13 مهر 1394

بهشت امن ترکیه برای روزنامه‌نگاران خارجی جهنم می‌شود

13 مهر 1394

نویسنده :بروس بایکورت*

ترجمه:خبرنگاران ایران -بهاران رهجو

دانشجوی دکترای ارتباطات است و هم‌اینک بورسیه مدرسه روزنامه‌نگاری کلمبیا است. سیزر شهری با 120 هزار نفر جمعیت در جنوب شرقی ترکیه و در مرز این کشور با عراق و سوریه قرار دارد. در ماه گذشته، این شهر عمدتاً کردنشین، برای 9 روز تمام ارتباطش با دنیای خارج قطع شد. در این مدت نیروهای امنیتی ترکیه در حال درگیری و جنگ با نیروهای پ. ک.ک بودند. ساکنان شهر در این مدت از کمبود آب، برق و مواد غذایی در رنج بودند. برخی نیز امکان دسترسی به خدمات پزشکی فوری را نداشتند. تنها پس‌ازاین که مقررات منع رفت‌وآمد و حکومت‌نظامی برداشته شد، تصاویری از جنگ در این شهر، به جهان مخابره شد. مقامات رسمی ترکیه ادعا می‌کنند که در این درگیری‌ها 40 نفر از نیروهای پ. ک. ک کشته شدند. درحالی‌که حزب دموکراتیک خلق‌ها که یک حزب طرفدار کردها است، می‌گوید 21 نفر از شهروندان شامل کودکان و زنان در میان کشته‌شدگان هستند.

خیلی سخت است که درباره درستی اعداد و ارقام گفته‌شده، قضاوت کرد. در دوران حکومت‌نظامی، رسانه‌ها اجازه ورود به شهر را نداشتند. به نظر می‌رسید که امکانات رسانه‌ای موجود در شهر کاملاً از بین رفته است، اما سانسور شدید ترکیه بر خبرگزاری‌ها و رسانه‌ها شرایط را به دو سال پیش که آخرین آتش‌بس بین ترکیه و پ. ک. ک شکسته شد، بازگردانده است. تشدید بحران‌های سیاسی، دولت ترکیه را بر آن داشته تا کنترل و فشار خود بر مطبوعات و رسانه‌ها را افزایش دهد. در این میان کنترل بر رسانه‌های خارجی، بیش از دیگران است. دو روزنامه‌نگار انگلیسی و یک همکار عراقی آن‌ها در 28 آگوست به اتهام کمک و دخالت در فعالیت‌های تروریستی بازداشت شدند. آن‌ها در شهر دیار بکر ترکیه در حال فیلم‌برداری از درگیری نیروهای امنیتی ترکیه با جوانان نزدیک به پ. ک. ک بودند که بازداشت شدند. اعتراض های بین‌المللی که پس از بازداشت آن‌ها صورت گرفت، موجب شد تا دولت ترکیه این دو انگلیسی را آزاد کند؛ اما همکار عراقی آن‌ها، محمد اسماعیل رسول، همچنان در زندان منتظر روند دادگاه است.

در ششم سپتامبر نیز روزنامه‌نگار آلمانی، فردریک گردینک که در دیار بکر فعالیت یک گروه حقوق بشری را پوشش می‌داد، بازداشت شد. گردینک درباره مسائل کردهای جنوب شرقی ترکیه برای نشریات آلمانی و روزنامه ایندپیدنت انگلیس گزارش تهیه می‌کرد. این نخستین باری نبود که او بازداشت می‌شد. او در ژانویه گذشته نیز برای مدت کوتاهی بازداشت و سپس در آوریل از اتهام انتشار مطالبی به نفع تروریست‌ها، تبرئه شد؛ اما این برای نخستین بار است که او از کشور ترکیه اخراج می‌شود. گردینک می‌گوید که او تنها روزنامه‌نگار خارجی مستقر در منطقه بود و با اخراج او دولت ترکیه به دیگر روزنامه‌نگاران خارجی در ترکیه هشدار داده که مواظب رفتار و عملکرد خود باشند. او به کلمبیا ژورنالیست رویویو می‌گوید: برخلاف میل و اراده خودم در هلند هستم و اخراج من از منطقه، نطارت بر کردستان ترکیه را کمتر کرده است.

برای سال‌ها ترکیه به‌عنوان بهشت امن روزنامه‌نگاران آزاد و محل و مرکزی باثبات و با فضایی امن برای روزنامه‌نگاران خارجی بود. آن‌ها می‌خواستند حوادث بعد از بهار عربی را پوشش دهند. اما از زمانی که روزنامه‌نگاران خارجی بحران‌های متعدد دولت ترکیه را پوشش خبری دادند و گزارش‌هایی درباره تظاهرات پارک گیزی استانبول در سال 2013 و واقعه نگران‌کننده معدنچیان در سال 2014، نوشتند، مورد تهدید مستقیم قرار گرفتند. مقامات ترکیه درحالی‌که خبرهای قابل‌قبول و قابل استنادی درباره درگیری‌های جنگجویان کرد با نیروهای داعش و دیگر گروه‌های درگیر در عراق و سوریه، وجود داشت، با دستور کتبی، از روزنامه‌نگاران خارجی خواستند که دراین‌باره سکوت کنند.

