرا که اگر نمونه انتخاب شده از میان بزرگسالان کل کشور، یا فقط از بین ساکنان یک ایالت، یک شهر یا یک گروه باشد در نتیجه نهایی تاثیرگذار خواهد بود. همچنین اگر گزینش نمونه‌های انتخاب شده از بین افراد شاغل یا خانه‌دار باشد، نتیجه بدست آمده تنها نظرات و آراء شاغلان یا خانه‌دارها را منعکس خواهد کرد و به هیچ وجه نمی‌تواند درمورد سایر بخش‌ها مانند جوانان یا دانشجویان کاربرد و کارایی لازم را داشته باشد.

به یاد داشته باشید، استفاده از روش نمونه‌گیری علمی به این معنا نیست که لزوما جمعیت مصاحبه شوندگان به درستی انتخاب شده‌اند. این موضوع به ویژه در نظرسنجی‌های سیاسی بسیار مهم و حساس است. به خصوص در نظرسنجی‌های پیش از انتخابات، که نظرات مردم به عنوان پایه‌ای برای برنامه‌ریزی‌ مبارزات انتخاباتی مهم و تاثیرگذار است و می‌تواند سرنوشت یک نامزد را تغییر دهد. زیرا یک نوجوان که حق رای دادن ندارد هرچقدر هم که صاحب نظر باشد، گزینه مناسبی برای شرکت در نظرسنجی نخواهد بود هرچقدر که شیوه انجام نظرسنجی علمی و حساب شده باشد. در ضمن هرچقدر شهری یا کشوری که نظرسنجی در آن انجام می‌شود کوچک‌تر باشد تعمیم نتیجه نظرسنجی انجام شده از جز به کل ساده‌تر و از دقت بیشتری برخوردار خواهد بود.

6-آیا نتیجه بدست آمده مبتنی بر جمع‌آوری همه پاسخ‌ها از تمام شرکت‌کنندگان است؟

یکی از ساده‌ترین راه‌ها برای بدجلوه دادن نتایج یک نظرسنجی، گزارش پاسخ تنها یک زیر گروه از مصاحبه‌ شوندگان است.

به عنوان مثال، معمولا تفاوت‌های قابل توجهی بین نظرات دموکرات‌ها و جمهوری‌خواهان در مسائل مربوط به مبارزات انتخاباتی وجود دارد. پس گزینش نظرات یکی از این طیف‌ها و انعکاس آن برای ارزیابی نتیجه نظرسنجی می‌تواند، همه چیز را تغییردهد و حتی نتیجه‌ای اشتباه از کل نظرسنجی را ارائه دهد. فراموش نکنید که نظرات کسانی در نظرسنجی برای برنامه‌ریزی در انتخابات واقعی قابل تامل و اتکاست که در دنیای واقعی حق رای دادن و مجوز شرکت در انتخابات داشته باشند. به عبارت دیگر مصاحبه‌شوندگان و شرکت کنندگان در نظرسنجی‌ها هم باید مانند رای دهنگان واجد شرایط باشند.

7-چه کسانی باید در این نظرسنجی شرکت داده می‌شدند و چه کسانی فاقد صلاحیت بودند؟ یا آیا نرخ واکنش‌ها مهم هستند؟

تا کنون هیچ نظرسنجی نتوانسته‌ است به همه مصاحبه شوندگان واجد شرایط دست یابد. پس به عنوان یک خبرنگار باید بدانید چه اقداماتی برای به حداقل رساندن عدم مشارکت در پاسخ‌دهی انجام شده است؟ چه تلاشی برای رسیدن به مخاطب مناسب و در چه مدت (چند روز) انجام شده است؟ دلایل زیادی وجود دارد که می‌تواند با استناد به آنها گفت که چرا برخی از کسانی که باید در نظرسنجی شرکت می‌کردند، در این بررسی حضور نداشتند؟ ممکن است مردم خودشان از شرکت در نظرسنجی سرباز زده باشند. ممکن است مصاحبه کنندگان در وقت و زمان نامناسبی برای مصاحبه با مخاطبان واجد شرایط اقدام کرده باشند و در این صورت یا به آنها دسترسی نداشتتند یا امکان اختصاص زمان برای تکمیل فرم‌های نظرسنجی یا پاسخ به پرسش‌ها وجود نداشته است. پس زمان انجام نظرسنجی می‌تواند یکی از فاکتورهای مهم در دستیابی به جمعیت هدف واجد شرایط و مناسب باشد. نکته دیگر زبان و شیوه گفتار است. چنانچه مصاحبه کننده و مصاحبه شونده برای برقراری ارتباط (زبان گفتار) با یکدیگر مشکل داشته باشند، به طور حتم بخشی از گروه هدف و صاحب نظر از دست رفته است. بررسی‌ها نشان می‌دهد که در سال‌های اخیر، درصد افراد متعهد به شرکت در نظرسنجی‌ها کاهش یافته است. این آمار در حقیقت نشان دهنده میزان افزایش عدم مشارکت عمومی است. به هر حال تنها از طریق آمار واکنش به یک نظرسنجی نمی‌توان نتیجه گیری کرد که یک نظرسنجی از یک نظرسنجی دیگر بهتر، بدتر یا ساده‌تر است.

