5 خرداد 1394

روزنامه های اقتصادی ایران، روابط عمومی دولتها یا آگهی بگیر

5 خرداد 1394

خبرنگاران ایران -کاویان حنیفی

تحولات اقتصاد ایران را ۱۷ روزنامه سراسری پوشش می‌دهند. ضمن این‌که ۳۴ روزنامه سراسری دیگر با دست‌کم یک یا دو صفحه در روز اخبار تحولات اقتصاد ایران را انتشار می‌دهند. در حالی این‌همه روزنامه اقتصادی و غیراقتصادی با صفحات روزانه و هفتگی اقتصادی وجود دارد که بسیاری از وزارتخانه‌ها، نهادها و سازمان‌های دولتی و شبه‌دولتی نیز سایت‌های رسمی و غیررسمی وابسته به خود را دارند و در زیرمجموعه روابط عمومی‌های این نهادها منتشر می‌شوند.

تعداد صفحه‌های روزنامه‌های اقتصادی در ایران از ۱۲ تا ۳۲ در نوسان است. پرشمارترین آن‌ها روزنامه دنیای اقتصاد با حدود ۳۰ هزار و پس‌از آن روزنامه جهان صنعت با پنج هزار نسخه در روز قرار دارد.

اگرچه ابرار اقتصادی، آسیا و جهان اقتصاد دارای سابقه طولانی‌تر نسبت به دیگر روزنامه‌های اقتصادی هستند، اما این تنها روزنامه دنیای اقتصاد است که توانسته به‌عنوان یک‌نهاد فرهنگی – اقتصادی موقعیت خود را تثبیت کند و به نظر می‌رسد تنها روزنامه اقتصادی ایران است که خط و مشی مشخصی را در حوزه اقتصاد پی گیری می‌کند. این خط و مشی اقتصاد بازار، لیبرال و گاه نئو لیبرال است. بااین‌ همه این روزنامه برای در امان ماندن از فشارهای سیاسی و امنیتی رسمی و غیررسمی چند بار در عمل نشان داده اگر شرایط را نامناسب تشخیص دهد حاضر است برای حفظ بقای خود ازپافشاری برمواضع و اصول خود دست بردارد. نمونه بارز آن را می‌توان دست‌کم در چهار سال اول دولت احمدی‌نژاد در این روزنامه دید که کمترین انتقاد را به روش های احمدی نژاد نشان دادند، نه فقط در حوزه اقتصاد بازار که در سایر حوزه ها نیز این روزنامه کمترین انتقادی به دولت احمدی نژاد کرد.

در دولت روحانی به‌واسطه ارتباط و نزدیکی این روزنامه با حزب کارگزاران سازندگی که برخی از وزرا و معاون اول رئیس‌جمهور عضو این حزب هستند و یا با آن در ارتباطند، موجب شده دوباره این روزنامه به‌روزهای اوج خود بازگردد.

آسیا، حیات نو اقتصادی، عصر اقتصاد، پول، ابرار اقتصادی، اقتصاد پویا، تجارت، تعادل، تفاهم، جهان اقتصاد، دنیای اقتصاد، جهان صنعت، صبح اقتصاد، کسب وکار، گسترش صنعت، هدف واقتصاد، و فرصت امروز، روزنامه های تماما اقتصادی و سراسری ایران هستند.

همه این روزنامه‌های اقتصادی تقریباً دارای هیچ گرایش اقتصادی مشخصی نیستند. دلیل آن نیز به خواستگاه و جایگاه مدیران مسئول و برخی از سردبیران آن‌ها برمی گردد. مدیران مسئول این روزنامه ها کمتر دارای دانش اقتصادی و یا آشنایی با اصول حرفه‌ای روزنامه‌نگاری هستند. ارتباطات تنگاتنگ با برخی مقامات دولتی و یا سمت‌های دولتی آن‌ها درگذشته موجب شده که با تقاضای آن‌ها برای دریافت مجوز روزنامه موافقت شود. از همین رو می توان با اطمینان گفت بازار روزنامه‌های اقتصادی ایران در دست افرادی بادانش اندک اقتصادی است . کسانی که بر این باورند با داشتن روابط با برخی سازمان‌ها و نهادها و درعین‌حال استفاده از امکانات و کمک‌های دولتی می توانند بنگاه‌های اقتصادی راه‌اندازی کنند. کاری که تاکنون در آن موفقیت لازم را به دست نیاوردند و هنوز بنگاه اقتصادی -فرهنگی شان از نظر اقتصادی و دخل و خرج سرپا نیستند.

