24 تیر 1394

نودسالگی یک روزنامه‌

زمانی که راشد، جمال‌زاده، سپانلو، ملک‌الشعرا بهار، ایرج افشار و بزرگ علوی نویسندگان روزنامه اطلاعات بودند

24 تیر 1394

خبرنگاران ایران-سعید رازی دوست

روزنامه اطلاعات، بیستم تیرماه 94، با انتشار 26200 مین شماره خود، گام به نودسالگی گذاشت. اولین شماره اطلاعات، عصر یکشنبه، 19 تیر 1305 منتشرشده است. البته «اطلاعات در سال 1304 به‌صورت متناوب منتشر می‌شده و انتشار متوالی آن از 19 تیر 1305 آغازشده است.» در شناسنامه اولین شماره «نامه اطلاعات» چنین آمده است: «صاحب‌امتیاز و مسئول: ع. مسعودی؛ ناشر: مرکز اطلاعات ایران؛ محل اداره: خیابان لاله‌زار، کوچه وثوق نظام؛ تک‌نسخه: چهار شاهی.»

سه سال پیش از آغاز انتشار روزانه اطلاعات، در تهران «آژانس» ی تأسیس می‌شود بانام «مرکز اطلاعات». کار این مرکز چه بوده است؟ بنابر آنچه در نخستین شماره نامه اطلاعات نوشته‌شده، مرکز اطلاعات «مبادرت به جمع‌آوری و تمرکز اخبار نقاط داخلی مملکت و اطلاعات خارجی نمود.»

مرکز اطلاعات را می‌توان یک خبرگزاری دانست. در آن زمان هنوز واژه خبرگزاری ابداع نشده بود. مرکز اطلاعات، خبرهای تولیدی خود را در اختیار مطبوعات قرار می‌داد و باعث طراوت خبری نشریه‌های وقت می‌شد. پیش از مرکز اطلاعات، نهاد دیگری در ایران چنین خدماتی را ارائه نمی‌داد. در شماره نخست نامه اطلاعات درباره مرکز یادشده آمده است: «این مؤسسه درنتیجه سعی و عمل سه‌ساله کارکنان خود در این محیط آلوده به فساد اخلاق که ناشی از بیکاری و فقر و بیچارگی است و در این محیطی که به‌جای تشویق، هزار گونه مشکلات و موانع برای خنثی کردن اقدامات این مؤسسه که جز برای اصلاح و ترقی مملکت نیست، تهیه می‌کنند، توانسته است عرض‌اندام نموده، قدم‌هایی بردارد، ولی باید تصدیق کرد که این قدم‌ها فوق‌العاده بطئی برداشته‌شده است، زیرا می‌بایست این اداره تابه‌حال طوری توسعه‌یافته باشد که بتواند در برابر آژانس‌های خارجی عرض وجود نموده و اقلاً با دو سه اداره اخبار ممالک غربی رابطه مستقیم داشته باشد؛ ولی متأسفانه براثر جهات فوق و همان بی‌علاقگی معمول، هنوز نتوانسته است به این مقاصد نائل گردد؛ ولی امیدوار است که با تفضل الهی و توجهات عمومی، در آتیه موفقیت‌های کاملی حاصل گردد...»

سرانجام پس از سه سال کار خبری، مدیران مرکز اطلاعاتِ ایران، برای تقویت مرکزشان و برای ارتباط مستقیم با مردم، تصمیم به نشر روزنامه‌ای می‌گیرند بانام «نامه اطلاعات». در اولین شماره روزنامه آمده است: «کارکنان این اداره در دومین قدم برای پیشرفت و توسعه مؤسسه اطلاعات، به اتکا توجه و علاقه عموم هم‌وطنان، مبادرت به نشر روزنامه‌ای به نام «اطلاعات» خواهند کرد. در حقیقت این نامه وسیله‌ای است برای استقبال و جلب‌توجه عامه نسبت به این مؤسسه که شاید بتواند قدری سریع‌تر داخل مراحل ترقی و تکامل گردد. این روزنامه به‌طور یومیه و مرتب انتشار خواهد یافت و حاوی اخبار و حوادث کلیه نقاط ایران و تفصیل پاره‌ای حوادث مهم‌ها دنیا و اخبار خارجه و بعضی مطالب سودمند می‌باشد. محسناتی که این روزنامه خواهد داشت، ما فعلاً شرح نمی‌دهیم، البته پس از انتشار دائم، مورد آزمایش عموم واقع خواهد شد. همین‌قدر خاطر محترم هم‌وطنان خود را به این نکته متوجه می‌داریم سعی فرمایند وسیله تشویق کارکنان و پیشرفت و ترقی این مؤسسه ملی را که هیچ اتکائی جز به افکار عمومی ندارد، فراهم نمایند و هرقدر این مؤسسه را اقبال نمایند، به همان اندازه بر توسعه اداره و محسنات روزنامه افزوده خواهد شد و متدرجاً می‌تواند اقداماتی که باعث آبرومندی و ترقی و حفظ منافع مملکتی است، عهده‌دار و انجام دهد.»

