23 مرداد 1394

نمونه دو خبر داخلی و خارجی در عهد محمدشاه و ناصرالدین شاه

نخستین‌های زنان در مطبوعات ایران

23 مرداد 1394

خبرنگاران ایران-سوگند صرافت

دانش نخستین نشریهٔ دوره‌ای زنان در تاریخ ایران است. این نشریهٔ هفتگی در سال ۱۲۸۹ توسط انجمنی از زنان و با سردبیری خانم دکتر کحال چاپ می‌شد. روزنامه شکوفه هم دومین نشریه ویژه زنان پس از نشریه دانش (۱۲۸۹-۱۲۹۰) بود که در سال ۱۲۹۲ خورشیدی (۱۹۱۳ میلادی) آغاز به انتشار کرد. این نشریه تا سال ۱۲۹۸ خورشیدی یعنی تا زمان مرگ عمید انتشار یافت. از ویژگی‌های این نشریه می‌توان به لحن طنزآمیز و انتقادی، پرداختن به مسائل زنان ایرانی، تحصیل و آموزش دختران و مسائل سیاسی اشاره کرد.

در نخستین شماره نشریه دانش آمده است: این مجله فقط به موضوعات خانوادگی «تعلیم خانه‌داری، شوهرداری و بچه‌داری و ...» می‌پردازد و «از پولتیک (سیاست) مذاکره نخواهد شد».

این نشریه در عمل نیز به مسائل سنتی موردعلاقه زنان طبقه متوسط و بالا نظیر بهداشت، درمان و بچه‌داری، می‌پرداخت. دیدگاه اجتماعی و سیاسی آن بسیار میانه‌رو بود. هرچند که گاهی به موضوعاتی نظیر زنانی که به‌طور غیرقانونی بچه‌دار می‌شدند و کودکان سرراهی، بی‌حرمتی‌هایی که گاه در خیابان به زنان می‌شد و زنان طبقه متوسط شهری که پس از ازدواج به چشم کنیز برای شوهرانشان دیده می‌شدند نیز می‌پرداخت.

شکوفه که دومین نشریه زنان ایران بود، به‌صورت دوهفته‌نامه در چهار صفحه با چاپ سنگی منتشر و با اشتراک یک‌ساله توزیع می‌شد. شکوفه اولین نشریه ایرانی بود که کاریکاتورهای انتقادی را در صفحه آخر چاپ می‌کرد. از ویژگی‌های این نشریه می‌توان به لحن طنزآمیز و انتقادی، پرداختن به مسائل زنان ایرانی، تحصیل و آموزش دختران و مسائل سیاسی اشاره کرد.

هدف نشریه آشنا کردن زنان با آثار ادبی، خرافه، راهنمایی‌های خانه‌داری و بچه‌داری و کوشش در بهبود روحیهٔ زنان بود. باگذشت زمان، در طی سال‌های بعد لحن مجله تندتر و اعتراضاتش به وضعیت اجتماعی صریح‌تر شد. مثلاً به انتقاد از سنت ازدواج دختران در سن پایین و حتی اعتراض به مداخلات ابرقدرت‌ها و تشویق استقلال ملی پرداخت. یکی از مهم‌ترین اقدامات مزین‌السلطنه به‌عنوان مدیرمسئول شکوفه، معرفی کاندیداهای موردقبول زنان در انتخابات دوره سوم مجلس شورای ملی بود که عواقبی را نیز در پی داشت.

این روزنامه اطلاع از اوضاع اجتماع خود و ديگر جوامع و انگيزه وطن‌پرستي و استقلال‌خواهی را رشد مي‌داد. به‌عنوان‌مثال دریکی از شماره‌های خود می‌نویسد: «... برابر حال آن انساني که از گاو پست‌تر و بی‌شعورتر باشد و قدر وطن عزيز خود را نداند به‌علاوه اينکه مقام و مرتبه و شأن وطن خود را نمي‌داند وطن‌فروشي مي‌نمايد و در تخريب وطن مي‌کوشد غفلت از اينکه هر کس وطن ندارد جان در کالبد ندارد... اين قوه وطن‌خواهی و وطن‌دوستي در زنان خيلي بيشتر است تا مردان به جهت اينکه هيچ زني را نشنيدم که روس فيل، انگليس فيل يا آلمان فيل بگويند برخلاف بعضي از مردها که همه‌چیز فيل مي‌شوند به‌غیراز وطن فيل خودشان...».

از زنان در مطبوعات چگونه یاد می‌شد

در پیش‌شماره نخستین شماره ایران در عهد محمدشاه در یک خبر از زنان با عنوان اعیال و در دیگر نشریه‌های فارسی از زنان با عنوان ضعیفه، اناث، زن، اناثیه یادکرده‌اند.

در اخبار داخلی جز زمانی که از مهد علیا و زنان شاه سخن به میان آمده، نگاه تحقیر آمیز و عقب‌افتاده‌ای به زن وجود دارد. شب زفاف، زایمان و حوادث از معدود مقوله‌هایی هستند که به زن در آن اشاره‌شده است. تنها مطلب قابل‌اعتنا در اخبار داخلی مطبوعات اشاره به مشکلات ازدواج دختران و تهیه جهیزیه برای آن‌هاست. خبر قابل‌اعتنا درباره زنان را بیشتر در بخش اخبار خارجی مطبوعات عهد ناصری می‌توان خواند.