8-نظرسنجی چه زمانی انجام شده است؟

زمان انجام نظرسنجی و دعوت از مصاحبه شوندگان به سادگی می‌تواند نتیجه و ارزیابی نهایی نظرسنجی را تحت الشعاع قرار دهد. بررسی‌ها نشان می‌دهد که مردم معمولا بعد از ظهرها حال و هوا و روحیه‌ رمانتیک‌تری پیدا می‌کنند و همین حس و حال می‌تواند پاسخ‌هایی را که به پرسش‌های و سوالات نظرسنجی می‌دهند تحت تاثیر قرار دهد. فراموش نکنید که در تفسیرتان از نتیجه نظرسنجی انجام شده باید زمان تهیه آن را به عنوان یک فاکتور کلیدی در نظر بگیرید. زمان، حتی می‌تواند تازه‌ترین نتایج نظرسنجی را دستخوش تغییر کند و بر تفسیر نهایی که از آن می‌توان داشت تاثیر بگذارد. به یاد داشته باشید که عنصر زمان و مکان به قدری مهم هستند که می‌توانند یک آشوب ملی را تبدیل به صلح کنند و از اتفاقی ساده یک فاجعه غیرقابل جبران بسازند.

9-با مصاحبه‌شوندگان (شرکت‌کنندگان) چگونه رفتار شده است؟ (نظرسنجی چگونه هدایت شده است)؟

نظرسنجی چهره‌ به چهره، تلفنی، آن‌لاین و مکتوب چهار شیوه مهم در ارتباط با مصاحبه شونده و تکمیل نظرسنجی هستند که برای ارزیابی و بررسی نتیجه نظرسنجی باید به آنها توجه کرد. تعداد زیادی از نظرسنجی‌ها از طریق تلفن انجام می‌شوند. اگرچه هنوز هم که هنوز است شیوه چهره به چهره طرفداران خودش را دارد و مصاحبه شوندگان به این سبک از نظرسنجی اطمینان زیادی دارند. برخی از موسسه‌های آمارگیری و نظرسنجی اما ترجیح می‌دهند از طریق نامه یا میل و به صورت مکتوب فرم‌های نظرسنجی خود را به دست مصاحبه شوندگان برسانند و پر کنند. در نظرسنجی علمی، ناظر و مصاحبه کننده از مردم می‌خواهند تا پس از دریافت پرسشنامه‌ها و تکمیل آنها، پرسشنامه را به وی بازگردانند. نتیجه بدست آمده می‌تواند منبع خوبی از میزان تعهد و مشارکت عمومی در تضمین یا شکست یک نظرسنجی به شمار آید. با این وجود ممکن است هفته‌ها طول بکشد تا مصاحبه شوندگان فرم‌های نظرسنجی را پس دهند در حالی که در نظرسنجی تلفنی یا چهره به چهره چنین انتظاری بی معناست زیرا نتیجه کار (میزان مشارکت در نظرسنجی) در همان دقایق نخست مشخص خواهد شد. همچنین نظرسنجی که از طریق نامه انجام می‌شود با خطاهای متعددی مواجه است. در بسیاری از موارد میزان مشارکت آنها کمتر از کاری است که انجام شده است و همین موضوع در نتیجه‌گیری نهایی تاثیر عکس می‌گذارد. بسیاری از مصاحبه کنندگان، مصاحبه شوندگان خود را به طور تصادفی از میان مردمی که در مراکز خرید و فروشگاه‌های بزرگ در رفت و آمد هستند یا عابران پیاده‌ انتخاب می‌کنند که هر کدام از آنها بنا به موقعیت زمان و مکانی که دارند واکنش‌های متفاوتی نشان می‌دهند که اغلب هم این موضوع از دید رسانه‌هایی که سعی در انتشار نتیجه نظرسنجی می‌کنند، غایب است.

