10 آذر 1390

اصول طلایی روزنامه نگاری درباره منابع خبری

10 آذر 1390

خبرنگاران ایران - بابک موحدی:یک اصل طلایی در روزنامه نگاری می گوید که یک منبع، منبع نیست . این نکته ای است که روزنامه نگاران و دانشجویان روزنامه نگاری بارها درباره آن شنیده اند اما زمانی که خبر مهمی در دست داریم و تنها یک منبع در دست داریم تکلیف مان چیست ؟

چند وقت پیش در یک کارگاه روزنامه نگاری شرکت کرده بودم و چند روزنامه نگار خارجی در این باره برای مان سخن می گفتند و نکات مهمی را در این باره یاد آور شد که شاید بد نباشد در اینجا به گوشه ای از آنها اشاره کنم .اما پیش از آن بهتر است تعریفی از منابع خبری بدهم .تا با نزدیک شدن به مفهموم به عمق ماجرا برسیم .

يك خبر را چه از مردم بشنويم و چه از راديو، چه در روزنامه بخوانيم و چه در تلويزيون ببينيم و بشنويم در همه حالات مي خواهيم بدانيم كه منبع مان كيست و کجاست؟ با دانستن نام منابع خبری است که می توانیم قضاوت خود را درباره درستی و نادرستی خبر شکل بدهیم و حتی برآورد کنیم که آن خبر تا چه حد بی طرفانه و تا چه حد از روی قضاوت شکل گرفته است ؟

خاستگاه «پيام» از هر جا كه سرچشمه گرفته باشد، خواه از سوي يك فرد و خواه از جانب گروهها و نهادها را «منبع خبر» مي ناميم.

يك اصل حرفه اي به روزنامه نگار حكم مي كند كه منبع خبر را در آغاز خبر ذكر کند. طبق قواعد روزنامه نگاري خبر بدون منبع سنديت ندارد و اهميت منبع به حدي است كه معمولا سطر اول خبر را به آن اختصاص مي دهند.

اين پرسش که منبع خبر کیست و چقدر معتبر است ؟ نه فقط براي مخاطبان بلكه براي خود روزنامه نگاران هم يك پرسش مهم به شمار مي آيد پرسشي كه پاسخ آن بر تعيين وزن و صحت خبر تأثير مي گذارد و به داوري روزنامه نگار و مخاطب در مورد منبع خبر می رسد .

یک منبع کافی نیست

این روزها بسیاری از خبرهای مهم در روزنامه های ایران با يك منبع کار می شود .دریک کارگاه روزنامه نگاری که سالها قبل در آن شرکت داشتم نکات مفیدی در این باره شنیدم . استادان روزنامه نگاری معتقد بودند که تک منبعی بودن چندان برای درج یک خبر مهم نمی تواند مناسب باشد .

آنها تاکید می کردند :«يك منبع، منبع نيست و برای اینکه صحبتهایشان را مستدل کنند این گونه توضیح می دادند :يك رانندة تاكسي به تنهايي منبع نيست اما اگر اين بشود 10 تا و اين 10 نفر هم با هم درباره یک موضوع یا سوژه خبری همگرا شوند، آن وقت منبع مطمئني خواهيد داشت.»

ما باید همیشه به یاد داشته باشیم که با گفتن منابع به خواننده مان اطمينان مي‌دهيم كه مي‌تواند به ما اعتماد كند. اما وقتی یک منبع خبری در دست داریم و خبر مهم مان هم جوری است که نمی توانیم از آن بگذریم چه باید بکنیم ؟پاسخ استادان روزنامه نگاری به این سوال این گونه بود ؟« اگر فقط يك منبع خبري داريد اما به همان منابع اعتماد كافي داريد مي‌توانيد سردبيرتان را قانع و از آن استفاده كنيد.»

همیشه به منابع خبری تان اعتماد نکنید

اين‌كه هميشه نبايد به منابع خبری مان اعتماد کامل داشته باشیم از دیگر نکاتی است که روزنامه نگاران باید به آن توجه کنند .

گاهي روزنامه‌نگاران تصور مي‌كنند به عنوان مثال فقرا هميشه منابع درست و قابل اعتمادي براي‌شان هستند اما گاه حتي فقرا هم هميشه واقعيت را نمي‌گويند. در این باره استادان روزنامه نگاری توصیه کردند :«به ويژه كساني را كه دوست داريد حرفهایشان را با نگاه انتقادي ارزيابي كنيد و هر حرفي را خیلي زود نپذيريد.»

