24 اردیبهشت 1394

الگوهای جدید خبرنگاری از پایین به بالا

راهی برای دموکراتیک کردن روزنامه‌نگاری سیاسی:پوشش اخبار شهروندی

24 اردیبهشت 1394

نویسنده: هربرت جی. گانس*

ترجمه: خبرنگاران ایران- بهرام سیستانی

اکنون زمان آن رسیده است که گزارش‌گری سیاسی تمرکز انحصاری بر نخبگان را متوقف کند و الگوهای جدید خبرنگاری از پایین به بالا را به آزمون بگذارد.

بنابر این است که روزنامه نگاری و رسانه‌های خبری خاکریز دموکراسی باشند. اما این‌دو به طور تاریخی بیشتر در خدمت خبر‌رسانی خاصِ مقامات عالی‌رتبه دولتی، که کنش‌ها و اظهارنظرهای آنان را مرتب گزارش می‌دهند، بوده‌اند. خبرهای سیاسی توجه زیادی به شهروندان ندارند.

شهروندان ممکن است همیشه به ‌لحاظ خبری ارزشمند به نظر نرسند. با این حال، روزنامه نگاری سیاسی باید این درک را داشته باشد که چگونه به مطلبی که به مخاطبانش ارائه می کند، آنچه که من آن را اخبار شهروندی می دانم اضافه کند. مهم این است که خبرهای شهروندی باید به مقوله‌ای معمول در اخبار تبدیل شود و به قدر کفایت مشاهده‌پذیر باشند تا نشان‌گر نقشی شوند که شهروندان در دموکراسی ایفا می‌کنند. شهروندان ممکن است اغلب خبرساز نباشند، اما وقتی خبرساز شدند این جایگاه باید در دسترس باشد. ممکن است هرچه این مقوله بیشتر وجود داشته باشد، گرایش بیشتری هم به سوی خبرسازی پیدا شود. آن‌چه ضروری است روایاتی است از آن‌چه شهروندان در فرایند سیاسی مستقیماً یا باواسطه انجام می‌دهند. یا به بیانی خلاصه‌تر، رفتاری که سیاست‌مداران و نهادهای سیاسی در تمام سطوح حکومت با شهروندان دارند.

ژورنالیسم و شهروندان

خبرهای سیاسی که رسانه‌های خبری اصلی پخش می‌کنند، غالباً از بالا به پایین هستند؛ یعنی خبرهایی از سطوح بالای مقامات رسمی برای مخاطب که در آن‌ها نقش شهروند معمولاً نادیده گرفته شده است. برعکس این رسانه‌ها به‌ندرت خبرهای از پایین به بالا ارسال می‌کنند. مسلماً مسئولیت این وضعیت در وهله‌ی اول بر دوش خبرنگاران نیست. در آمریکا ساختار سیاسی هرگز فضای فعالیتی بیش از چند سال یک‌بار رأی دادن در اختیار شهروندان نمی‌گذارد. از آن‌جا که شهروندان نقش معمولِ دیگری در سیاست ایفا نمی‌کنند، هرگز علاقه‌ی ویژه‌ای به اخبار سیاسی نشان نداده‌اند، که این خود یکی از دلایل از بالا به پایین بودن اخبار سیاسی است.

علاوه بر این روزنامه‌نگاران کمک چندانی به شهروندان نمی‌کنند. روزنامه‌نگاران چیزی را عرضه می‌کنند که از نظر آنان واقعیات دارای ارزش خبری یا دیدگاه‌هایی معتبر باشند، اما شهروندان باید خود از آن نتیجه‌گیری کنند. شهروندان برای فهم این‌که در آمریکا سیاست، اقتصاد سیاسی و در واقع اقتصاد چگونه عمل می‌کند، کمک تحلیلی ناچیزی دریافت می‌کنند.