اینترنت امروزه روز شرایط بسیار مساعدی را برای در اختیار گرفتن خیل عظیمی از شرکت کننده ها در اختیار موسسه‌های آمار و نظرسنجی قرار داده است اما موضوع این است که در این شیوه از نظرسنجی چاره‌ای جز اعتماد به مصاحبه شونده‌ای که جنسیت و سن و موقعیت او هیچ گاه به طور 100 درصد قابل تشخیص نیست، وجود ندارد. چرا که ممکن است یک نوجوان کم سن و سال به سادگی خود را به جای فردی میانسال جا زده و در نظرسنجی اینترنتی شرکت کند. به همین دلیل ضریب انحراف و خطای چنین نظرسنجی‌هایی می‌تواند بالا و صحت و قوت درستی اطلاعات ضعیف باشد. به همین دلیل است که به روزنامه‌نگاران توصیه می‌شود نسبت به شیوه جمع‌آوری اطلاعات و نحوه مصاحبه با شرکت کنندگان در نظرسنجی حساسیت به خرج دهند تا بتوانند گزارشی دقیق، قابل استناد و اعتماد آماده کنند.

10- نظرسنجی در اینترنت یا دنیای مجازی انجام شده است؟

همانطور که اشاره شد با رشد روزافزون اینترنت و دسترسی آسان به خیل بیشماری از مخاطبان در گروه‌های سنی، کاری، جنسی با آراء و عقیده متفاوت و متعدد بسیاری از نظرسنجی‌ها از طریق اینترنت انجام می‌شود. اگرچه نظرسنجی‌های آنلاین می‌توانند در زمره نظرسنجی‌های علمی قرار بگیرند اما به سادگی نیز از این قالب خارج می‌شوند و به عنوان یک نظرسنجی غیرعلمی یا شبه علمی کاربری و کارایی خود را از دست می‌دهند. گواه این مدعی هم این است که بسیاری از نظرسنجی‌های آنلاینی که از قواعد و قوانین نظرسنجی علمی تبعیت می‌کنند با یک جامعه آماری تصادفی شروع می‌شوند؛ اما در نهایت هم بدون دستیابی به آمار درست و داوطلبان واجد شرایط بسته می‌شوند. نظرسنجی آنلاین بیش از هر نظرسنجی دیگری نیاز به دقت و سخت گیری دارد و این موضوع به هیچ وجه نباید از نگاه یک روزنامه نگار دقیق و حساس غایب بماند. این روزها هزاران هزار شیوه و متد مختلف ابداع شده است تا علاوه بر سادگی در دسترسی به مخاطب بتواند اعتبار و ارزش نظرسنجی آنلاین را حفظ و آن را تبدیل به شیوه‌ای کاربردی و موثر کند. مطالعه در مورد شیوه‌ها و مشکلات نظرسنجی آنلاین از جمله مواردی است که به روزنامه‌نگار کمک می‌کند تا بتواند به درستی در مورد نظرسنجی که قصد انعکاس نتیجه آن را از طریق گزارش خود دارد، قضاوت کند.

11-خطاهای نتیجه نظرسنجی چیست؟

توجه به این نکته که چند نفر در نظرسنجی شرکت کرده و در نهایت نتیجه نظرسنجی به جامعه چندین هزاری یا میلیونی تعمیم داده شده است، بسیار مهم است. چرا که این موضوع می‌تواند در صحت یا خطای نتیجه نظرسنجی علمی تاثیر مستقیم بگذارد. حفظ نسبت و انتخاب درست تعداد مصاحبه شوندگان یکی از مواردی است که می‌تواند خطای نتیجه نظرسنجی را کم یا زیاد کند.

شیوه انتخاب نمونه و جامعه آماری هم می‌تواند در درستی یک نظرسنجی اثر مستقیم بگذارد. میزان مشارکت عمومی، شیوه طراحی و طرح سوال هم از موارد تعریف کننده ضریب خطای نظرسنجی است.

