29 تیر 1394

چرا در ایران این همه خبرگزاری دولتی وجود دارد

29 تیر 1394

خبرنگاران ایران

در ایران ۴۶خبرگزاری وجود دارد. این را وزیر ارشاد، علی جنتی گفته است. البته این را هم اضافه کرده که دیگر مجوز خبرگزاری صادر نخواهد شد. همه این خبرگزاری‌ها وابسته به نهادهای دولتی، حکومتی، عمومی و شبه‌دولتی هستند. علاوه بر این تقریباً همه وزارتخانه‌ها و مؤسسات و نهادهای دولتی و حکومتی برای خود هفته‌نامه، سایت‌های خبری، نشریه داخلی و حتی روزنامه دارند.

طی سال‌های ۱۳۵۶ تا ۱۳۵۸ تعداد و نفوذ رسانه‌های خبری مستقل در ایران افزایش یافت. اما پس از بستن روزنامه‌های مستقل توسط دولت از سال ۱۳۵۸ از تعداد و میزان رسانه‌های مستقل کاسته شد تا جایی که در سال‌های پایانی جنگ هیچ رسانه خبری غیردولتی به‌جز یک روزنامه غیر فراگیر (‌روزنامه ابرار) وجود نداشت. پس از جنگ هم روزنامه‌های خبری غیردولتی که شکل گرفتند، عمدتاً وابسته به جناح‌هایی از حاکمیت و قدرت بودند مانند روزنامه سلام یا همشهری.

در این فضای متراکم از رسانه، گاه افراد و گروه‌های سیاسی و نمایندگان مجلس نیز برای خود نشریه و سایت خبری راه‌اندازی کرده و می‌کنند و سعی دارند جای پایی برای خود در فضای رسانه ای ایجاد کنند. نشریات و خبرگزاری‌هایی که به اعتراف دست‌اندرکاران آن‌ها و آمارهایی که توسط مقامات دولتی داده می‌شود، این روزها مخاطب چندانی ندارند و با دورانی که تنها برخی از روزنامه‌ها به تیراژهای چند صد هزارتایی رسیده بودند، فاصله بسیار دارند.

آیا واقعاً کشوری مثل ایران به این‌همه خبرگزاری، سایت و نشریه عمدتاً دولتی، حکومتی و عمومی نیازمند است؟

علی اصغر رمضان پور معاون اسبق مطبوعاتی وزیر ارشاد ایران در پاسخ به این پرسش می‌گوید:" پدیده توسعه خبرگزاری‌های دولتی متعلق به جوامعی است که بخش خصوصی و رسانه‌های مستقل به علل ساختاری قادر نیستند در درازمدت به فعالیت حرفه‌ای خود ادامه بدهند. هرچند نظارت یا مالکیت دولت‌ها بر یک یا چند خبرگزاری یا رسانه عمده در اکثر کشورهای غربی یا جهان به‌اصطلاح آزاد، وجود دارد (مانند صدای امریکا در امریکا و دویچه وله در آلمان که همچنان سیاست‌های دولت را دنبال می‌کنند.) در برخی از کشورها مانند بریتانیا (مثلاً در مورد بی‌بی‌سی) کوشیده شده این نظارت به‌طور غیرمستقیم اعمال شود".او معتقد است در این کشورها اتکای دولت‌ها به رسانه‌های تحت نظارت دولت، مانع فعالیت رسانه‌های بخش خصوصی نیست.