بامطالعه‌ی سطرهای بالا، دگرگونی‌های زبان و نوشتار در یک سده‌ی اخیر نیز مشخص می‌شود. نوع جمله‌سازی ما، امروز همانی نیست که نود سال پیش بود. زبان فارسی اکنون به مدد نویسندگان و مترجمان قدرتمند و پیشتاز و به یاری رسانه نگاران زبان‌آور، سیر دگرگونی خود را طی کرده و ساده‌تر، قانونمندتر و دقیق‌تر شده است. در نقل‌قول‌های بالا، علائم سجاوندی به متن افزوده‌شده است تا سبب آسانی خوانش شود، وگرنه بدون علائم، مطالعه آن دشوارتر می‌نمود.

روزنامه اطلاعات روز شنبه گذشته (20 تیر 94) حاوی ویژه‌نامه‌ای یک‌صد صفحه‌ای بود که درواقع مروری داشت بر 90 سال کار خبری این رسانه مسن. طبق آنچه در ابتدای ویژه‌نامه آمده، باید تا پایان سال منتظر چند ویژه‌نامه‌ی دیگر ازاین‌دست باشیم. درواقع این ویژه‌نامه نود خبر را از نود سال گردآورده و با همان انشاء، عیناً به خواننده امروز عرضه کرده است. ویژه‌نامه پس از بازنشر یادداشتی که متعلق به شماره نخست اطلاعات بوده و چکیده آن در سطرهای بالاتر نقل شد، به خبر «آیین گشایش دانشگاه در دانشکده حقوق و سیاسی به‌وسیله آقای رئیس‌الوزرا» می‌پردازد. تاریخ خبر 24 اسفند 1313 را نشان می‌دهد. در متن خبر، به نقل از رئیس‌الوزرا، که نامش در خبر قید نشده، آمده است: «خاطر محترم آقایان مسبوق است که چندی پیش قانونی از مجلس شورای ملی گذراندیم برای تأسیس دانشگاه و این لفظی است که به معنای اونیورسیته اختیار کرده‌ایم و این قانون باید مجری شود و دانشگاه تأسیس گردد...»

تیتر خبر بعدی مربوط به سال 1317 و «آیین گشایش راه‌آهن» است. آخرین خبر نقل‌شده در ویژه‌نامه به «تفاهم ایران و 1+5 برای دستیابی به توافق هسته‌ای» اختصاص دارد و تاریخ آن 15 فروردین 94 است. پس از خبرها، چند نمونه از مقاله‌های چاپ‌شده در روزنامه‌ی اطلاعات نقل‌شده که نویسندگانشان به ترتیب عبارت‌اند از: حسینعلی راشد، محمدعلی جمال‌زاده، محمدعلی سپانلو، جلال همائی، باستانی پاریزی، امیری فیروزکوهی، نورانی وصال، مهدی اخوان ثالث، عباس زریاب خویی، سید جعفر شهیدی، محیط طباطبایی، عبدالحسین زرین‌کوب، محمدرضا شفیعی کدکنی، ملک‌الشعرا بهار، ایرج افشار و بزرگ علوی. پس از بخش مقاله‌ها به بخش عکس‌ها می‌رسیم. در ذیل این بخش «تصاویری از شهرهای ایران درگذر زمان» گنجانده‌شده است.

