18 فروردین 1394

روزنامه نگاران ایران بدون نهاد صنفی

آیا خانه مطبوعات ایران یک‌ نهاد صنفی است

18 فروردین 1394

خبرنگاران ایران – نیکی آزاد: مدت‌هاست روزنامه‌نگاران ایران از نداشتن نهادی صنفی و مستقل از دولت گلایه می‌کنند. انجمن صنفی روزنامه‌نگاران ایران در تابستان ۸۸ تعطیل شد و هنوز بازگشایی آن با ابهام‌های زیادی همراه است و جز چند شهرستان که نهاد مستقل صنفی برای روزنامه‌نگاران دارند. استان‌ها و شهرهای دیگر ایران از داشتن نهادی مستقل برای روزنامه‌نگاران محروم‌اند.

در این میان اما در بیشتر شهرهای ایران نهادی دولت ساخته به نام خانه‌های مطبوعات وجود دارند که‌ گاه تنها مرجع خبرنگاران برای پیگیری خواسته‌های صنفی شان به نظر می‌رسند. نهادی که به‌ اختصار «خانه» هم نامیده می‌شود. این روز‌ها از این انجمن‌ها که تحت نظارت دولت اداره می‌شوند، به‌ عنوان نهادی صنفی برای روزنامه‌نگاران در سراسر کشور نام‌ برده می‌شود و به نظر می‌رسد روز به ‌روز گسترش بیشتری هم می‌یابند تا شاید در سایه آن‌ها روزنامه‌نگاران خواسته اصلیشان یعنی داشتن سندیکای مستقل را از یاد ببرند.

اما این نهاد چه وظایفی بر عهده دارد و چگونه از حقوق صنفی روزنامه‌نگاران در سراسر کشور دفاع می‌کند. آیا این نهاد تحت نظارت دولت را اساساً می‌توان نهادی صنفی و مدافع حقوق خبرنگاران قلمداد کرد.

خانه‌های مطبوعات‌گاه خبرنگاران را کنترل می‌کنند

خانه مطبوعات ایران با نظارت معاونت مطبوعاتی وزارت ارشاد تأسیس‌شده و طبق اساسنامه‌ای که این معاونت تنظیم کرده کمک به ارتقای سطح کمی و کیفی مطبوعات محلی از طریق حفظ حقوق و منافع مشروع و قانونی، بهبود وضع اقتصادی، اجتماعی، توسعه دانش فنی و امنیت شغلی - حرفه‌ای اصحاب جراید و شناسایی امکانات بالقوه و بهره-گیری از افکار، ‌ اندیشه، تجارب و اراده جمعی اصحاب مطبوعات را دنبال می‌کند در اساسنامه این نهاد دیگر اهداف و وظایف آن نیز طبقه‌بندی و ارائه‌ شده است.

اولین دورهٔ انتخابات شورای مرکزی خانه مطبوعات ایران با حضور نمایندگان بیش از ۲۵ استان در دی‌ماه سال گذشته برگزار شد. با اینکه سند مستندی مبنی بر اینکه همه شهرهای ایران خانه مطبوعات دارند وجود ندارد اما به نظر می‌رسد بیشتر استان‌های کشور چنین نهادی را تحت نظارت وزارت ارشاد تأسیس کرده‌اند.

مسئول واحد تبلیغات و مطبوعات اداره کل فرهنگ و ارشاد اسلامی استان تهران نیز سال گذشته و در آستانه بازگشایی نمایشگاه مطبوعات از راه‌اندازی خانه مطبوعات استان تهران در آینده‌ای نزدیک خبر داد.

اما چقدر این نهاد توانسته است در شهرهای مختلف ایران نیازهای صنفی روزنامه‌نگاران را تأمین کند؟

حسین زندی، خبرنگار محلی در همدان در گفت و گو با ما و شناختی که از خانه مطبوعات شهرش دارد در این باره بیشتر توضیح می دهد .