وقتی‌که در شهر سوس در 20 جولای، 32 نفر از جوانان فعال کرد که برای جمع‌آوری کمک‌های مردمی به شهر کوبانی سوریه، فعالیت می‌کردند، کشته شدند، درگیری‌های خشونت‌بار در جنوب شرقی ترکیه شروع شد. پلیس فرد بمب گزار را یک جوان کرد که با داعش در ارتباط بود، معرفی کرد. پس‌ازآن بود که ترکیه به ائتلاف حمله هوایی به مواضع داعش پیوست. دو روز بعد، دو افسر پلیس در خانه‌های خود در شهر سیلان پینر کشته شدند و پ. ک. ک که دولت ترکیه را به همکاری با داعش متهم می‌کرد، مسئولیت آن را بر عهده گرفت. در پاسخ به این حمله، نیروهای ارتش ترکیه به اردوگاه پ. ک. ک در شمال عراق حمله کردند. اقدامی که منجر به پایان بخشیدن آتش بست شکننده بین پ. ک .ک و دولت ترکیه شد. آتش‌بسی که از سال 2013 در حال اجرا بود. این درگیری‌ها در 30 سال گذشته بیش از ده‌ها هزار نفر را به کشتن داده است.

بحران کردها، همه رفتار دولت ترکیه و به‌ویژه رفتار این دولت با روزنامه‌نگاران را تحت تأثیر قرار داده است. ترکیه که بر اساس شاخص‌های گزارشگران بدون مرز از میان 180 کشور ازلحاظ آزادی بیان، در رتبه 149 قرار دارد تا همین اواخر در صدر کشورهایی بود که بالاترین زندانی‌های روزنامه‌نگار را داشت. بسیاری از این روزنامه‌نگاران زندانی گزارشگران و روزنامه‌نگاران کردی هستند که به اتهام کمک و تبلیغ گروه‌های تروریستی در زندان هستند. در او خر جولای و وقتی‌که روند صلح شکست خورد، مقامات مخابراتی دولت ترکیه بیش از 100 وب‌سایت کردی را به بهانه این‌که آن‌ها خبرها و گزارش‌هایی را برای تبلیغات تروریستی منتشر می‌کنند، تعطیل کردند.

گردینک می‌گوید: در رسانه‌ها و خبرگزاری‌های ترک به‌ندرت خبر و گزارشی درباره کردها و مسائل آن‌ها موردتوجه قرار می‌گیرد. او که مطالب بسیاری را درباره این منطقه تهیه و در رسانه‌های خارجی منتشر کرده، می‌گوید: اما حالا تنها روزنامه‌نگاران خارجی که درباره مسائل کردها و از نگاه آن‌ها به مسائل نگاه می‌کردند، از منطقه اخراج شده‌اند.

الکساندر کریستی میلر که از سال 2010 به‌عنوان یک روزنامه‌نگار آزاد در استانبول مستقر بوده و برای نشریاتی چون تایمز لندن، نیوزویک اروپا و کریستین ساینس مانیتور گزارش و خبر تهیه می‌کند، می‌گوید: به‌وضوح مشخص است که برای روزنامه‌نگاران منتقد و مخالف، به‌ویژه آن‌هایی که درباره مسائل کردها فعال هستند، میزان تحمل و مدارای دولت کاهش پیداکرده است. او می‌افزاید: باوجود فشارهایی که بر روزنامه‌نگاران خارجی وارد می‌شود، خیلی تعجب‌برانگیز نیست که رتبه ترکیه در آزادی بیان در پنج سال گذشته تا به این حد تنزل کرده باشد. ازسرگیری درگیری با نیروهای پ. ک. ک بهانه و دلیلی است که مقامات ترکیه برای اعمال این فشارها، از آن استفاده می‌کنند.»