نمونه خبر خارجی درباره زنان

روزنامه وقایع اتفاقیه در یکی از شماره های خود نوشته بود:«دیگر نوشته‌اند که دختری خواننده از انگلیس که در فنون نغمات ماهر و مشهور است در کلکته به بازیگر خانه‌ها می‌رود و بازی و خوانندگی می‌کنند و مردم که به تماشا جمع می‌شوند پول زیاد به او می‌دهند ازجمله در یک‌شب دو هزار و پانصد روپیه برای او در تماشاخانه جمع شده بود پانصدروپیه آن را به جهت چراغان و سایر اخراجات تماشاخانه موضوع داشته و دو هزار روپیه دیگر را برای اخراجات زنان بیوه و اطفال قشون انگلیسی که در جنگها کشته‌شده‌اند داده است.» (روزنامه وقایع اتفاقیه، شماره ۲۳۰، یک‌شنبه سیزده شوال هزار و دویست و هفتاد و پنج)

نمونه یک خبر داخلی درباره زنان

روزنامه ایران در شماره سی و هشت خود این خبر را درج کرده بود: «زن و شویی نزاع و گفت‌وگویی کرده بودند، ضعیفه خود را در انبار آب حاجی‌آقای حکیم انداخته سبوی تن را از آب حیات پرداخته است» (روزنامه ایران، شماره ۳۸، جمادی‌الاول ۱۲۸۸)

با مرور روزنامه‌ها و مجله‌های آن دوره می‌توان به‌طور قاطع گفت: مطالب درباره زنان در مطبوعات آن دوره به‌ندرت دیده می‌شود.

منابع:

موسسه مطالعات تاریخ معاصر ایران

ویکی‌پدیا

سرگذشت مطبوعات ایران در دوره محمدشاه، سید فرید قاسمی

عکس:مجموعه آذردخت قهرمانی

  • Version imprimable de cet article Version imprimable
  • envoyer l'article par mail envoyer par mail
  • از گشت ارشاد تا تبلیغات زیاد یک روزنامه دولتی و نبود نشریات محافظه کار

    23 آبان 1394

    خبرنگاران ایران- آنچه نمایشگاه مطبوعات امسال را از سالهای گذشته متمایز می‌کند، انصراف تعدادی از مطبوعات و خبرگزاری‌های جناح راست یا مخالف دولت است که پیش از برگزاری نمایشگاه مطبوعات اعلام کردند در آن حضور نخواهند یافت. وقتی در نمایشگاه مطبوعات امسال راه می‌روی خیلی زود نبود این نشریات را متوجه می‌شوی، خیلی‌ها معتقدند این رسانه‌ها و خبرنگارانشان وابسته به نهادهای امنیتی ایران هستند. آنها معمولاً با حضور در نمایشگاه و برگزاری نشستهای انتقادی و شعارهایی علیه دولت و یا در سال های ریاست جمهوری محمود احمدی نژاد علیه آنچه" فتنه گران "می‌خوانند، فضایی متفاوت را در نمایشگاه به وجود می‌آوردند، فضایی رادیکال که معمولاً به ایجاد تنش بین گروه‌ها و رسانه های منتقد آنان نیز منجر می‌شد.

  • یک بررسی آماری: ایرانی‌ها از کجا خبر می‌گیرند

    11 آبان 1394

    خبرنگاران ایران-با همه‌گیر شدن اینترنت و مخصوصا اینترنت‌های همراه در ایران، دسترسی به منابع خبری آن‌لاین برای گرفتن اطلاعات سریع‌تر شده و آنها در صدر منابع خبری آن دسته از ایرانیانی قرار گرفته‌اند که فعالانه پیگیر اخبار و رویدادها هستند. قطعا در این میان، بعضی منابع خبری از منابع دیگر مراجعان بیشتری دارند و در اصطلاح پرترافیک‌تر هستند. در این گزارش سعی شده‌است براساس اطلاعاتی که سایت الکسا فراهم می‌کند، پرمراجع‌ترین سایت‌های خبری ایرانی معرفی شده و باهم مقایسه شوند.

  • برنده نوبل ادبیات تحصیلکرده مدرسه روزنامه نگاری است

    23 مهر 1394

    خبرنگاران ایران-می‌خواهید برنده نوبل ادبیات شوید؟ به مدرسه روزنامه‌نگاری مینسک در بلاروس بروید. شاهد از غیب رسید: سوتلانا الکسیویچ، برنده جایزه نوبل ادبیات سال 2015 است. مارتا باسلز از گاردین او را این‌طور معرفی می‌کند: «یک نویسنده بلاروس و کسی که کتاب‌های تاریخ شفاهی او صدای هزاران نفر را که موجب انفجار درونی اتحاد جماهیر شوروی شدند را ثبت کرده است.»کتاب‌هایش که به گفته خودش 10 سال طول کشید تا نوشته شوند، بر اساس گفتگوهایی است که با مردم انجام داده است. بیشتر این مردم زن و کودک هستند. کسانی که در بحران‌های دردناکی چون حمله اتحاد شوروی به افغانستان و نشت اورانیوم از نیروگاه اتمی چرنوبیل، زندگی می‌کردند.