12-نفر اول کیست؟

چنانچه نظرسنجی برای تعیین نتیجه انتخابات باشد باید به یاد داشته باشید که کوچکترین خطا می‌تواند شما را کیلومترها از نتیجه واقعی دور کند. بسیاراتفاق افتاده است که تفسیر اشتباه، تصمیم گیری نادرست در انتخاب جامعه آماری و... به سادگی فاصله بین دو رقیب انتخاباتی را که شاید بیشتر از چند رای با هم فاصله داشتند به یک کارزار پیروز برای رقیب تبدیل کرده است. در حالی که نتیجه نظرسنجی نشان داده است که همه چیز به نفع کاندیدای مورد نظر شما رقم خواهد خورد یک اشتباه نفر اول را به قعر جدول هدایت خواهد کرد. پس برای تفسیر نتیجه نظرسنجی بیش از هر زمان دیگری فاکتورها و شیوه‌های انجام نظرسنجی را ارزیابی و بررسی کنید. اگرچه اعداد و ارقام در دنیای ریاضی و محاسبات گویای حقایق غیرقابل کتمان زیادی هستند؛ اما هیچ گاه فراموش نکنید که در دنیای آدم‌ها این اعداد و ارقام نمی‌توانند تنها رقم زنندگان سرنوشت باشند.

13-چه پارامترها و فاکتورهایی می‌توانند سبب انحراف نتیجه نظرسنجی شوند؟

برای انحراف نتیجه نظرسنجی نباید به دنبال خطاهای بزرگ و فاحش بود. به عنوان یک روزنامه نگار ریزبین و زیرک بهتر است در جستجوی فرق‌های هرچند کوچک بین چیزهایی که به نظر می‌رسند درست هستند و واقعیت‌ها باشید. مدام از خود بپرسید چه چیزی می‌تواند سبب انحراف نتیجه نظرسنجی بشود و در صدد کشف آن برآیید؟ این سوالات خود منبع مهم و با ارزش کسب اطلاعات هستند. شیوه جمع آوری اطلاعات‌ از جمله مواردی است که می‌تواند موجبات انحراف نتیجه نظرسنجی را فراهم کند. نظرسنجی‌های حرفه‌ای و علمی معمولا کمترین میزان خطا و انحراف را دارند، پس دانش خود را درباره این مدل از نظرسنجی‌ها ارتقاء دهید.

14-به کدام سوالات پاسخ داده شده است؟

قبل از هر اقدامی سوالات نظرسنجی را کامل ارزیابی کنید و ببینید که بیشترین میزان پاسخ‌دهی به سوالات، مربوط به کدام دسته از پرسش‌ها می‌شده است. دلیل آن را پیدا کنید. معمولا سوالاتی که نیاز به پاسخ‌های تشریحی دارند کمتر مورد توجه قرار می‌گیرند مگر این که پاسخ آنها کوتاه و مختصر و به اصلاح تک کلمه‌ای باشد. بررسی‌ها نشان می‌دهد پرسشنامه‌های تستی به مراتب از پرسشنامه‌های تشریحی اطلاعات بهتر و کامل‌تری در اختیار کسانی که قصد تهیه آمار و اطلاعات درباره موضوعی خاص دارند؛ می‌گذارد. ضمن این که مصاحبه شوندگان نیز میل و رغبت بیشتری برای مشارکت در چنین نظرسنجی‌هایی نشان می‌دهند.

مطمئن باشید که بین سوالات پرسشنامه توازن و تعادل برقرار است و همه کسانی که قرار است به عنوان افراد جامعه آماری به سوالات این پرسشنامه پاسخ دهند، از توانایی لازم برای پاسخ به این سوالات برخوردار هستند.

15-ترتیب پرسش سوالات چگونه بوده است؟

در بسیاری از موارد ترتیب پرسش سوالات طوری است که در پایان جواب نهایی داخل سوالات گنجانده شده است و به اصطلاح ضربه نهایی را می‌زند. گاهی این ضربه آخر از روی عمد است و گاه نه! این تاثیر اغلب به قدری ظریف و نکته بینانه‌ است که به سادگی نمی‌توان متوجه قصد و هدف مستتر در آن شد. پس توصیه می‌شود به دنبال هدف سیاسی، اجتماعی یا اقتصادی پرسش نهایی باشید تا بتوانید تحلیل درستی از نتیجه نظرسنجی که قصد گزارش آن را دارید، بکنید.