همچنان که فضای داخلی ترکیه به انتخابات نوامبر نزدیک می‌شود، پوشش خبری بحران کردها، به مهم‌ترین هدف سانسور دولت تبدیل‌شده است. در 15 سپتامبر دادستانی ترکیه بازجویی علیه یکی از بزرگ‌ترین گروه‌های رسانه‌ای کشور را آغاز کرد. دوگان صاحب روزنامه ملیت پس‌ازاین که عکسی از یک سرباز کشته‌شده و گفتگویی با یکی از متهمان وابسته به پ .ک .ک را منتشر کرد، مورد بازجویی قرار گرفت. دو روز بعد یک روزنامه‌نگار دیگر که برای تی24 گزارش تهیه می‌کرد، به خاطر مطلبی تحت عنوان «سلطان قصر نیش مقصر خون‌ریزی»، بازجویی شد. هفته‌نامه خبری «نکات» نیز پس از انتشار عکسی از رئیس‌جمهور رجب طیب اردوغان که در کنار جسد یک سرباز، عکس سلفی می‌گرفت، از سوی پلیس مورد هجوم قرار گرفت و متهم به اهانت به رئیس‌جمهور ترکیه و تبلیغ به نفع تروریست‌ها شد.

بر اساس گفته ارم کوکر، گزارشگر سابق روزنامه حریت که هم‌اکنون دانشجوی مدرسه روابط عمومی و بین‌الملل کلمبیا ست، اقدامات اخیر دولت نشانه‌ای برای کم اثر کردن و ساکت کردن رسانه‌هایی است که با برداشت رسمی دولت، همراه نیستند. او می‌گوید: «تا چند سال پیش رسانه‌ها و سازمان‌های خبری که اقدام به خودسانسوری در پخش اخبار و گزارش‌های خود می‌کردند، دچار فشارها و تهدیدهای شدیدی مالی می‌شدند، اما اکنون ما شاهد هستیم که بازجویی و نظارت‌های قانونی در کنار فشارهای فیزیکی و تهدید به مرگ روزنامه‌نگارانی که نقطه نظرات دولت را انتقال نمی‌دهند، رواج یافته است. آن چیزی که در ترکیه در حال وقوع است کاملاً نگران‌کننده است.»

برخی از منتقدین می‌گویند، اقداماتی که منجر به قطبی شدن جامعه ترکیه شده، بخشی از استراتژی رئیس‌جمهور اردوغان برای ایجاد ترس از بی‌ثباتی در انتخابات پیش رو است. حزب حاکم اردوغان اکثریت خود را در انتخابات گذشته از دست داد. این اتفاق با کسب 13 درصد آرای از سوی حزب اتحاد خلق‌ها که طرفدار کردهاست و راه یافتن این حزب بر ای نخستین بار به مجلس، روی داد. رئیس‌جمهور و حزب او اینک در تلاش هستند تا دوباره و با برگزاری انتخابات زودرس، کنترل خود را به دولت برگردانند.

درحالی‌که جو حاکم روزنامه‌نگاران طرفدار دولت بدون کمترین پرسشی و با خودسانسوری، نقطه نظرات دولت را منعکس می‌کنند، تعدادی تلاش می‌کنند که با بهره‌گیری از شبکه‌های اجتماعی، گزارش‌ها و خبرهای غیرقابل‌انتشار را به اطلاع مردم برسانند. می‌توان شهروندان باانگیزه را درجاهای مختلفی دید که گزارش‌های مستقلی را که دولتی نمی‌خواهند دیده شود، منتشر می‌کنند. زینب توفیق، جامعه‌شناس، دراین‌باره می‌گوید: بااین‌همه، قطبی شدن جامعه نیز اغلب در فضای مجازی و شبکه‌های اجتماعی دیده می‌شود. ارائه اطلاعات نادرست، تهمت زدن، شایعه‌سازی، گمانه زدن و سخنان نفرت‌انگیز، در یک محیط غیررسمی، می‌تواند منجر به بی‌ثباتی بیشتری در جامعه شود.»

اوایل این ماه و پس از آن‌که اردوغان، روزنامه حریت را به خاطر وارونه نشان دادن کلماتش، متهم کرد، یک گروه از جمعیت خشمگین طرفدار دولت، در مقابل این روزنامه تجمع کرده و تلاش داشتند که وارد دفتر روزنامه شوند. این دومین باری بود که در ظرف 48 ساعت این روزنامه موردحمله گروه‌های خشن قرار می‌گرفت. صدت ارگین، سردبیر ارشد روزنامه حریت، در یک سخنرانی زنده تلویزیونی گفت: «اگر این افراد خشمگین وارد روزنامه می‌شدند، من نمی توانستم امروز اینجا باشم.» روز بعد ستون نویس روزنامه دیلی استار که به دولت گرایش داشت، یکی از ستون نویسه‌ای روزنامه حریت را متهم به حمایت از پ ک ک کرد. او نوشت: «ما اگر بخواهیم، می‌توانیم به تو مثل یک مگس حمله کنیم. این‌که تا حالا هنوز زنده هستی فقط به خاطر بزرگواری و بخشندگی ماست.»