او زمان تأسیس این نهاد در شهر همدان را سال ۱۳۷۹ اعلام می‌کند: «این نهاد، یک‌نهاد بلاتکلیف است یعنی نه دولتی است و نه غیردولتی، به همین دلیل فعالیت چندانی ندارد گاهی برای معرفی اعضا به ادارات نامه و یا معرفی‌نامه‌ای صادر می‌کند این نهاد با گذشت حدود ۱۴ سال از تاریخی که در همدان آغاز به کارکرده هنوز نتوانسته برای اعضای خود کارت خبرنگاری صادر کند.»

او درباره اهداف تشکیل این نهاد توضیح می‌دهد: «تشکیل چنین خانه‌هایی از طرف دولت به این سبب بود که در مقابل نهادهای صنفی مانند انجمن صنفی روزنامه‌نگاران تشکیلاتی به وجود بیاورد که در عین وابستگی به دولت ازنظر عملکرد نقش خنثایی داشته باشند. چراکه دولت‌ها در ایران همیشه خبرنگاران را به‌عنوان زینت المجالس می‌خواهند، این نهاد قرار بود از مطالبات فعالان و حقوق مطبوعات دفاع کند اما گاهی خبرنگاران را کنترل می‌کند. به‌طور مثال وقتی خبرنگار یا عکاسی در همدان از دست زمین‌خواران کتک می‌خورد این نهاد هیچ عکس‌العملی نشان نمی‌دهد، در همدان بار‌ها به خبرنگاران از طرف نهادهای دولتی و خصوصی توهین شده است اما خانه مطبوعات واکنشی نشان نداده است.»

این نهاد نقش حمایتی ندارد

محمد رجبی، خبرنگار محلی در زنجان هم در گفت‌وگو با ما دراین‌باره می‌گوید: «خانه مطبوعات یک مجموعه دولتی زیر نظر وزارت ارشاد است و به لحاظ تشکیلاتی هیچ‌گاه نمی‌تواند نقش حمایتی مورد انتظار خبرنگاران را برآورده کند چرا که زیرمجموعهٔ دولت است و از سوی دیگر روزنامه‌نگاران مطابق رسالتی که دارند موظف‌اند تا نظارت بر عملکرد مجموعه دولت و حتی در سطح کلان حاکمیت داشته باشند به همین دلیل موجودیت خانه مطبوعات جای سؤال دارد.»

به گفته او کارکرد عمده‌ای که برای رسانه وجود دارد مربوط به نقش نظارتی آن در جامعه است و یک روزنامه‌نگار وظیفه دارد تا به نمایندگی از سوی افراد جامعه اتفاق های رخ‌ داده در جامعه را برای افکار عمومی منعکس کند. برای همین باید با استقلال کامل و دور از هر نوع فشار و تهدیدی فعالیت کند. نقش نظارتی رسانه، کار اطلاع‌رسانی را با مشکلات و موانع بسیاری مواجه می‌کند برای همین انتظار از یک ‌نهاد حمایتی چیزی متفاوت از نقش یک صنف ساده یا سندیکاهای مشابه است.

به گفته او خانه مطبوعات زنجان از سال ۸۱ فعالیت‌های خودش را آغاز کرده است و عمده فعالیت‌های آن مربوط به فعالیت‌هایی در خصوص تأمین مسکن خبرنگاران و حمایت‌های مادی و تلاش برای بیمه شدن خبرنگاران و همچنین ارائه تسهیلاتی برای فعالان عرصه مطبوعاتی بوده است با این‌همه دغدغه‌های اصلی یک روزنامه‌نگار این‌ها نیست.

این خبرنگار محلی یکی از مهم‌ترین وظایف تشکل‌های صنفی برای خبرنگاران را داشتن قدرت کافی و مستقل از هر جریانی برای حمایت از خبرنگاران می‌داند جایگاهی که خانه‌های مطبوعات از آن بی‌بهره‌اند.