16-آیا «نظر سنجی فشار» انجام شده است؟

در سال های اخیر در بسیاری از کمپین‌های انتخاباتی از ابزار نظرسنجی برای القاء نظر و رای به مردم استفاده می‌شود. در حقیقت با برگزاری نظرسنجی فشار برای خود رای می‌خرند و آراء عمومی را به نفع خود تغییر می‌دهند. این شیوه از تسخیر افکار عمومی به قدری ظریف انجام می‌شود که باید توانایی خواندن بین خطوط را در خود تقویت کنید وگرنه به سادگی متوجه نخواهید شد که تبدیل به چه ابزاری برای انتقال اطلاعات شده‌اید. در چنین نظرسنجی‌هایی افکار عمومی با طرح سوالات ظریف به سمتی که مطلوب است کشیده می‌شود و مصاحبه شوندگان به طرز ناخودآگاهی برای فکر درباره موضوعاتی که مد نظر است دعوت و تشویق می‌شوند.

17-چه نظرسنجی‌های دیگری درباره ی این موضوع انجام شده است؟ آیا آنها هم همین موارد را مدنظر قرار داده‌اند و به نتایج مشابه رسیده‌‌اند؟ اگر متفاوت هستند، دلیل و چرایی این تفاوت چیست؟

قبل از ارزیابی نظرسنجی سعی کنید مطمئن شوید که آیا نظرسنجی‌های مشابهی با موضوعاتی که نظرسنجی مورد بحث شما انجام شده، انجام شده است یا خیر؟ این کار به شما کمک می‌کند تا علاوه بر آگاهی از پیشینه نظرسنجی بتوانید در مقام مقایسه این دو نظرسنجی را ارزیابی کنید و از اطلاعات و خطاهای احتمالی آگاهی پیدا کنید. چنانچه نظرسنجی مورد بحث تنها نمونه موجود باشد، کار شما به عنوان کسی که سعی در تحلیل اطلاعات و نتیجه آن دارد بسیار ظریف و مشکل خواهد بود. اگر شبیه این نظرسنجی قبلا هم انجام شده است باید بتوانید هر دو یا هر چندتای آنها را از هر جهت (زمان، مکان، جامعه آماری، هدف، تنیجه و...) بررسی کنید. همچنین باید از حامیان نظرسنجی‌ها درباره علل، انگیزه و تفاوت‌های آنها سوالات قابل تاملی بپرسید و در نهایت گزارش محکمی تهیه کنید.

18-خروجی نظرسنجی چگونه است؟

خروجی یک نظرسنجی باید عالی‌ترین منبع کسب اطلاع برای کسانی که سفارش تهیه آن را داده‌اند باشد. فرقی نمی‌کند که هدف از تهیه این نظرسنجی چیست؟ راهنمایی رای دهندگان برای انتخاب کاندیدای شایسته‌تر، ورود کالا و خدمات جدید به بازار، اطلاع یک عادت اجتماعی یا.... بر اساس خروجی یک نظرسنجی باید بتوان از عقاید کلی جامعه اطلاعات نسبتا صحیح و قابل استنادی به دست آورد. در ضمن باید به یاد داشت که غایبین این نظر‌سنجی می‌توانند همواره و در تمام محاسبات ما غایب باشند اما حضور حساب نشده آنها تاثیر خودش را بر تصمیم‌گیری‌های ما خواهد گذاشت.

19-چه چیز دیگری برای گزارش این نظرسنجی مورد نیاز است؟

همواره المان‌ها و فاکتورهای کلیدی بسیار زیادی وجود دارند که می‌توانند در نظرسنجی مورد نظر ما تاثیرگذار باشند. شاید این المان‌ها و فاکتورها به حساب نیامده باشند اما باید همواره جایی برای ارزیابی آنها در گزارش و جمع‌بندی نتیجه نظرسنجی باز کنیم و یادآور بشویم که هر یک از آنها چگونه می‌توانند در سرنوشت نظرسنجی پیش روی ما تاثیر بگذارند.