مینو بدیعی ، روزنامه‌نگار باسابقه و کارشناس رسانه از زاویه دیگری به این موضوع توجه دارد: «تکثر خبرگزاری‌ها و یا سایت‌های خبری به‌خودی‌خود اشکالی ندارد؛ اما می‌گوید:"عملاً در ایران خبرگزاری‌های کیفی که مطالب خبری آن‌ها قابل استناد باشد چند خبرگزاری بیشتر نیستند که مهم‌ترین آن‌ها ایرنا، مهر، فارس، ایلنا، ایسنا، صداوسیما، تسنیم، باشگاه خبرنگاران جوان و تک‌وتوک سایت‌هایی نظیر تابناک و خبر آنلاین است و بقیه سایت‌هایی هستند که بیشتر آن‌ها نظیر روزنامه‌های زرد دهه‌های گذشته عمل می‌کنند که هیچ خبر تحلیلی خوبی در آن‌ها پیدا نمی‌کنید. بیشتر این سایت‌ها واقعاً در انتشار یک‌مشت مطالب یا اخباری که به درد سرگرمی می‌خورد فعالیت دارند.»

از این کارشناس رسانه درباره دولتی بودن این‌همه خبرگزاری می‌پرسم، می‌گوید:«در دنیا خبرگزاری‌های دولتی به‌ویژه در کشورهای اروپایی و آمریکایی محل چندانی از اعراب ندارند. بزرگ‌ترین خبرگزاری‌های امروز جهان همان اسوشتیدپرس، یونایتدپرس، رویترز، خبرگزاری فرانسه، المان و شین هوا چین است که در حقیقت بیشتر این خبرگزاری‌ها رسمی هستند و همچنان تأثیر خبری مهمی بر همه رسانه‌های جهان دارند. با ورود به عصر اینترنت و عصر اطلاعات و شبکه‌های اجتماعی بسیاری از سایت‌ها و خبرگزاری‌ها به وجود آمدند که همه آن‌ها در دنیا البته بیشتر در اروپا و امریکا در دست بخش خصوصی است.»

چرا این همه خبرگزاری

چرا در دو دهه اخیر جامعه ایران بااین‌همه حجم انبوه از خبرگزاری‌ها و سایت‌ها و نشریات دولتی و عمومی روبرو شده است؟ خبرگزاری‌ها، سایت‌ها و نشریاتی که به گفته کارشناسان نتوانسته‌اند مخاطب لازم را به دست بیاورند و از بودجه‌های عمومی برای بقای خود استفاده می‌کنند.

علی‌اصغر رمضان پور آسیب‌شناسی آن را به دو عامل محدود می‌کند:«در دو دهه اخیر شاهد دو تحول هستیم که به افزایش تصرف فضای خبری توسط نهادهای دولتی منجر شد. یکی آسان‌تر شدن کار خبرگیری و خبرپراکنی به دلیل فناوری های جدید و به‌ویژه اینترنت است که هزینه‌های تأسیس و راه‌اندازی خبرگزاری‌ها و پایگاه‌های خبری را کاهش داده و بسیاری از دستگاه‌ها و نهادهای دولتی برای این‌که جای خود را در رقابت خبری و تبلیغاتی حفظ کنند به راه‌اندازی پایگاه‌های خبری روی آوردند. تحول دوم تغییر سیاست برخی از نهادهای حاکمیت مانند سپاه و قوه قضاییه به‌سوی حضور رسمی و فراگیر در فضای رسانه‌ای به‌عنوان بخشی از سیاست جنگ نرم رسانه‌ای است. این سیاستِ تازه، به‌نوعی از انحصار خبری در برخی از بخش‌ها دامن زد و امکان فعالیت روزنامه‌نگاران و رسانه‌های مستقل را محدودتر کرد. همچنین این دو تحول به افزایش سهم رسانه‌های وابسته به دولت در پروپاگاندا یا تبلیغات سیاسی منجر شد و میزان خبرسازی تبلیغاتی را افزایش داد. »

مینو بدیعی همچنان بیشتر بر عملکرد این‌همه خبرگزاری نظر دارد:«بیشتر آن‌ها از روی‌هم کپی می‌کنند و به‌قول‌معروف سیستم کپی پیست در تمامی آن‌ها جریان دارد. به‌جز چند خبرگزاری مهم، بقیه خبرگزاری‌ها به لحاظ کار کیفی ژورنالیستی بسیار ضعیف هستند و نبود آن‌ها بهتر از بودشان است. علاوه بر آن به دلیل نداشتن نیروی متخصص و همچنین به علت استقرار نظام فیلترینگ و سانسور این خبرگزاری‌ها و سایت‌های خبری نمی‌توانند فعالیت مستمری داشته باشند."