او نحوه این حمایت‌ها را این‌گونه برمی‌شمارد: «تشکلی که بتواند در موقع لزوم از وکیل های قوی و حقوقدان‌ها برای حمایت از خبرنگاران و نشریات استفاده کند. همچنین حمایت‌ها باید با توجه به شکل کار روزنامه‌نگاران باشد و اگر مصداقی بخواهم بگویم باید اشاره‌کنم به نحوه همکاری روزنامه‌نگاران با نشریات به‌عنوان نمونه اینکه در زمینهٔ قیمت محصولاتی که یک خبرنگار در تحریریه تولید می‌کند، ساعات کار، شکل قرارداد، نحوه بیمه شدن خبرنگاران و مسائلی ازاین‌دست در یک‌طرف و از سوی دیگر نظارت بر عملکرد روزنامه‌نگاران و حتی برگزاری کلاس‌های دوره‌ای، آشنایی با نحوه کار، تعیین استانداردهای مشخص برای خبرنویسی و حتی نظارت بر نشریات و ایجاد یک سازوکار کمکی به مدیران مسئول جهت انجام کار حرفه‌ای و تخصصی.»

«دولت‌ها نباید در مسائل صنفی دخالت کند»

یکی از وظایفی که خانه‌های مطبوعات برای خود تعریف کرده‌اند و در اساسنامه آن‌ها هم ذکرشده دفاع از حقوق حرفه‌ای و صنفی اعضا و داوری در اختلافات داخلی روزنامه‌نگاران است؛ اما به چه میزان نهادی دولتی قادر است این وظیفه را بر عهده بگیرد و اگر اساسا شکایت خبرنگاران از شیوه عملکرد حکومت یا نهادهای دولتی باشد خبرنگاران باید به کجا شکایت ببرند.

حسین زندی دراین‌باره توضیح می‌دهد: «ماهیت و وظیفه‌ای که برای این نهاد تعریف ‌شده این است که علاوه بر وظایف رفاهی مسائل حقوقی و شغلی اهالی مطبوعات را نیز باید پیگیری کنند اما این وظایف در صورتی قابل‌پیگیری است که خانه مطبوعات به یک تشکل مستقل و غیردولتی تبدیل شود، یک‌ نهاد وابسته به دولت نمی‌تواند چنین مسئولیتی را بر عهده بگیرد چراکه بیشتر مطالبات صنفی روزنامه‌نگاران از نهادهای حکومتی و دولت است و این نهاد‌ها بیشترین تضییع حقوق را در حق فعالان مطبوعات روا داشته‌اند. متأسفانه در این زمینه دولت از وظیفه حاکمیتی خود غافل است. دولت‌ها نباید در مسائل صنفی دخالت کند.»

او درباره آخرین انتخابات این نهاد هم می‌گوید: «انتخابات خانه مطبوعات چند بار منتفی شد و به تأخیر افتاد و به ۲۵ اسفندماه سال گذشته موکول شد اما ترکیب کاندیدا‌ها نشان می‌دهد که وضعیت بد‌تر از گذشته خواهد بود. فضا و جو موجود باعث شد روزنامه‌نگاران مستقل و حتی بیشتر اصلاح‌طلبان در انتخابات شرکت نکنند و یک جناح خاص وارد میدان شود.»

به گفته این روزنامه‌نگار محلی دولت و وزارت ارشاد هیچ عزمی برای برطرف کردن موانع موجود ندارد و نمی‌خواهند نهادهای مستقل صنفی در کشور شکل بگیرد هنوز دستگاه‌های ممیزی قوی‌تر از گذشته عمل می‌کنند. در چنین شرایطی بیشتر خبرنگاران مستقل خانه‌نشین شده‌اند و برخی به‌ناچار آلوده رپرتاژهای دولتی شده‌اند. خانه مطبوعات در حوزه‌های آموزشی کمتر وارد عمل می‌شود و سطح تولید بسیار نازل است و محتوای رسانه‌ها قابل دفاع نیست، بیشتر خبرنگاران به مسائل جامعه کمتر توجه می‌کنند، انتقاد نمی‌کنند چون نانشان درگرو رپرتاژهای دولتی است و دولت هم از چنین شرایطی که نظارتی بر عملکرد مدیران وجود ندارد و خبرنگاران تنها مجیز گوی مدیران‌اند رضایت کامل دارد.