با تورق ویژه‌نامه نودسالگی روزنامه اطلاعات، مروری خواهید داشت بر خبرهای مهم سال‌های قبل، که عیناً به همان طرزی که نوشته‌شده‌اند، بازنشر یافته‌اند. زبان نوشتار و نوع تیترها برای خواننده علاقه‌مند جذابیت خواهد داشت. افت‌وخیزهای زبان روزنامه‌نگاری هم از موارد دیگری است که بامطالعه ویژه‌نامه می‌توان آن را دریافت. مثلاً در خبر مربوط به مرگ محمدرضا شاه پهلوی در ششم مرداد 1359 چنین نوشته‌شده است: «در پی خبر مرگ شاه مخلوع، همکار شیطان و یار غار امپریالیسم و سردمداران رژیم کثیف آمریکا و انگلیس، یک‌بار دیگر همچون فرار ننگینش، کلیه شهرهای ایران یکپارچه به حالت سرور و شادی درآمد...» و در خبر آیین گشایش راه‌آهن می‌خوانیم: «در پیشگاه اعلیحضرتِ همایونِ شاهنشاهی و والاحضرت همایون ولایتعهد، بیانات مهم ملوکانه دیروز دشت خرم و زیبایی سفیدچشمه محل انجام و آغاز پیوستن و گشایش راه‌آهن سرا سری کشور، یک واقعه تاریخی بزرگی بود که تاریخ آینده ایران آن را در شمار مفاخر بزرگ عصر حاضر کشور ثبت خواهد نمود.» (پنج شهریور 1317) زبان هر دو خبر امروز زبانی است منسوخ و رسانه نگاری حرفه‌ای فاصله بسیاری با این زبان‌گرفته است.

در ویژه‌نامه برای درک فضا و موضوع خبرهای نقل‌شده، روتیتری داخل کادر مشخص به خبرها افزوده‌شده است؛ چیزی که در روزنامه اطلاعات در زمان نشر خبر نبوده است. همین ویژه نامه یادآوری کرده :روزنامه اطلاعات، امروز هم کمترین استفاده را از رو تیتر و زیر تیتر دارد و در اکثر خبرها و گزارش‌هایش، به سیاق قدیم به تیتر بسنده می‌کند.

موردی که بلافاصله پس از انتشار ویژه‌نامه در شبکه‌های اجتماعی مطرح شد، پرش تاریخی ویژه‌نامه بود از سال 1373 و خبر پیروزی نلسون ماندلا در انتخابات آفریقای جنوبی، به سال 1377 و خبر قتل داریوش فروهر و همسرش؛ گویی در فاصله آن سال‌ها خبر مهمی دیگری، ازجمله واقعه دوم خرداد 76 به وقوع نپیوسته است! البته کسانی که به مشی روزنامه اطلاعات آشنا هستند، می‌دانند این وضعیت حاصل تضییقات وارده بر مطبوعات است؛ زیرا روزنامه اطلاعات به مدیریت محمود دعایی، همواره رسانه نزدیک به اصلاح‌طلبان و شخص محمد خاتمی محسوب می‌شود.

  • Version imprimable de cet article Version imprimable
  • envoyer l'article par mail envoyer par mail
  • آفتهای روزنامه نگاری محلی و زن بودن

    5 آبان 1394

    خبرنگاران ایران -دلم می‌خواست بگویم باید از زن یا مرد بودن عبور کرد، ولی واقعیت جامعه ما چیز دیگری است و هنوز زن یا مرد بودن مهم است. گاهی فقط به خاطر زن بودن نادیده گرفته می‌شوی. در عرصه خبری هم همین‌گونه است گاهی به خاطر پوشش که مسئله‌ای کاملاً شخصی و خصوصی است، بین خبرنگاران تبعیض قائل می‌شوند؛ اما خب در عرصه رسانه همه مشکل‌دارند و نمی‌توان این نکته را هم نادیده گرفت. مشکلات اصلی برای همه یکسان است، نبود تشکیلات قوی صنفی برای مواقعی که با مشکل مواجه می‌شویم، معضل همیشگی نبود بیمه. اغلب صاحبان رسانه‌ها میل زیادی به بیمه کردن خبرنگارانشان ندارند، دستمزدهای کم در مقابل کار سخت خبر... ازجمله مشکلاتی است که همه ما با آن مواجه هستیم و زن و مرد هم نمی‌شناسد. گاهی بخاطر نوع پوشش و نداشتن چادر که موضوعی کاملا شخصی است. نسبت به من تبعیض قائل شده اند.مثلا در نشست خبری رییس جمهور که در دی ماه 93 به بوشهر آمده بودند، جای مرا با خانمی که چادر پوشیده بود عوض کردند . هرچند تیم حفاظت از من عذر خواهی کردند اما این نوع رفتار ها دردی عمیق به جای می گذارد.