ادامه دارد

لینک مرتبط:

خبرگزاری‌های دولتی سانسور را گسترش دادند

  • Version imprimable de cet article Version imprimable
  • envoyer l'article par mail envoyer par mail
  • از گشت ارشاد تا تبلیغات زیاد یک روزنامه دولتی و نبود نشریات محافظه کار

    23 آبان 1394

    خبرنگاران ایران- آنچه نمایشگاه مطبوعات امسال را از سالهای گذشته متمایز می‌کند، انصراف تعدادی از مطبوعات و خبرگزاری‌های جناح راست یا مخالف دولت است که پیش از برگزاری نمایشگاه مطبوعات اعلام کردند در آن حضور نخواهند یافت. وقتی در نمایشگاه مطبوعات امسال راه می‌روی خیلی زود نبود این نشریات را متوجه می‌شوی، خیلی‌ها معتقدند این رسانه‌ها و خبرنگارانشان وابسته به نهادهای امنیتی ایران هستند. آنها معمولاً با حضور در نمایشگاه و برگزاری نشستهای انتقادی و شعارهایی علیه دولت و یا در سال های ریاست جمهوری محمود احمدی نژاد علیه آنچه" فتنه گران "می‌خوانند، فضایی متفاوت را در نمایشگاه به وجود می‌آوردند، فضایی رادیکال که معمولاً به ایجاد تنش بین گروه‌ها و رسانه های منتقد آنان نیز منجر می‌شد.

  • یک بررسی آماری: ایرانی‌ها از کجا خبر می‌گیرند

    11 آبان 1394

    خبرنگاران ایران-با همه‌گیر شدن اینترنت و مخصوصا اینترنت‌های همراه در ایران، دسترسی به منابع خبری آن‌لاین برای گرفتن اطلاعات سریع‌تر شده و آنها در صدر منابع خبری آن دسته از ایرانیانی قرار گرفته‌اند که فعالانه پیگیر اخبار و رویدادها هستند. قطعا در این میان، بعضی منابع خبری از منابع دیگر مراجعان بیشتری دارند و در اصطلاح پرترافیک‌تر هستند. در این گزارش سعی شده‌است براساس اطلاعاتی که سایت الکسا فراهم می‌کند، پرمراجع‌ترین سایت‌های خبری ایرانی معرفی شده و باهم مقایسه شوند.

  • برنده نوبل ادبیات تحصیلکرده مدرسه روزنامه نگاری است

    23 مهر 1394

    خبرنگاران ایران-می‌خواهید برنده نوبل ادبیات شوید؟ به مدرسه روزنامه‌نگاری مینسک در بلاروس بروید. شاهد از غیب رسید: سوتلانا الکسیویچ، برنده جایزه نوبل ادبیات سال 2015 است. مارتا باسلز از گاردین او را این‌طور معرفی می‌کند: «یک نویسنده بلاروس و کسی که کتاب‌های تاریخ شفاهی او صدای هزاران نفر را که موجب انفجار درونی اتحاد جماهیر شوروی شدند را ثبت کرده است.»کتاب‌هایش که به گفته خودش 10 سال طول کشید تا نوشته شوند، بر اساس گفتگوهایی است که با مردم انجام داده است. بیشتر این مردم زن و کودک هستند. کسانی که در بحران‌های دردناکی چون حمله اتحاد شوروی به افغانستان و نشت اورانیوم از نیروگاه اتمی چرنوبیل، زندگی می‌کردند.