نهادی برای برگزاری جشن‌ها در استان قزوین

یک خبرنگار محلی در قزوین که از ما خواست نامش محفوظ بماند هم درباره خانه مطبوعات شهر قزوین می‌گوید: «خانه مطبوعات در شهر ما فقط نقش برگزارکننده جشن روز خبرنگار و جشنواره مطبوعات را دارد و نقش خاص دیگری ایفا نمی‌کند. هرچند در برخی ایام نسبت به توزیع اقلام و کالاهایی هم برای خبرنگاران اقدام کرده است.»

به گفته این خبرنگار این نهاد در قزوین برای یک‌بار هم برای مشکلات خبرنگاران و بازداشت آن‌ها و محدودیت‌ها به‌صورت تشکیلاتی کاری نکرده است.

محمد رجبی هم می‌گوید: «درباره مشکلاتی مانند اخراج تعدادی از روزنامه‌نگاران از یک روزنامه در زنجان خانه مطبوعات نتوانست حمایت چندانی کند و این خبرنگاران بودند که با همکاری هم توانستند بخشی از حقوق مادی خودشان را به دست بیاورند و با مراجعه به دادگاه و اداره کار حق بیمه‌شان را بگیرند.»

آیا همه اعضای خانه‌های مطبوعات روزنامه‌نگارند؟

اما چه کسانی می‌توانند عضو خانه مطبوعات شوند آیا همه روزنامه‌نگاران اجازه عضویت در این نهاد رادارند؟

زندی در پاسخ به این سؤال هم می‌گوید: «همه می‌توانند عضو شوند درواقع هرکس که حق عضویت پرداخت کند و معرفی‌نامه و چند نمونه کار ارائه کند می‌تواند، عضو خانه مطبوعات همدان شود. گفته می‌شود بیش از ۵۰۰ نفر عضو این نهاد هستند اما هنوز تعدادی از اهالی رسانه عضو نشده‌اند و تعدادی از اعضا هم فعالیت مطبوعاتی ندارند و بیشتر از اعضای خانواده سرپرست‌ها و صاحب‌امتیازهای روزنامه‌ها جز اعضا هستند. به همین دلیل نمی‌توان گفت همدان ۵۰۰ خبرنگار دارد.»

محمد رجبی اما درباره عضویت روزنامه‌نگاران زنجان در خانه مطبوعات می‌گوید: «در این زمینه محدودیت‌هایی وجود دارد که بخشی از آن‌ها در ظاهر برای جلوگیری از سوءاستفاده‌های ممکن در جهت عضویت در خانه و استفاده از مزایای آن است که خود همین موضوع هم جای بحث بسیاری دارد به‌عنوان نمونه چرا باید امتیازهایی به خبرنگاران داده شود که بخواهد مورد سوءاستفاده قرار بگیرد. یا بهتر بگویم نحوه حمایت از خبرنگار نباید به شکلی باشد که جای سوءاستفاده را برای سایر افراد فراهم کند.»

خبرنگار محلی در قزوین اما می‌گوید: «همه روزنامه‌نگاران استان و کارکنان صداوسیما و اعضای پخش و توزیع روزنامه، سرویس آگهی و کارکنان چاپخانه هم می‌توانند عضو این خانه شوند.»

نقش خانه مطبوعات در تأمین نیازهای رفاهی خبرنگاران

برخی خبرنگاران و روزنامه‌نگاران محلی از نقش صنفی این نهاد رضایت ندارند، اما آیا این نهاد توانسته در تأمین نیازهای رفاهی خبرنگاران نقشی مؤثر افا کند.

محمد رجبی تأکید می‌کند: «در استان زنجان اتفاق خوبی افتاد تعدادی از روزنامه‌نگاران حرفه‌ای و البته صاحب‌نام که تحت عضویت خانه مطبوعات بودند توانستند با کمک این مجموعه صاحب‌خانه شوند، البته این به معنی قوی بودن این مجموعه در سایر مراکز نبود بلکه همت خود خبرنگاران و تلاشی که اعضا در جهت اجرای برنامه‌های خود داشتند باعث شد که این امر خوب اتفاق افتاده و تعدادی از خبرنگاران مستقل نیز صاحب‌خانه شدند. درباره خانه‌دار شدن تعدادی از دوستان خودم از نزدیک شاهد تلاش شبانه‌روزی خود افراد بودم که با هزینه‌های خود و راه‌حل‌هایی که خود دوستان پیشنهاد می‌دادند این مساله محقق شد البته منکر حمایت‌های دولت و ارائه برخی تسهیلات نیستم. بااین‌همه تلاش خود اعضا و همدلی آن‌ها در این مورد نقش بسیار پررنگی داشت.»

