26 آبان 1390

تصویر یا واقعیت اجتماعی در رسانه

26 آبان 1390

خبرنگاران ایران -«رسانه ها با اطلاعاتی که به ما ارایه می دهند قادرند خواسته یا ناخواسته عقیده ما را بسازند و حتی تغییر عقیده را برای ما به دنبال آورند و یا در موضوعی مشخص عقیده ما را تثبیت کنند .»

این دیدگاهی است که شهلا اعزازی، جامعه شناس در سخنرانی چند روز پیش خود در انجمن جامعه شناسی ایران در دانشگاه تهران با موضوع تصویر یا واقعیت اجتماعی در رسانه به آن اشاره می کند .

اعزازی در این سخنرانی اما تاکید می کند که موضوعی که او درباره آن صحبت می کند بیشتر درباره رسانه های سنتی همچون تلویزیون و روزنامه است و او درباره اینترنت و شبکه های اجتماعی که انقلابی را ایجاد کرده اند سخن نمی گوید، غوغایی که این رسانه ها به پا کرده و در آن افراد آزادانه بر رسانه تاثیر می گذارند و پیام می سازند.

او در این جلسه درباره نقش ارتباط گر (خبرنگار ، روزنامه نگار) در رسانه و تاثیری که می تواند بر جامعه بگذارد نیز سخن گفت و همچنین با اشاره به نظریه های رسانه درباره چگونگی تاثیر گذاری رسانه ها بر جامعه و افراد به بحث و بررسی می پردازد. او همچنین در پایان جلسه به مطالعه موردی خود هم اشاره کرد تا بحث های نظریش را در این باره ملموس تر کند و از آنجا که وی در حوزه زنان متخصص است این مساله را از دیدگاه این حوزه مورد بحث قرار می دهد .

وی با تاکید بر اینکه در سازمان های رسانه ای بی قدرت ترین فرد ارتباط گر (خبرنگار ) است اشاره می کند:«بی قدرت ترین فرد در رسانه ارتباط گر است این فرد قدرتی ندارد اما نباید از یاد ببریم که این بی قدرتی به معنای عدم تاثیر گذاری نیست و ویژگی های فردی شخص از جمله تخصص، تجارب قبلی ،سن و نگرش شخصی فرد در تاثیر گذاریش بر پیام بسیار مهم است . »

به عقیده این جامعه شناس ساختار سازمان و روابط مدیریتی بر تولید پیام اثر گذارند و ارتباط گر نیز از طریق سازمان خودش جامعه پذیر می شود چرا که خیلی از سازمان ها از قبل می گویند که از ارتباط گر چه می خواهند و اینجا تنها ویژ گی ها ی شخصی است که گاه موجب می شود او پیام های متفاوتی را به جامعه عرضه می کند.

او با اشاره با اینکه خیلی اوقات سازمان های رسانه ای متعلق به حزب سیاسی خاصی هستند ورابطه رسانه با نهادها یعنی مالکیت و جهان بینی رسانه را آنها می سازند. پس نباید رابطه رسانه با ساختار اجتماعی و سیاستگذاری های آن را فراموش کرد و با توجه به این موضوع می توان دریافت که پیام از چند مرحله می گذرد و گزینش و سپس برجسته سازی و به جامعه ارایه می شود .

او در اینجا برای اینکه معنای سخنانش را عینی تر کند به تلویزیون ایران اشاره کرد و اینکه مالکیت آن دولتی است و این رابطه با دولت بر پیامی که بر شخص می گذارد موثر است .

او در اینجا با بیان این نکته تاکید می کند: « بنابراین با این شکل پیام سازی هرگز این رسانه ها واقعیت را بیان نمی کنند بلکه آن چیزی را که می خواهند مطرح می کنند و بیان نیمی از واقعیت تحریف آن است .»

این استاد دانشگاه در ادامه سخنرانی اش با دسته بندی نظریه های رسانه به سه دسته تلاش کرد درباره تاثیرگذاری رسانه ها تصویر روشن تری ارائه دهد :«نظریه های قدرت که دیدگاه چپ و مکتب فرانکفورت نیز در این مقوله می گنجند درباره رابطه رسانه و قدرت حاکم سخن می گویند اینکه چطور قدرت سیاسی بر پیام ها اثر می گذارد .تاکید بر سرمایه داری و اینکه چطور رسانه ها و پیامهای رسانه برای حفظ قدرت آن از این ابزار استفاده می کنند در این مقوله طبقه بندی می شود .

اما دسته دوم نظریه های وحدت و یکپارچگی هستند نظریه های وفاق در این دسته جای می گیرند که به حفظ یگانگی در جامعه اشاره دارند و اینکه رسانه ها قادرند فرهنگ را نسل به نسل منتقل و ارزشها و هنجارهای رایج جامعه را نهادینه کنند . اما در اینجا هم باید پرسید چه کسی از وضع موجود، هنجارها و فرهنگ های حاکم یا پیام موجود نفع می برد ؟

نظریه های دگرگونی اجتماعی سومین دسته از نظریه های رسانه است که این استاد دانشگاه درباره آنها سخن می گوید :« از دیدگاه این نظریه پردازان رسانه باعث دگرگونی در جامعه و همچنین موجب انعکاس پیام در رسانه ها می شود به عنوان مثال این گونه می توان این نظریه را توضیح داد آیا پیام های خشونت بار رسانه ها باعث افزایش خشونت در جامعه می شود و یا برعکس چون در جامعه خشونت زیاد شده رسانه ها در پیام ها و تولیدات خود این مسایل را انعکاس می دهند هر چند هنوز به این دیدگاه پاسخی داده نشده است و متخصصان ارتباطی هنوز به آن فکر می کنند .»