انواع اخبار شهروندی

آن‌چه من اخبار شهروندی می‌نامم سه شکل به خود می‌گیرد:

یکی از این شکل‌ها در مجموع به فعالیت‌های سیاسی شهروندان مربوط می‌شود و بنابراین لزوماً جانب‌دارانه نیست. این شامل گزارش‌هایی درباره‌ی نشست‌های انجمن های محلی و آن‌چه که در پشت صحنه اتفاق می‌افتد می‌شود. هرگونه ارتباط دیگری که شهروندان با سیاست و حکومت دارند نیز در قالب اخبار شهروندی می‌گنجد. مثلا تجربیات حضور در اداره وسایل نقلیه‌ی موتوری، سازمان های رفاه و دفاتر ممیزی مالیات. هرجا شهروندان و سیاست‌مداران به هم می‌رسند خبرهای شهروندی آن‌جا است.

بی‌عملی شهروندان نیز داستان دیگری است، به‌ویژه وقتی جایی که توقع می‌رود شهروندان فعال باشند. خبرهایی درباره کسانی که در رأی‌گیری‌ها شرکت نمی‌کنند، از اهمیت خاصی برخوردارند، چراکه امتناع آنان از رأی‌دادن بر انتخابات و از این طریق بر آن‌چه که مقامات انتخاب‌شده می‌توانند یا نمی‌توانند انجام دهند، تأثیر می‌گذارد.

شکل سوم خبرهای شهروندی باید آن‌چه را که مقامات دولتی انتخابی یا انتصابی برای شهروندان انجام می‌دهند یا انجام نمی‌دهند، گزارش کند. کارکنان آن‌ها با چه کسانی نشست و برخاست می‌کنند و با چه کسانی رابطه ندارند؟ به چه تقاضا و درخواستی پاسخ می‌دهند و چه خواست‌هایی را نادیده می‌گیرند؟ این‌ها همه موضوعات ارزشمند خبری هستند.

این موضوع درباره‌ی هیأت‌های کمتر شناخته‌شده‌ی انتخابی و انتصابی و کسانی که در دفاتر شهرداری، دفاتر مدیریت شهری، ادارات دولتی کار می‌کنند نیز صادق است. شهروندان همچنین باید درباره‌ی این‌که چه کسی منصب ریاست جمهوری را اشغال می‌کند، بیشتر بدانند. حتی نشست‌ها و گردهم‌آیی‌های معمولی هم می‌تواند حاوی خبرهای مهم یا جالبی برای برخی شهروندان باشد.

خبرهای شهروندی به‌ویژه باید به کارگزاران دولتی که خدمات عمومی اساسی زندگی روزمره مردم را عرضه می‌کنند، توجه کند. گزارش‌گران محلی باید ادارات بهداشت، پایگاه‌های پلیس و آتش‌نشانی‌ها و غیره را خصوصاً در محلات فقیر و ثروتمندی که خدمات‌شان احتمالاً غیرعادی یا استثنایی است، پوشش دهند.

روال عادی فعالیت بوروکراسی‌های دولتی ممکن است شسته و روفته و مطابق برنامه به نظر برسد، اما از آن‌چه در پشت صحنه اتفاق می‌افتد گاه خبرهایی به دست می‌آید که شهروندان باید از آن اطلاع داشته باشند.

شهروندان تنها تحت تأثیر کارگزاران دولتی نیستند؛ روزنامه‌نگاران باید فعالیت‌های لابی‌ها و لابیست‌ها را هرجا که کار می‌کنند، گزارش کنند، ازجمله در سطح محلی. فعالیت‌های لابی‌های شرکت‌ها روی زندگی شهروندان تأثیر دارد، اما لابی‌های شهروندان هم مؤثرند، مانند لابی‌هایی که پی‌گیر امورات سالمندان، کهنه‌سربازان و فقرا است.

اخبار شهروندی باید توجه خاصی به تأثیرات احتمالی‌ تصمیمات مقامات دولتی بر شهروندان داشته باشند. تشخیص این تأثیرات مشکل است، به‌ویژه وقتی این تأثیرات در بخش‌های مختلف شهروندان یکسان نیست، اما کسانی که احتمالاً از تصمیمات دولتی سود می‌برند و کسانی که محتمل است زیان ببینند، محور خبرهای شهروندی هستند.

