2 دی 1390

چگونه مصاحبه کنیم ؟

2 دی 1390

بابک موحدی

خبرنگاران ایران -مصاحبه برای شما چه معنایی دارد ؟ جنگ و جدال یا یک مناظره دوستانه که پس از آن به اهداف و سوالاتتان می رسید ؟ یا صرفا یکی از تکنیک های کسب خبر در روزنامه نگاری ؟

چند سال پیش در یک کارگاه آموزشی روزنامه نگاری که توسط روزنامه نگاران غربی برگزار می شد شرکت کردم در این کارگاه نکات مفیدی برای انجام مصاحبه بهتر به خبرنگاران آموزش داده می شد . نکاتی که همیشه آنها را در ذهن دارم و تعدادی از اینها را در یادداشتم می آورم .

هر چند روزنامه نگاران غربی بیشتر شکلی از مصاحبه را در ذهن داشتند که با قالبی که ما در ذهن داریم اندکی متفاوت است اما در نهایت نکات شان برای بهبود مصاحبه کردن مفید است .

یکی از این روزنامه نگاران به ما گفت وقتی روزنامه های ایرانی را ورق می زنی مدام مصاحبه های سوال و جوابی می بینی این در روزنامه نگاری ما چندان مرسوم نیست و ما مصاحبه هایمان را به شکل گزارش تهیه می کنیم در این شکل از تنظیم مصاحبه می توانید به رفتار و حالات مصاحبه شونده هم اشاره کنید، حال آنکه در مصاحبه سوال و جوابی نمی توانید این کار را بکنید. یکی از این روزنامه نگاران گفت :در روزنامه های غربی بیشتر روزنامه نگاران تنبل مصاحبه هایشان را به شکل سوال و جوابی تنظیم می کنند . این عقیده این روزنامه نگاران بود . اماهنوز هم در روزنامه ها و مجلات به نام دنیا می توان مصاحبه های سوال و جوابی را دید. به عقیده برخی روزنامه نگاران مصاحبه های چالشی به ویژه با سیاستمدارن در این نوع تنظیم نمود بهتری دارند .

مصاحبه جنگ نیست

روزنامه نگاران غربی که کارگاه آموزشی را برای ما برگزار می کردند تاکید کردند که مصاحبه جنگ و جدال نيست و تا ارتباط خوب با مصاحبه شونده برقرار نكنید، نتيجه مناسب را نخواهيد گرفت.

آنها معتقد بودند که تعدادی از روزنامه نگاران به قصد جدل به مصاحبه می روند در حالی که اگر مصاحبه شونده این نگاه شما را دریابد از همان ابتدا در گارد دفاعی فرو می رود آن وقت رسیدن به اهداف تان برایتان سختتر می شود .

به نظر این روزنامه نگاران حتي طرز نشستن هنگام مصاحبه هم اهميت ويژه‌اي دارد: «اگر سوال مهمي داريد، بهتر است به طرف جلو خم شويد ، بعضي ازخبرنگاران هنگام مصاحبه بي‌حال بر صندلي تكيه می زنند . اين حالت شور و اشتياق مصاحبه‌شونده را از بين مي‌برد.»

اما مهم‌ترين نكته‌اي كه اين روزنامه‌نگاران درباره تکنیک مصاحبه بارها بر آن تأكيد كردند، توجه ويژه به سخنان مصاحبه‌شونده بود.خيلي مهم است كه هنگام مصاحبه با دقت به حرف‌هاي مصاحبه‌شونده گوش دهيد و از ميان صحبت‌هاي او سوال طرح كنيد.