  • ما می‌گفتیم «بزرگ دبیر»شما می‌گویید؛ «سردبیر»

    21 مهر 1394

    خبرنگاران ایران -نکته جالبی که در این کتاب دیدم واژه "بزرگ دبیر "بود. آیا می‌دانید این اصطلاح قدیم ندیم‌ها در برخی نشریات به‌جای عنوان سردبیر به‌کاربرده می‌شد.برگشتی‌ها هم هست، همان نشریاتی که به فروش نرسیده و بازگشت داده‌شده‌اند. صفحه بستن هم که کلی در روزنامه‌ها واژه متداولی هست در این لغت‌نامه دیده می‌شود: «آماده‌سازی صفحه به لحاظ فنی.»

    چه تصوری از وا‍ژه پاچلاقی دارید؟ اگر روزنامه‌نگارید فکر نمی‌کنم تصویرتان از این لغت چندان درست باشد اما اگر صفحه آرائید بیشتر به این لغت آشنایی دارید: «نامتقارن شدن یک ستون در صفحه یا خارج شدن فرم صفحه به دلیل وجود عکس و آگهی پاچلاقی نامیده می‌شود.» پوشش خبری که حسابی معروف است و برای اعزام یک خبرنگار برای منتشر کردن محتوای یک رویداد به کار می‌رود. پیش خبر و پی گیری خبر هم که خیلی معنایش معلوم است در این کتاب ذکرشده است.اگر واژه" تومنی نگار" را نشنیده‌اید هم بدانید که این لغت هم درگذشته‌ها در روزنامه‌نگاری رایج بوده و معنایش این بوده که خبرنگاری که فقط در ازای دریافت پول کار می‌کند. خبرنگاری که بر اساس تأمین منافع مالی خود و یا دریافت هدیه، حجم خبر را کم‌وزیاد می‌کند. همان‌ها که این روزها به رپرتا‍ژ-آگهی بگیر معروف‌اند. حاشیه و حاشیه‌نویسی هم حسابی در روزنامه‌ها کلمه معروفی است یعنی اتفاقات جالب یک خبر و مصاحبه. معمولاً خبرنگارانی که حاشیه را می‌بینند خبرنگاران بهتری در روزنامه‌ها هستند.

  • اجرای خودکار ویدئوها در فیس‌بوک؛ آیا اخلاق رسانه‌ای رعایت می شود

    24 شهریور 1394

    خبرنگاران ایران-به‌رغم منتقدانش اجرای خودکار ویدیو (اوتوپلَی) در شبکه‌های اجتماعی به‌سرعت فراگیر شده است. توئیتر اخیراً اعلام کرده است که تمام ویدیوهایی که بر این شبکه اجتماعی بارگذاری می‌شوند، به زودی به صورت خودکار اجرا خواهند شد. این کار درپی اقدام فیس‌بوک صورت می‌گیرد که از دسامبر ۲۰۱۳ اوتوپلی را روی دسک‌تاپ و موبایل اعمال کرده است.اما درحالی‌که اوتوپلی ممکن است برای جلب نظر مخاطب و دیده‌شدن ویدیوها مناسب باشد، مسائلی را هم برای رسانه‌های خبری که گزارش‌های دارای محتوای تصویری ناراحت کننده منتشر می‌کنند، پیش آورده است. کالینز می گوید: «ما بازخورد فوری از کاربران دریافت کردیم. یکی از آنان می گفت چطور می توانم اوتوپلَی را غیرفعال کنم. من دیگر نمی خواهم این صحنه‌ها را ببینم. افراد دیگری ما را به دلیل نمایش این ویدیو به صورت اوتوپلی مورد انتقاد قرار دادند.» هرجا کاربران فیسبوک به یک خط وای فای وصل شوند ویدیوها خودبه خود اجرا می شوند، اگرچه آنان می توانند گزینه‌ی اوتوپلی را در تنظیمات اکانت خود غیرفعال کنند.

    کالینز اشاره کرد که «در طول یک یا دو ساعت بعد از قرار گرفتن این ویدیو در صفحه ی فیسبوک «ده‌ها» کامنت دریافت کردیم. همه ی این کامنت ها درباره‌ی اجرای خودکار این ویدیو نبودند.