داستان مرتبط دیگر این است که مقامات دولتی هنگام بودجه‌ریزی یا سایر تصمیمات مهم به چه شهروندانی توجه دارند، چه شهروندانی را نادیده می‌گیرند و چه شهروندانی را فراموش می‌کنند. فقرا تقریباً همیشه اولین قربانیان کاهش بودجه هستند اما چرایی این الگو به‌ندرت پوشش داده می‌شود. درباره‌ی قربانیان چنین تصمیماتی باید ارزش خبری بیشتری داده شود.

حتی اگر اقتصاد دور از دخالت شهروندان باشد، شهروندان باید به اخبار اقتصادیِ مرتبط با نگرانی‌های‌شان دسترسی داشته باشند. چهره‌های اقتصادی قدرت‌مند اغلب تصمیمات مهمی می‌گیرند که تأثیراتی فراگیرتر و جدی‌تر از تصمیمات سیاست‌مداران دارند. بنابراین اخبار شهروندی باید به سنتی ژورنالیستی پایان دهند که امور حکومتی را پیوسته و اقتصاد را تنها به صورت پراکنده پوشش می‌دهد.

شکل سوم سرویس خبری شهروندمحور است، یعنی پوشش خبری هرچیزی که از نگاه خبرنگاران به مردم خدمت می‌کند، به آنان آسیب می‌رساند یا به نحوی به زندگی‌شان مرتبط است. خبرنگارانی که برای سرویس خبری شهروندی تعیین می‌شوند باید به طور منظم کیفیت خدمات عمومی را گزارش دهند، خواه این خدمات توسط کارگزاران دولت ارائه شود یا از سوی کارگزارانی که سوبسید دولتی دریافت می‌کنند. علاوه بر پوشش فساد، نمونه‌های نارسایی و قصور نیز باید پوشش داده شود.

آیا شهروندان نباید بدانند کدام بیمارستان‌ها بهترین مراقبت پزشکی را ارائه می‌دهند یا کدام شعبه‌ی یک اداره‌ی دولتی لیست انتظار کوتاه‌تری دارد؟ اکنون که روزنامه‌ها دیگر از محل تبلیغات کلاسیک درآمد کلانی کسب نمی‌کنند، آن‌ها و سایر رسانه‌های خبری می‌توانند آزادانه استخدام و اخراج کارگران را گزارش کنند.

امکان‌ها و دشواری‌ها

«شهروند» اصطلاحی فریبنده و حساس است. من این اصطلاح را تقریباً هم‌معنا با غیرنظامیان یا ساکنان به کار می‌برم. این کاربرد عموم مردم ازجمله تبه‌کاران، مهاجرانی که در آینده شهروند خواهند شد یا مهاجران فاقد مدارک اقامت که احتمالاً شهروندی آنان پذیرفته نمی‌شود، را دربر می‌گیرد. حتی رئیس شرکت برق محلی و رئیس یک شرکت چندملیتی نیز شهروند به حساب می‌آیند، گواینکه احتمالاً ارزش خبری‌ آنان در نقشی که در مقام شغلی خود دارند بیش از نقش شهروندی‌شان است.

شهروندان موقعیت‌های مختلفی در سلسله‌مراتب اقتصادی، اجتماعی و سایر سلسله‌مراتب‌ها دارند. آنان منافع مختلف و اغلب متضادی را تعقیب می‌کنند. درنتیجه اخبار شهروندی غالباً به همان تضادها، رقابت‌ها و کشمکش‌هایی می‌پردازند که در سایر اخبار سیاسی پوشش داده می‌شوند.