یکی ازاین روزنامه نگاران گفت :«30 سال است ريسك مي‌كنم و بدون اين‌كه هيچ سوالي طرح كنم براي مصاحبه مي‌روم. من موضوع را در ذهن دارم و براساس جواب‌هايي كه مي‌گيرم، سوال طرح مي‌كنم.» آوردن عكس‌العمل‌هاي مصاحبه‌شونده، حالات و رفتارهاي شخصي و تصويري از فضايي كه در آن مصاحبه صورت مي‌گيرد يكي ديگر از نكات مورد تأكيد اين روزنامه نگاران بود. گفتگویی که به شکل گزارش تنظیم می شود و به همه جزییات توجه دارد هر چند در مصاحبه های سوال و جوابی هم می توان با لیدی زیبا به همه این موارد اشاره کرد .

یکی از استادان ما در این کلاس گفت : «از سكوت در بين مصاحبه نترسيد اين سكوت به شما فرصت مي‌دهد كه سوال‌هاي بعدي‌تان را بهتر طرح كنيد.»

طرح سوالات به صورت مثبت از ديگر نكات موردتوجه آنان بود مثلاً اين جمله را مي‌توانيد اين گونه مطرح كنيد: «آيا به شغل ديگري هم فكر كرده‌ايد؟» به جاي اين‌كه بپرسيد «فكر نمي‌كني به درد اين شغل نمي‌خوريد؟»

به عقیده این روزنامه نگاران وقتي حمله مي‌كنيد جوابي نمي‌گيريد. چون شخص از خود دفاع مي‌كند.

مصاحبه شونده را غافلگیر کنید

داشتن سوال دور از انتظار هنگام مصاحبه یکی دیگر از نکاتی بود که این روزنامه نگاران برای جذاب کردن مصاحبه به ما آموزش دادند .«هميشه يك سوال دور از انتظار داشته باشيد ،سوالي كه اصلاً مصاحبه شونده انتظار شنيدن‌اش را نداشته باشد .»

داشتن ذهن باز از دیگر توصیه های این روزنامه نگاران بود :«بیشتر روزنامه نگاران سوال های خود را پیش از مصاحبه تهیه می کند و حتی چندین پرسش سخت و جنجالی هم کنار می گذارند این اصلا بد نیست، ولی نباید ذهن خود را در هنگام مصاحبه ببندید ، باید سعی کنید با ذهنی باز و آماده به دیدار مصاحبه شونده تان بروید و همیشه برای کنار گذاشتن برگه سوالات و مطرح کردن پرسش های جدید آماده باشید .»

تاکید و اصرار بی مورد بر یک سوال از دیگر نکاتی بود که آنهابه آن اشاره کردند :«تکرار یک سوال و تحت فشار قرار دادن فرد مصاحبه شونده لزوما به این معنی نیست که شما یک روزنامه نگار جدی هستید. گاه این تاکید و تحت فشار قرار دادن مصاحبه شونده روند کلی مصاحبه را بهم می ریزد. گاه روزنامه نگاران مصاحبه چالشی را با تاکید بر چند سوال مشخص اشتباه می گیرند ،این نکته را هم در نظر بگیرید شاید مصاحبه شونده شما واقعا پاسخ آن سوال را نداند و اگر هم قصد طفره رفتن از پاسخ شما را دارد تاکید بیش از اندازه شما چیزی را عوض نمی کند و تنها ممکن است روند کلی مصاحبه تان را به هم بریزد .پس ضمن اینکه بر مواضع تان تاکید دارید گاه گذشتن از یک سوال و رفتن به سوال بعدی ضعف شما محسوب نمی شود.

منتقد و محکم اما منصف باشید

«محکم و منتقد باشید .»این روزنامه نگاران هر چند بر روزنامه نگاری منتقدانه به ویژه در هنگام مصاحبه تاکید کردند اما با این همه گفتند : «خبرنگار می تواند در حین مصاحبه بسیار قاطع و محکم اما در عین حال منصف باشد. وظیفه شما کشف حقایق و آگاه سازی افکارعمومی است. تحقق این امر معمولا بدون به چالش کشیدن مصاحبه شونده امکان پذیر نیست. برای این کار سوال های شما باید روشن باشد و باید از جواب ها هم ابهام زدایی کنید و از یاد نبرید که نقش شما رقابت و بحث و جدل لفظی با مصاحبه شونده نیست بلکه دستیابی به اطلاعات لازم برای آگاه سازی مخاطبان است. »