این جامعه شناس در ادامه با توجه به حوزه تخصصی خود به موضوع تاثیر رسانه ها و واقعیت اجتماعی می نگرد و با توضیح اینکه از این سه دسته نظریه می توان به تحلیل ویژگی های رسانه ها و تصویری که به جامعه ارایه می دهند رسید اضافه می کند :«اما در هیچ یک از این تئوری ها به جنسیت و اقلیتهای قومی اشاره ای نشده است و رسانه درباره جنسیت دست به انتقال پیام خاصی می زند که می تواند از طریق آن الگوهای غالبی را ارایه دهد همان طور که در موضوعات دیگر قادر به این کار است »

به عقیده او اگر در جامعه ای فرستنده پیام دچار جهان بینی مردسالاری یا سرمایه داری باشد و در عین حال ساختار جامعه ویژگی های نابرابری جنسیتی را دارا باشد ترویج نابرابری جنسیتی در پیام ها باعث تدوام جنسگرایی و ستم بر زنان و باور عمومی هژمونی مردسالاری و سرمایه داری خواهد شد .

او در اینجا با اشاره به نظریه های طیف چپ بدون اشاره به مساله جنسیت می گوید :«پیامهای رسانه جامعه پذیری را ایجاد می کند که نتیجه آن تقلید و درونی کردن بسیاری از رفتارهاست یعنی بسیاری از رفتارهای ما تقلیدی از رسانه هاست که در نهایت تداوم آن هژمونی سرمایه داری و ستم را موجب می شود و درباره جنسیت ستم جنسی و مردسالاری را به دنبال دارد .»

او با اشاره به اینکه هنوز 90 درصد خانواده های ایرانی به تلویزیون گرایش دارند این تاثیر را بسیار مهم ارزیابی و البته باردیگر تصریح می کند:« که شبکه های اجتماعی و اینترنت در این میان انقلابی کرده اند و نقش منفعل گیرنده پیام را از وی دور کرده اند .»

در ادامه این سخنرانی چند سریال تلویزیونی که مورد تحلیل محتوا قرار گرفته بودند بررسی شدند که این جامعه شناس از بررسی آنها نتیجه گرفت که هر چندتلویزیون ایران همواره تلاش کرده است الگوهای غالبی را ارایه دهد اما طی سالها مشخص شده که این رسانه از جامعه نیز تاثیر پذیرفته است .

او همچنین اشاره می کند که با بررسی این سریال ها مشخص شده که تلویزیون برخی از واقعیتهای اجتماعی جامعه ما را در کل نادیده می گیرد مثلا در سریال های خانوادگی هرگز مساله رشد روز افزون طلاق که یکی از مسایل جامعه ما در سالهای اخیر است دیده نشده است .او همچنین تاکید می کند که در دهه 80 تلویزیون در تبلیغ چند همسری نقشی فعال داشته است .اما نمی توان این واقعیت را هم نادیده گرفت که آنها مجبور شده اند در همین سریال ها نقش های متفاوت زنان در مشاغل مختلف را نیز نمایش دهند .

او در پایان سخنرانی اش این گونه نتیجه گیری می کند :«این تحقیقات نشان می دهد که رسانه ای مثل تلویزیون نه همه واقعیت اجتماعی بلکه بخشی از آن را نمایش می دهد اما نمی توان در این میان نقش ارتباط گر را در ارایه پیام نادیده گرفت و همچنین نمی توان انعکاس تغییرات اجتماعی را در رسانه ندید چرا که تلویزیون دولتی ایران هم مجبور می شود با رشد جامعه و تغییرات اجتماعی برخی از این تغییرات را در پیام هایش ارائه دهد .»

  • Version imprimable de cet article Version imprimable
  • envoyer l'article par mail envoyer par mail
  • آفتهای روزنامه نگاری محلی و زن بودن