متأسفانه اخبار شهروندی به ندرت در تیتر اصلی قرار می‌گیرد. همچنین به خودی خود مخاطب یا تبلیغات قابل‌ملاحظه‌ای جذب نمی‌کند و پول‌ساز نیست. از آن‌جا که شهروندان کنش‌گران سیاسی تمام‌ وقتی نیستند، اخبار شهروندی احتمالاً فاقد موضوعات کافی است. از این‌رو در روزنامه‌ها بیش از صفحه‌ای هفتگی یا دوهفته یک‌بار یا نیم ساعت برنامه‌ی هفتگی در رادیو و تلویزیون به آن اختصاص نمی‌دهند. محتمل‌ترین جایگاه این اخبار می‌تواند اینترنت و بهترین نقطه‌ی شروع وب‌سایت‌های اخبار شهروندی باشد. در دراز مدت اخبار شهروندی باید به مقوله‌ای عادی در وب‌سایت‌ها تبدیل شود که سرانجام جای روزنامه‌ها و برنامه‌های خبری تلویزیون را خواهند گرفت.

پوشش اخبار شهروندی آسان نیست. شهروندان و سازمان‌های آنان به‌ندرت برای پوشش خبری یا کمک به گزارش‌گران سخن‌گو یا کارگزاری دارند. بنابراین اخبار شهروندی ممکن است بیش از سایر اخبار سیاسی مستلزم دوندگی باشد اما از آن‌جا که شهروندان سیاست‌مداران حرفه‌ای نیستند، روزنامه‌نگاران تازه‌کار، خبرنگاران غیررسمی، و حتی آماتورهای مجرب ـ یعنی خبرنگاران شهروندی ـ احتمالاً می‌توانند سهم بالایی در این گزارش‌گری داشته باشند.

رویه‌های گزارش‌گری عینیت‌گرا یا متعادل کنونی را می‌توان به کار گرفت؛ دست کم به لحاظ نظری گزارش‌گران مجبور نیستند جانب‌داری کنند. گزارش‌گری عینیت‌گرا اگر هدفش این باشد که کسی از آن نرنجد، دشوار است، چون شهروندان زودرنج‌تر از سیاست‌مداران هستند. اما شهروندان ممکن است خواهان نوعی گزارش‌گری باشند که حاکی از باورهایی بوده و جانب‌دار باشد؛ این نوع گزارش‌گری حتی می‌تواند مخاطبان بیشتری جذب کند. از این‌رو می‌توان به اخبار شهروندی تفسیر نیز اضافه کرد. برخی اخبار شهروندی می‌توانند در قالب‌های جانب‌دارانه به پایان برسند یا در قالبی که برای جنسیت‌ها، طبقات یا نژادهای متفاوت تهیه شده است. در هر حال اخبار شهروندی تنها زمانی می‌تواند شکوفا شود که از پرهیزکاری گزارش‌گری مدنی فراتر رفته و از آن عدول کند.

نتیجه‌گیری

در حال‌ حاضر چندو چون اخبار شهروندی جای بحث دارد؛ این‌که چگونه و کجا می‌تواند شکوفا شده و بقا پیدا کند. اگر امکان داشته باشد، آزمودنِ انواع قالب‌های اخبار شهروندی، برای تشخیص این‌که برای بخش عمده‌ی شهروندان مهم‌ترین مسأله چیست و چه چیزی مخاطب جذب می‌کند، کار نادرستی نیست. همچنین هدف از این آزمایش‌ها باید تشخیص این نکته باشد که آیا شهروندان درواقع می‌توانند منظماً خبرساز باشند و این‌‌که کدام یک از سه نوع اخبار شهروندی که به آن اشاره شد به قدر کفایت ارزش خبری دارند. شاید مؤسسات خیریه بتوانند هزینه‌ی چنین آزمایش‌هایی را تقبل کنند و مدارس روزنامه‌نگاری آن‌ها را انجام داده و ارزیابی کنند.

اما اخبار شهروندی پروژه‌ای عملی نیست مگر آن‌که شهروندان بخواهند اهمیتِ فعالانه‌تری به اخبار سیاسی بدهند.

چنین امکانی در آینده، به‌ویژه اگر روندهای اقتصادی کنونی ادامه یابند، جای تردید نیست. اگر نرخ بیکاری و کار نامکفی همچنان در سطح بالایی باقی بماند و رشد اقتصادی پایین، نهایتاً دولت ممکن است نقشِ مستقیم‌تر و فعالانه‌تری در تضمین بقای اقتصادی مردم به عهده بگیرد. در این صورت آن‌ها نیاز بیشتری به اطلاعات دارند و ارزش خبری اخبار شهروندی می‌تواند به‌سرعت بالا رود.