مصاحبه از شخص دشوارتر از بقیه مصاحبه ها

مصاحبة پرتره، یا همان که در ایران به گزارش از شخص معروف است و درباره زندگی یک فرد تهیه می شود هم تکنیک های خاص خود را دارد . این روزنامه نگاران گفتند که در این نوع مصاحبه سوالات اختصاصاً به خود شخص مربوط مي‌شود و از بقية انواع مصاحبه سخت‌تر است. چون سوالات مربوط به شخص است و پرسيدن آن‌ها مهارت خاصي را مي‌طلبد.

در اين مصاحبة معمولا از مقالات، كتاب‌ها، شخصيت و دوران كودكي فرد پرسيده مي‌شود.

آنها به ما آموزش دادند که گاه، پرتره را مي‌توان توسط اطرافيان شخص هم نوشت . مثلاً دربارة يك نويسندة بزرگ مي‌توانيد با دوستان نزديك يا اقوامش صحبت كنيد و سپس تصويري از او ارايه دهيد. به گفتة اين روزنامه‌نگاران، مسووليت اين نوع مصاحبه بسيار بالاست. چون اثر آن تا سال‌ها در ذهن و روح افراد باقي مي‌ماند.

در مصاحبه پرتره، نوع سوال كردن بسيار مهم است مثلا نبايد هرگز سوالي را بپرسيد كه شخص تصور كند مي‌خواهيد از او بازجويي كنيد؟

این روزنامه نگاران تاکید کردند وظیفه ما به عنوان خبرنگارآگاه کردن افکار عمومی و کشف حقیقت است نه تغییر دادن آن ، پس در مصاحبه هایتان هم در کشف حقیقت بکوشید .

  • Version imprimable de cet article Version imprimable
  • envoyer l'article par mail envoyer par mail
  • آفتهای روزنامه نگاری محلی و زن بودن

    5 آبان 1394

    خبرنگاران ایران -دلم می‌خواست بگویم باید از زن یا مرد بودن عبور کرد، ولی واقعیت جامعه ما چیز دیگری است و هنوز زن یا مرد بودن مهم است. گاهی فقط به خاطر زن بودن نادیده گرفته می‌شوی. در عرصه خبری هم همین‌گونه است گاهی به خاطر پوشش که مسئله‌ای کاملاً شخصی و خصوصی است، بین خبرنگاران تبعیض قائل می‌شوند؛ اما خب در عرصه رسانه همه مشکل‌دارند و نمی‌توان این نکته را هم نادیده گرفت. مشکلات اصلی برای همه یکسان است، نبود تشکیلات قوی صنفی برای مواقعی که با مشکل مواجه می‌شویم، معضل همیشگی نبود بیمه. اغلب صاحبان رسانه‌ها میل زیادی به بیمه کردن خبرنگارانشان ندارند، دستمزدهای کم در مقابل کار سخت خبر... ازجمله مشکلاتی است که همه ما با آن مواجه هستیم و زن و مرد هم نمی‌شناسد. گاهی بخاطر نوع پوشش و نداشتن چادر که موضوعی کاملا شخصی است. نسبت به من تبعیض قائل شده اند.مثلا در نشست خبری رییس جمهور که در دی ماه 93 به بوشهر آمده بودند، جای مرا با خانمی که چادر پوشیده بود عوض کردند . هرچند تیم حفاظت از من عذر خواهی کردند اما این نوع رفتار ها دردی عمیق به جای می گذارد.