20-همه سوال‌ها را پرسیده‌ام. پاسخ‌ها رضایت بخش هستند. آیا باید نتیجه را تبدیل به گزارش کنیم؟

به یاد داشته باشید که یک سوال از هر بیست سوال می‌تواند سمت و سوی نظرسنجی را عوض کند. پس همواره سوال‌هایی هستند که پرسیده نشده‌اند یا به درستی به پاسخ آنها رسیدگی نشده است. همچنین فراموش نکنید که هرچقدر هم که یک نظرسنجی خوب باشد، باز هم همیشه جای یک موضوع که می‌شد به آن پرداخته شود خالی است. هیچ نظرسنجی نمی‌تواند با قطعیت از پایان و نتیجه چیزی خبر دهد به خصوص در کارزار سیاست. پس به هیچ وجه به آمار و ارقام و اطلاعاتی که نظرسنجی‌های انتخاباتی می‌دهند دل خوش نکنید و همه توان خود را برای تحلیل کامل و اتکاء 100 درصد به آنها به کار نبرید.

==

منبع:

http://www.ncpp.org/?q=node/4

  • Version imprimable de cet article Version imprimable
  • envoyer l'article par mail envoyer par mail
  • نوآوری‌های خبر‌نگاران در فضای خشونت‌بار مکزیک

    2 آذر 1394

    خبرنگاران ایران- گزارش‌گران محلی مانند اسپینوزا با بزرگ‌ترین خطرات مواجه‌اند. مشکلات اسپینوزا زمانی شروع شد که در سال ۲۰۱۲ یک مقام رسمی دولت به او گفت یا دست از پوشش اعتراضات دانشجویی بردارد یا «به سرنوشت رِجینا دچار می‌شود». که اشاره‌ی او به رجینا مارتینِز گزارش‌گر پروسسو بود که همان سال در خانه‌اش در خَلَپه خفه‌اش کرده بودند. مقامات رسمی مرگ او را به دزدان نسبت دادند اما اسپینوزا و سایر روزنامه‌نگاران معتقد بودند که دلیل قتل او گزارش‌ جرائم است. در ماه مه اسپینوزا تابلویی در بازار اصلی خَلَپه روبه‌روی ادارات دولتی نصب کرد که روی آن نوشته بود «بازار رِجینا مارتینز». هدف از این کار ادای احترام به مارتینز و اعتراض به روند تحقیقات بود.

  • روزنامه‌نگاری روباتی: آینده به سرعت از راه می‌رسد

    3 آبان 1394

    خبرنگاران ایران-روبات ها می توانند از طریق بانک عظیمی از متن های قابل مقایسه‌ که برای تولیدشان هزینه زیادی پرداخت شده است، زبان آموزی کنند. آن ها از راه مقایسه ی گزارش هایی که در طول دهه ها توسط اتحادیه ی اروپا و سازمان ملل تهیه شده‌اند و با صرف هزینه های گزاف توسط انسان به زبان های مختلف ترجمه شده اند، ترجمه به زبان های مختلف را انجام می دهند. وقتی از آنان ترجمه ای درخواست می شود، این ترجمه های از قبل انجام شده را برای یافتن الگوهای مشابه یا بخش‌هایی که بتوانند آنان را به هم وصل کنند، جست وجو می کنند.روبات ها درها را به روی کمپانی‌های جدید خبری خواهند گشود که وقتی نظم اوضاع به هم می‌ریزد، سر میرسند و قادرند فن آوری را آنگونه که مناسب است به کار گیرند.

  • بهشت امن ترکیه برای روزنامه‌نگاران خارجی جهنم می‌شود

    13 مهر 1394

    خبرنگاران ایران-برای سال‌ها ترکیه به‌عنوان بهشت امن روزنامه‌نگاران آزاد و محل و مرکزی باثبات و با فضایی امن برای روزنامه‌نگاران خارجی بود. آن‌ها می‌خواستند حوادث بعد از بهار عربی را پوشش دهند. اما از زمانی که روزنامه‌نگاران خارجی بحران‌های متعدد دولت ترکیه را پوشش خبری دادند و گزارش‌هایی درباره تظاهرات پارک گیزی استانبول در سال 2013 و واقعه نگران‌کننده معدنچیان در سال 2014، نوشتند، مورد تهدید مستقیم قرار گرفتند. مقامات ترکیه درحالی‌که خبرهای قابل‌قبول و قابل استنادی درباره درگیری‌های جنگجویان کرد با نیروهای داعش و دیگر گروه‌های درگیر در عراق و سوریه، وجود داشت، با دستور کتبی، از روزنامه‌نگاران خارجی خواستند که دراین‌باره سکوت کنند.