درواقع برای برخوردار شدن از خوان گسترده اقتصاد نفتی ایران و تبلیغ سیاست‌های اقتصادی دولت‌ها (بدون توجه به این‌که چه دوالت و با چه گرایشی سر کار است)، سیستم بانکی و شرکت‌های دولتی، این افراد رو به تأسیس روزنامه آورده‌اند. به همین منظور تعداد زیادی «خبر – آگهی » را می‌توان هرروزه در این روزنامه ها مشاهده کرد که به‌عنوان خبر به خورد مخاطبان خود می‌دهند. علاوه بر این که مدیران مسئول و سردبیران این روزنامه ها غیرازاین که خود در حوزه تبلیغات و آگهی فعال هستند،اغلب از خبرنگاران و روزنامه‌نگاران خود نیز می‌خواهند که اخبار و حوادثی را پوشش دهند که در پس آن آگهی به روزنامه سرازیر شود. ازنظر آن‌ها خبرنگار اقتصادی موفق کسی است که آگهی را همراه خبر و گزارش خود به روزنامه بیاورد.

این روزنامه ها یا عموماً فاقد بخش مستقل تبلیغات و آگهی هستند و یا این‌که رابطه تنگاتنگی بین تحریریه و بخش آگهی وجود دارد. باوجوداین رابطه تنگاتنگ در موارد بسیاری دیده‌شده که بخش آگهی و سیاست‌های آن بر تحریریه الویت دارد. تقریباً در تمام این روزنامه ها خبرنگاران و حتی سردبیران آن‌ها می‌دانند که حقوق و دریافتی خود را باید از بابت آگهی‌هایی که برای روزنامه می‌آورند، تأمین کنند.

حقوق ماهنامه روزنامه‌نگاران اقتصادی در روزنامه دنیای اقتصاد که از بهترین و پولدارترین این روزنامه‌ها محسوب می شود، از ۸۰۰ هزار تومان تا یک‌میلیون و ۳۰۰ هزار تومان در نوسان است. در روزنامه‌های دیگر این مبلغ تا ۵۰۰ و ۶۰۰ هزار تومان نیز کاهش می‌یابد. همین موضوع موجب می‌شود که روزنامه‌نگاران و خبرنگاران اقتصادی بیش و پیش‌ازاین که به فکر تهیه خبر و گزارش خود باشند، عمدتاً ترجیح ‌دهند با حوزه‌ها و بخش‌هایی از اقتصاد ایران که امکان دریافت آگهی‌های تبلیغاتی در آن‌ها بیشتر است کار کنند و اخبار آن‌ها را پوشش دهند. از همین رو است که در این روزنامه‌ها صفحه های مربوط به خودرو، بانک‌ها و بازار سرمایه و شرکت‌های نفتی بسیار پررنگ و پروپیمان است . حوزه هایی که از قضا دارای بیشترین عدم شفافیت و فساد و ناکارآمدی در اقتصاد ایران است و رانت‌های بسیاری در آن وجود دارد. بااین‌وجود کمترین انتقاد و یا خبر و گزارشی که برخلاف میل مسئولان این حوزه‌ها باشد در این روزنامه‌ها منتشر می‌شود. این انتقادها را بیشتر در روزنامه‌های غیراقتصادی شاهد هستیم.

به دلیل دانش اندک روزنامه‌نگاری و بی‌علاقگی اغلب دست‌اندرکاران این روزنامه ها، اصول حرفه‌ای به کار رفته روزنامه‌نگاری در برخی از این نشریات در پائین ترین سطح خود قرار دارد. اغلب افرادی که در این روزنامه‌ها فعال هستند عمدتاً جوانانی هستند که دارای کمترین تجربه و دانش روزنامه‌نگاری هستند و اگر هم بخواهند در عمل کار یاد بگیرند، کمتر موفق خواهند بود، چون معمولاً در این روزنامه ها کسی نیست که بخواهد به آن‌ها آموزش دهد، پس در عمل امکان انتقال تجربه وجود ندارد. چون اصلاً تجربه‌ای در این شرایط به نمایش در‌نمی‌آید.