  • ما می‌گفتیم «بزرگ دبیر»شما می‌گویید؛ «سردبیر»

    21 مهر 1394

    خبرنگاران ایران -نکته جالبی که در این کتاب دیدم واژه "بزرگ دبیر "بود. آیا می‌دانید این اصطلاح قدیم ندیم‌ها در برخی نشریات به‌جای عنوان سردبیر به‌کاربرده می‌شد.برگشتی‌ها هم هست، همان نشریاتی که به فروش نرسیده و بازگشت داده‌شده‌اند. صفحه بستن هم که کلی در روزنامه‌ها واژه متداولی هست در این لغت‌نامه دیده می‌شود: «آماده‌سازی صفحه به لحاظ فنی.»

    چه تصوری از وا‍ژه پاچلاقی دارید؟ اگر روزنامه‌نگارید فکر نمی‌کنم تصویرتان از این لغت چندان درست باشد اما اگر صفحه آرائید بیشتر به این لغت آشنایی دارید: «نامتقارن شدن یک ستون در صفحه یا خارج شدن فرم صفحه به دلیل وجود عکس و آگهی پاچلاقی نامیده می‌شود.» پوشش خبری که حسابی معروف است و برای اعزام یک خبرنگار برای منتشر کردن محتوای یک رویداد به کار می‌رود. پیش خبر و پی گیری خبر هم که خیلی معنایش معلوم است در این کتاب ذکرشده است.اگر واژه" تومنی نگار" را نشنیده‌اید هم بدانید که این لغت هم درگذشته‌ها در روزنامه‌نگاری رایج بوده و معنایش این بوده که خبرنگاری که فقط در ازای دریافت پول کار می‌کند. خبرنگاری که بر اساس تأمین منافع مالی خود و یا دریافت هدیه، حجم خبر را کم‌وزیاد می‌کند. همان‌ها که این روزها به رپرتا‍ژ-آگهی بگیر معروف‌اند. حاشیه و حاشیه‌نویسی هم حسابی در روزنامه‌ها کلمه معروفی است یعنی اتفاقات جالب یک خبر و مصاحبه. معمولاً خبرنگارانی که حاشیه را می‌بینند خبرنگاران بهتری در روزنامه‌ها هستند.

  • اجرای خودکار ویدئوها در فیس‌بوک؛ آیا اخلاق رسانه‌ای رعایت می شود

    24 شهریور 1394

    خبرنگاران ایران-به‌رغم منتقدانش اجرای خودکار ویدیو (اوتوپلَی) در شبکه‌های اجتماعی به‌سرعت فراگیر شده است. توئیتر اخیراً اعلام کرده است که تمام ویدیوهایی که بر این شبکه اجتماعی بارگذاری می‌شوند، به زودی به صورت خودکار اجرا خواهند شد. این کار درپی اقدام فیس‌بوک صورت می‌گیرد که از دسامبر ۲۰۱۳ اوتوپلی را روی دسک‌تاپ و موبایل اعمال کرده است.اما درحالی‌که اوتوپلی ممکن است برای جلب نظر مخاطب و دیده‌شدن ویدیوها مناسب باشد، مسائلی را هم برای رسانه‌های خبری که گزارش‌های دارای محتوای تصویری ناراحت کننده منتشر می‌کنند، پیش آورده است. کالینز می گوید: «ما بازخورد فوری از کاربران دریافت کردیم. یکی از آنان می گفت چطور می توانم اوتوپلَی را غیرفعال کنم. من دیگر نمی خواهم این صحنه‌ها را ببینم. افراد دیگری ما را به دلیل نمایش این ویدیو به صورت اوتوپلی مورد انتقاد قرار دادند.» هرجا کاربران فیسبوک به یک خط وای فای وصل شوند ویدیوها خودبه خود اجرا می شوند، اگرچه آنان می توانند گزینه‌ی اوتوپلی را در تنظیمات اکانت خود غیرفعال کنند.

    کالینز اشاره کرد که «در طول یک یا دو ساعت بعد از قرار گرفتن این ویدیو در صفحه ی فیسبوک «ده‌ها» کامنت دریافت کردیم. همه ی این کامنت ها درباره‌ی اجرای خودکار این ویدیو نبودند.