حملات اخیری که به رسانه‌های کردی و ترکی صورت گرفته به همراه دستگیری روزنامه‌نگاران خارجی، پیام سردی برای دیگر روزنامه‌نگاران خارجی مستقر در ترکیه است. افزایش اتهام به روزنامه‌نگاران خارجی به‌عنوان تروریست و یا بخشی از تروریسم، نه‌تنها گزارش‌های آن‌ها را بی‌اعتبار می‌کند، بلکه زمینه افزایش خشونت علیه آن‌ها را فراهم می‌کند.

کریستی میلر به کلمبیا ژورنالیست ریویو گفت: «برای نخستین بار در پنج‌ساله گذشته که من به ترکیه رفته‌ام، احساس می‌کنم تحت‌فشار واقعی خودسانسوری هستم.» او افزود: «از این به بعد و از ترس این‌که مبادا از کشور ترکیه اخراج شوم، در ارتباط‌گیری با گروه‌های جنوب شرق ترکیه که احتمال می‌رود به پ. ک. ک نزدیک باشند، دقت می‌کنم. به ویژه اگر آن‌ها در منطقه تحت کنترل باشند. زندگی من در این کشور است و نمی‌خواهم مجبور به ترک ترکیه شوم.»

کلمبیا ریویو ژورنالیسم، SEPTEMBER 23, 2015

* دانشجوی دکترای ارتباطات که هم‌اینک بورسیه مدرسه روزنامه‌نگاری کلمبیاست.

  • Version imprimable de cet article Version imprimable
  • envoyer l'article par mail envoyer par mail
  • نوآوری‌های خبر‌نگاران در فضای خشونت‌بار مکزیک

    2 آذر 1394

    خبرنگاران ایران- گزارش‌گران محلی مانند اسپینوزا با بزرگ‌ترین خطرات مواجه‌اند. مشکلات اسپینوزا زمانی شروع شد که در سال ۲۰۱۲ یک مقام رسمی دولت به او گفت یا دست از پوشش اعتراضات دانشجویی بردارد یا «به سرنوشت رِجینا دچار می‌شود». که اشاره‌ی او به رجینا مارتینِز گزارش‌گر پروسسو بود که همان سال در خانه‌اش در خَلَپه خفه‌اش کرده بودند. مقامات رسمی مرگ او را به دزدان نسبت دادند اما اسپینوزا و سایر روزنامه‌نگاران معتقد بودند که دلیل قتل او گزارش‌ جرائم است. در ماه مه اسپینوزا تابلویی در بازار اصلی خَلَپه روبه‌روی ادارات دولتی نصب کرد که روی آن نوشته بود «بازار رِجینا مارتینز». هدف از این کار ادای احترام به مارتینز و اعتراض به روند تحقیقات بود.

  • روزنامه‌نگاری روباتی: آینده به سرعت از راه می‌رسد

    3 آبان 1394

    خبرنگاران ایران-روبات ها می توانند از طریق بانک عظیمی از متن های قابل مقایسه‌ که برای تولیدشان هزینه زیادی پرداخت شده است، زبان آموزی کنند. آن ها از راه مقایسه ی گزارش هایی که در طول دهه ها توسط اتحادیه ی اروپا و سازمان ملل تهیه شده‌اند و با صرف هزینه های گزاف توسط انسان به زبان های مختلف ترجمه شده اند، ترجمه به زبان های مختلف را انجام می دهند. وقتی از آنان ترجمه ای درخواست می شود، این ترجمه های از قبل انجام شده را برای یافتن الگوهای مشابه یا بخش‌هایی که بتوانند آنان را به هم وصل کنند، جست وجو می کنند.روبات ها درها را به روی کمپانی‌های جدید خبری خواهند گشود که وقتی نظم اوضاع به هم می‌ریزد، سر میرسند و قادرند فن آوری را آنگونه که مناسب است به کار گیرند.

  • پنج نکته‌ای که روزنامه‌نگاران محیط‌زیست باید بدانند

    20 شهریور 1394

    بیشتر مردم حتی نمی‌دانند که یک منطقه وِیژه و خاص برای شیر آسیایی وجود دارد. " دلیل آن‌هم این است که متأسفانه به محیط‌ها و مکان‌های کمتر شناخته‌شده، کمتر توجه می شود و رسانه ها بیشتر به مکان های شناخته شده می پردازند. رسانه‌ها می‌توانند با توجه و تمرکز بر حیوانات و جانداران باابهت و بااهمیتی چون پاندا، فیل‌ها و ببرها، گفتمان مسلط محیط زیستی مردم و شهروندان را هدایت کنند. دلامور فهمید که فعالان محیط‌زیست برای اولویت دادن به حفظ یک منطقه ویژه بر این اساس تصمیم می‌گیرند که کدام‌یک از این مناطق بیشتر می‌تواند اعانه و کمک‌های مالی را به خود جلب کند. او توصیه می کند که به دنبال سوژه‌هایی که در مناطق ناشناخته وجود دارد بگردید. اقدامی که می‌تواند این دور و سیکل غیرمنصفانه را بشکند.