گاهي روزنامه‌نگاران تصور مي‌كنند به عنوان مثال فقرا و مردم عادی از آنجا که در قدرت نیستند منابع درست و قابل اعتمادي برايشان هستند اما گاه حتي فقرا و مردم هم هميشه واقعيت را نمي‌گويند و یا شاید به خاطر نا آگاهی بر آورد درستی از موضوعی که شما درباره آن اطلاعات به درست می آورید ندارند پس همیشه با شک و تردید حرفها را بررسی کنید و بعد درباره اش بنویسید .

خبرهایی به نقل از منابع آگاه

در کارگاه روزنامه نگاری که در آن شرکت داشتم روزنامه نگاران زیادی درباه خبرهایی پرسیدند که به نقل از منابع آگاه منتشر می شود چقدر این خبرها قابل اطمینان هستند ؟

استادان روزنامه نگاری در این باره گفتند :«اگر منبع ديگري نداشته باشيد و خبرتان هم خيلي مهم باشد مي‌توانيد احبر را منتشر بكنيد اما بدانيد خبرتان چندان معتبر نيست.»در این باره بیشتر استادان روزنامه نگاری به خبرنگاران توصیه می کنند که به دنبال منبعی باشید که بتوانید اسم و سمتش را ذکر کنید چون به هر حال چنین خبرهایی کمتر مورد توجه و اعتماد مخاطبان قرار می گیرند .بهتر است همۀ منابع "رسمیت" داشته باشند و اطلاعات به "منابع اداری" یا دیگر عبارت های نادقیق نسبت داده نشود. منابعی که بر سر حرف خود می ایستند بیشتر احتمال دارد که حقیقت را بیان کنند. اسم بردن از منبع اطلاعات همچنین به مخاطب کمک می کند صحت و اعتبار منبع را مستقلاً ارزیابی کند.

بر اساس آئین نامۀ کاری روزنامه نگاران در بریتانیا، "روزنامه نگاران در قبال منابع محرمانۀ اطلاعات خود وظیفۀ اخلاقی دارند." در کشورهایی که روزنامه نگار در این زمینه از مصونیت قانونی برخوردار نیست، عمل به این وعده در شرایطی که روزنامه نگار برای دادن شهادت به دادگاه احضار شود می تواند او را در خطر اتهام سرپیچی از خواسته دادگاه قرار دهد. خبرنگار باید در مورد این که حاضر است تا کجا به این وعده عمل کند، موضوع را قبلاً با منابع خود روشن سازد.

به ياد داشته باشيد كه استفادة صحيح از منابع خبري معتبر موجب افزايش و تقويت اعتماد به رسانه و خبرنگار در ميان مخاطبان مي شود.

  • Version imprimable de cet article Version imprimable
  • envoyer l'article par mail envoyer par mail
  • آفتهای روزنامه نگاری محلی و زن بودن

    5 آبان 1394

    خبرنگاران ایران -دلم می‌خواست بگویم باید از زن یا مرد بودن عبور کرد، ولی واقعیت جامعه ما چیز دیگری است و هنوز زن یا مرد بودن مهم است. گاهی فقط به خاطر زن بودن نادیده گرفته می‌شوی. در عرصه خبری هم همین‌گونه است گاهی به خاطر پوشش که مسئله‌ای کاملاً شخصی و خصوصی است، بین خبرنگاران تبعیض قائل می‌شوند؛ اما خب در عرصه رسانه همه مشکل‌دارند و نمی‌توان این نکته را هم نادیده گرفت. مشکلات اصلی برای همه یکسان است، نبود تشکیلات قوی صنفی برای مواقعی که با مشکل مواجه می‌شویم، معضل همیشگی نبود بیمه. اغلب صاحبان رسانه‌ها میل زیادی به بیمه کردن خبرنگارانشان ندارند، دستمزدهای کم در مقابل کار سخت خبر... ازجمله مشکلاتی است که همه ما با آن مواجه هستیم و زن و مرد هم نمی‌شناسد. گاهی بخاطر نوع پوشش و نداشتن چادر که موضوعی کاملا شخصی است. نسبت به من تبعیض قائل شده اند.مثلا در نشست خبری رییس جمهور که در دی ماه 93 به بوشهر آمده بودند، جای مرا با خانمی که چادر پوشیده بود عوض کردند . هرچند تیم حفاظت از من عذر خواهی کردند اما این نوع رفتار ها دردی عمیق به جای می گذارد.