* هربرت گانس یکی از جامعه‌شناسان برجسته‌ی آمریکا و استاد جامعه‌شناسی در دانشگاه کلمبیا است. او مؤلف چندین کتاب در زمینه روزنامه‌نگاری است.

منبع:

سایت نیمان لب وابسته به دانشکده روزنامه نگاری هاروارد

  • Version imprimable de cet article Version imprimable
  • envoyer l'article par mail envoyer par mail
  • نوآوری‌های خبر‌نگاران در فضای خشونت‌بار مکزیک

    2 آذر 1394

    خبرنگاران ایران- گزارش‌گران محلی مانند اسپینوزا با بزرگ‌ترین خطرات مواجه‌اند. مشکلات اسپینوزا زمانی شروع شد که در سال ۲۰۱۲ یک مقام رسمی دولت به او گفت یا دست از پوشش اعتراضات دانشجویی بردارد یا «به سرنوشت رِجینا دچار می‌شود». که اشاره‌ی او به رجینا مارتینِز گزارش‌گر پروسسو بود که همان سال در خانه‌اش در خَلَپه خفه‌اش کرده بودند. مقامات رسمی مرگ او را به دزدان نسبت دادند اما اسپینوزا و سایر روزنامه‌نگاران معتقد بودند که دلیل قتل او گزارش‌ جرائم است. در ماه مه اسپینوزا تابلویی در بازار اصلی خَلَپه روبه‌روی ادارات دولتی نصب کرد که روی آن نوشته بود «بازار رِجینا مارتینز». هدف از این کار ادای احترام به مارتینز و اعتراض به روند تحقیقات بود.

  • روزنامه‌نگاری روباتی: آینده به سرعت از راه می‌رسد

    3 آبان 1394

    خبرنگاران ایران-روبات ها می توانند از طریق بانک عظیمی از متن های قابل مقایسه‌ که برای تولیدشان هزینه زیادی پرداخت شده است، زبان آموزی کنند. آن ها از راه مقایسه ی گزارش هایی که در طول دهه ها توسط اتحادیه ی اروپا و سازمان ملل تهیه شده‌اند و با صرف هزینه های گزاف توسط انسان به زبان های مختلف ترجمه شده اند، ترجمه به زبان های مختلف را انجام می دهند. وقتی از آنان ترجمه ای درخواست می شود، این ترجمه های از قبل انجام شده را برای یافتن الگوهای مشابه یا بخش‌هایی که بتوانند آنان را به هم وصل کنند، جست وجو می کنند.روبات ها درها را به روی کمپانی‌های جدید خبری خواهند گشود که وقتی نظم اوضاع به هم می‌ریزد، سر میرسند و قادرند فن آوری را آنگونه که مناسب است به کار گیرند.

  • بهشت امن ترکیه برای روزنامه‌نگاران خارجی جهنم می‌شود

    13 مهر 1394

    خبرنگاران ایران-برای سال‌ها ترکیه به‌عنوان بهشت امن روزنامه‌نگاران آزاد و محل و مرکزی باثبات و با فضایی امن برای روزنامه‌نگاران خارجی بود. آن‌ها می‌خواستند حوادث بعد از بهار عربی را پوشش دهند. اما از زمانی که روزنامه‌نگاران خارجی بحران‌های متعدد دولت ترکیه را پوشش خبری دادند و گزارش‌هایی درباره تظاهرات پارک گیزی استانبول در سال 2013 و واقعه نگران‌کننده معدنچیان در سال 2014، نوشتند، مورد تهدید مستقیم قرار گرفتند. مقامات ترکیه درحالی‌که خبرهای قابل‌قبول و قابل استنادی درباره درگیری‌های جنگجویان کرد با نیروهای داعش و دیگر گروه‌های درگیر در عراق و سوریه، وجود داشت، با دستور کتبی، از روزنامه‌نگاران خارجی خواستند که دراین‌باره سکوت کنند.