تعداد زیادی از روزنامه نگاران اقتصادی به عنوان شغل دوم و سوم خود در سایت ها و نشریات رسمی و عیر رسمی سازمان ها و نهادهای دولتی مشغول به کار هستند . شنیده شده که روزنامه‌نگاران این روزنامه ها گاه خبرها و گزارش‌های خود را در سایت‌ها و خبرگزاری‌های وابسته به نهادها و مؤسسات دولتی و شبه‌دولتی منتشر می‌کنند و سپس با اشاره به نام آن خبرگزاری‌ها و سایت‌ها همان خبری را که پیش‌ازاین تهیه‌کرده بودند با اندکی تغییر – گاه تغییر هم داده نمی‌شود – در صفحه های روزنامه منتشر می‌کنند.

حضور مردم، اتحادیه‌ها، انجمن‌ها و نهادهای صنفی در مطالب روزنامه‌های اقتصادی به کمترین میزان ممکن است. بخش خصوصی یا در این روزنامه‌ها حضور چندانی نداردیا اگر هم هست در جایگاه چندم قرار دارد. همچنان که در عمل نیز چنین بخشی وجود خارجی معناداری در اقتصاد ایران ندارد. مخاطب با ورق زدن این روزنامه‌ها متوجه چگونگی عمل اقتصاد سیاسی ایران نمی‌شود و اطلاعات واقعی و لازم اقتصاد ایران را از میان سطور آن‌ها نمی‌گیرد. شاید یکی از مهم‌ترین دلایل پائین بودن تیراژ این روزنامه‌ها همین موضوع باشد.

  • Version imprimable de cet article Version imprimable
  • envoyer l'article par mail envoyer par mail
  • برگ‌های مطایبه‌آمیز از تاریخچه ممیزی در روزنامه‌نگاری فارسی

    9 آذر 1394

    خبرنگاران ایران - سعید رازی دوست:اگرچه ممیزی یا سانسور امری است که اعمال آن با طنز، شوخی و مطایبه فاصلهء بسیاری دارد، بررسی خاطره‌های مطبوعاتی نشان می‌دهد در تاریخچه‌ی ممیزی در ایران، برگ‌هایی که خواندن‌شان امروز لبخند بر صورت می‌نشاند یا موجب خنده می‌شود، کم نیست؛ هرچند می‌توان در پس خنده‌های امروزین، بر رنجی که متحملان ممیزی کشیده‌اند گریست.سیدفرید قاسمی از نادر پژوهشگران تاریخ روزنامه‌نگاری ایرانی، در یکی از جلدهای مجموعهء «صدخاطره از صد رویداد» به نقل خاطره‌هایی می‌پردازد که گهگاه برای مخاطب امروزی خنده‌دار به‌نظر می‌رسد. قصهء تلخ سانسور و ترس، از دیرباز تا فرداها، هرگز از لبخند و تلخند خالی نبوده است و نخواهد بود.

  • خبرنگاران زن و تحصیلکرده ها به شبکه‌های اجتماعی علاقه بیشتری دارند

    20 مهر 1394

    این روزها استفاده از شبکه‌های اجتماعی هر روز در بین خبرنگاران رواج بیشتری پیدا می‌کند اما همه خبرنگاران نسبت به استفاده از این شبکه‌ها نظر مشابهی ندارند، برخی معتقدند استفاده از این شبکه‌ها فایده ای ندارد و اساساً نسبت به آن‌ها نظر مثبتی ندارند. برخی از آن‌ها معتقدند استفاده از این شبکه‌ها برای شهرت شان خوب است و این طور مردم بیشتر با مطالب و تولیدات آن‌ها آشنا می‌شوند.

  • نیوشا،عکاسِ خودآموخته‌ای که جهانی شد

    16 شهریور 1394

    خبرنگاران ایران-نیوشا توکلیان خود را خیلی احساساتی و عاطفی می‌داند: «اگر چیزی قلبم را به درد بیاورد به دنبالش می‌روم تا روایت و قصه آن را بیرون بکشم، حتی اگر الزاماً در اطراف خودم و در حیطه تجربیات زندگی‌ام نباشد.» سال گذشته هم خبرساز شد به خاطر جایزه‌ای که پس داد و از قبولش سرباز زد، جایزه پنجاه‌هزار یورویی بنیاد «فتوژورنالیسم کارمینیک». به خاطر اینکه فکر می‌کرد با پذیرفتن این جایزه اجازه خواهد داد در اثرش دخل و تصرف شود. او به خاطر استقلال حرفه‌ای‌اش از این جایزه گذشت.