    5 آبان 1394

    خبرنگاران ایران -دلم می‌خواست بگویم باید از زن یا مرد بودن عبور کرد، ولی واقعیت جامعه ما چیز دیگری است و هنوز زن یا مرد بودن مهم است. گاهی فقط به خاطر زن بودن نادیده گرفته می‌شوی. در عرصه خبری هم همین‌گونه است گاهی به خاطر پوشش که مسئله‌ای کاملاً شخصی و خصوصی است، بین خبرنگاران تبعیض قائل می‌شوند؛ اما خب در عرصه رسانه همه مشکل‌دارند و نمی‌توان این نکته را هم نادیده گرفت. مشکلات اصلی برای همه یکسان است، نبود تشکیلات قوی صنفی برای مواقعی که با مشکل مواجه می‌شویم، معضل همیشگی نبود بیمه. اغلب صاحبان رسانه‌ها میل زیادی به بیمه کردن خبرنگارانشان ندارند، دستمزدهای کم در مقابل کار سخت خبر... ازجمله مشکلاتی است که همه ما با آن مواجه هستیم و زن و مرد هم نمی‌شناسد. گاهی بخاطر نوع پوشش و نداشتن چادر که موضوعی کاملا شخصی است. نسبت به من تبعیض قائل شده اند.مثلا در نشست خبری رییس جمهور که در دی ماه 93 به بوشهر آمده بودند، جای مرا با خانمی که چادر پوشیده بود عوض کردند . هرچند تیم حفاظت از من عذر خواهی کردند اما این نوع رفتار ها دردی عمیق به جای می گذارد.

  • ما می‌گفتیم «بزرگ دبیر»شما می‌گویید؛ «سردبیر»

    21 مهر 1394

    خبرنگاران ایران -نکته جالبی که در این کتاب دیدم واژه "بزرگ دبیر "بود. آیا می‌دانید این اصطلاح قدیم ندیم‌ها در برخی نشریات به‌جای عنوان سردبیر به‌کاربرده می‌شد.برگشتی‌ها هم هست، همان نشریاتی که به فروش نرسیده و بازگشت داده‌شده‌اند. صفحه بستن هم که کلی در روزنامه‌ها واژه متداولی هست در این لغت‌نامه دیده می‌شود: «آماده‌سازی صفحه به لحاظ فنی.»

    چه تصوری از وا‍ژه پاچلاقی دارید؟ اگر روزنامه‌نگارید فکر نمی‌کنم تصویرتان از این لغت چندان درست باشد اما اگر صفحه آرائید بیشتر به این لغت آشنایی دارید: «نامتقارن شدن یک ستون در صفحه یا خارج شدن فرم صفحه به دلیل وجود عکس و آگهی پاچلاقی نامیده می‌شود.» پوشش خبری که حسابی معروف است و برای اعزام یک خبرنگار برای منتشر کردن محتوای یک رویداد به کار می‌رود. پیش خبر و پی گیری خبر هم که خیلی معنایش معلوم است در این کتاب ذکرشده است.اگر واژه" تومنی نگار" را نشنیده‌اید هم بدانید که این لغت هم درگذشته‌ها در روزنامه‌نگاری رایج بوده و معنایش این بوده که خبرنگاری که فقط در ازای دریافت پول کار می‌کند. خبرنگاری که بر اساس تأمین منافع مالی خود و یا دریافت هدیه، حجم خبر را کم‌وزیاد می‌کند. همان‌ها که این روزها به رپرتا‍ژ-آگهی بگیر معروف‌اند. حاشیه و حاشیه‌نویسی هم حسابی در روزنامه‌ها کلمه معروفی است یعنی اتفاقات جالب یک خبر و مصاحبه. معمولاً خبرنگارانی که حاشیه را می‌بینند خبرنگاران بهتری در روزنامه‌ها هستند.

  • اجرای خودکار ویدئوها در فیس‌بوک؛ آیا اخلاق رسانه‌ای رعایت می شود

    24 شهریور 1394

    خبرنگاران ایران-به‌رغم منتقدانش اجرای خودکار ویدیو (اوتوپلَی) در شبکه‌های اجتماعی به‌سرعت فراگیر شده است. توئیتر اخیراً اعلام کرده است که تمام ویدیوهایی که بر این شبکه اجتماعی بارگذاری می‌شوند، به زودی به صورت خودکار اجرا خواهند شد. این کار درپی اقدام فیس‌بوک صورت می‌گیرد که از دسامبر ۲۰۱۳ اوتوپلی را روی دسک‌تاپ و موبایل اعمال کرده است.اما درحالی‌که اوتوپلی ممکن است برای جلب نظر مخاطب و دیده‌شدن ویدیوها مناسب باشد، مسائلی را هم برای رسانه‌های خبری که گزارش‌های دارای محتوای تصویری ناراحت کننده منتشر می‌کنند، پیش آورده است. کالینز می گوید: «ما بازخورد فوری از کاربران دریافت کردیم. یکی از آنان می گفت چطور می توانم اوتوپلَی را غیرفعال کنم. من دیگر نمی خواهم این صحنه‌ها را ببینم. افراد دیگری ما را به دلیل نمایش این ویدیو به صورت اوتوپلی مورد انتقاد قرار دادند.» هرجا کاربران فیسبوک به یک خط وای فای وصل شوند ویدیوها خودبه خود اجرا می شوند، اگرچه آنان می توانند گزینه‌ی اوتوپلی را در تنظیمات اکانت خود غیرفعال کنند.

    کالینز اشاره کرد که «در طول یک یا دو ساعت بعد از قرار گرفتن این ویدیو در صفحه ی فیسبوک «ده‌ها» کامنت دریافت کردیم. همه ی این کامنت ها درباره‌ی اجرای خودکار این ویدیو نبودند.