  • ما می‌گفتیم «بزرگ دبیر»شما می‌گویید؛ «سردبیر»

    21 مهر 1394

    خبرنگاران ایران -نکته جالبی که در این کتاب دیدم واژه "بزرگ دبیر "بود. آیا می‌دانید این اصطلاح قدیم ندیم‌ها در برخی نشریات به‌جای عنوان سردبیر به‌کاربرده می‌شد.برگشتی‌ها هم هست، همان نشریاتی که به فروش نرسیده و بازگشت داده‌شده‌اند. صفحه بستن هم که کلی در روزنامه‌ها واژه متداولی هست در این لغت‌نامه دیده می‌شود: «آماده‌سازی صفحه به لحاظ فنی.»

    چه تصوری از وا‍ژه پاچلاقی دارید؟ اگر روزنامه‌نگارید فکر نمی‌کنم تصویرتان از این لغت چندان درست باشد اما اگر صفحه آرائید بیشتر به این لغت آشنایی دارید: «نامتقارن شدن یک ستون در صفحه یا خارج شدن فرم صفحه به دلیل وجود عکس و آگهی پاچلاقی نامیده می‌شود.» پوشش خبری که حسابی معروف است و برای اعزام یک خبرنگار برای منتشر کردن محتوای یک رویداد به کار می‌رود. پیش خبر و پی گیری خبر هم که خیلی معنایش معلوم است در این کتاب ذکرشده است.اگر واژه" تومنی نگار" را نشنیده‌اید هم بدانید که این لغت هم درگذشته‌ها در روزنامه‌نگاری رایج بوده و معنایش این بوده که خبرنگاری که فقط در ازای دریافت پول کار می‌کند. خبرنگاری که بر اساس تأمین منافع مالی خود و یا دریافت هدیه، حجم خبر را کم‌وزیاد می‌کند. همان‌ها که این روزها به رپرتا‍ژ-آگهی بگیر معروف‌اند. حاشیه و حاشیه‌نویسی هم حسابی در روزنامه‌ها کلمه معروفی است یعنی اتفاقات جالب یک خبر و مصاحبه. معمولاً خبرنگارانی که حاشیه را می‌بینند خبرنگاران بهتری در روزنامه‌ها هستند.

  • اجرای خودکار ویدئوها در فیس‌بوک؛ آیا اخلاق رسانه‌ای رعایت می شود

    24 شهریور 1394

    خبرنگاران ایران-به‌رغم منتقدانش اجرای خودکار ویدیو (اوتوپلَی) در شبکه‌های اجتماعی به‌سرعت فراگیر شده است. توئیتر اخیراً اعلام کرده است که تمام ویدیوهایی که بر این شبکه اجتماعی بارگذاری می‌شوند، به زودی به صورت خودکار اجرا خواهند شد. این کار درپی اقدام فیس‌بوک صورت می‌گیرد که از دسامبر ۲۰۱۳ اوتوپلی را روی دسک‌تاپ و موبایل اعمال کرده است.اما درحالی‌که اوتوپلی ممکن است برای جلب نظر مخاطب و دیده‌شدن ویدیوها مناسب باشد، مسائلی را هم برای رسانه‌های خبری که گزارش‌های دارای محتوای تصویری ناراحت کننده منتشر می‌کنند، پیش آورده است. کالینز می گوید: «ما بازخورد فوری از کاربران دریافت کردیم. یکی از آنان می گفت چطور می توانم اوتوپلَی را غیرفعال کنم. من دیگر نمی خواهم این صحنه‌ها را ببینم. افراد دیگری ما را به دلیل نمایش این ویدیو به صورت اوتوپلی مورد انتقاد قرار دادند.» هرجا کاربران فیسبوک به یک خط وای فای وصل شوند ویدیوها خودبه خود اجرا می شوند، اگرچه آنان می توانند گزینه‌ی اوتوپلی را در تنظیمات اکانت خود غیرفعال کنند.

    کالینز اشاره کرد که «در طول یک یا دو ساعت بعد از قرار گرفتن این ویدیو در صفحه ی فیسبوک «ده‌ها» کامنت دریافت کردیم. همه ی این کامنت ها درباره‌ی اجرای خودکار این ویدیو نبودند.