زندی دراین‌باره می‌گوید: «کسانی که در تعاونی مسکن ثبت‌نام کرده‌اند عضو خانه مطبوعات هستند اما این تعاونی یکی از تعاونی‌های ناموفق مسکن بوده و هنوز نتوانسته به تعهدهای خود عمل کند و به نظر می‌رسد در شرایط فعلی همچنان خبرنگارانی که پولی پرداخت کرده‌اند باید منتظر بمانند یعنی در این زمینه هم عملکرد شفافی نداشته است.»

خبرنگار محلی در قزوین اما معتقد است: «تعاونی مسکن مطبوعات شخصیت مستقلی دارد و ارتباطی به خانه مطبوعات ندارد و و خانه مطبوعات جز توزیع کالاهایی به برخی خبرنگاران اقدام رفاهی دیگری نداشته است.»

در شرایطی که بیشتر خبرنگاران مستقل به ویژه خبرنگاران مستقل محلی خانه‌نشین و برخی به‌ ناچار آگهی بگیر شده‌اند. خانه‌های مطبوعات نه تنها نقش مفیدی را ایفا نمی‌کنند که این روز‌ها به نظر می‌آید سکوت خبرنگاران در برابر نهادهای دولتی را بیشتر تشویق می‌کنند،دلیلی که شاید یکی از اهداف مهم شکل گیری نهادی است که هر روز دولت در جهت تقویتش قدم بر می‌دارد، در چنین شرایطی به گفته برخی خبرنگاران محلی جای یک نهاد صنفی مستقل به شدت خالی است.

  • Version imprimable de cet article Version imprimable
  • envoyer l'article par mail envoyer par mail
  • از گشت ارشاد تا تبلیغات زیاد یک روزنامه دولتی و نبود نشریات محافظه کار

    23 آبان 1394

    خبرنگاران ایران- آنچه نمایشگاه مطبوعات امسال را از سالهای گذشته متمایز می‌کند، انصراف تعدادی از مطبوعات و خبرگزاری‌های جناح راست یا مخالف دولت است که پیش از برگزاری نمایشگاه مطبوعات اعلام کردند در آن حضور نخواهند یافت. وقتی در نمایشگاه مطبوعات امسال راه می‌روی خیلی زود نبود این نشریات را متوجه می‌شوی، خیلی‌ها معتقدند این رسانه‌ها و خبرنگارانشان وابسته به نهادهای امنیتی ایران هستند. آنها معمولاً با حضور در نمایشگاه و برگزاری نشستهای انتقادی و شعارهایی علیه دولت و یا در سال های ریاست جمهوری محمود احمدی نژاد علیه آنچه" فتنه گران "می‌خوانند، فضایی متفاوت را در نمایشگاه به وجود می‌آوردند، فضایی رادیکال که معمولاً به ایجاد تنش بین گروه‌ها و رسانه های منتقد آنان نیز منجر می‌شد.

  • یک بررسی آماری: ایرانی‌ها از کجا خبر می‌گیرند

    11 آبان 1394

    خبرنگاران ایران-با همه‌گیر شدن اینترنت و مخصوصا اینترنت‌های همراه در ایران، دسترسی به منابع خبری آن‌لاین برای گرفتن اطلاعات سریع‌تر شده و آنها در صدر منابع خبری آن دسته از ایرانیانی قرار گرفته‌اند که فعالانه پیگیر اخبار و رویدادها هستند. قطعا در این میان، بعضی منابع خبری از منابع دیگر مراجعان بیشتری دارند و در اصطلاح پرترافیک‌تر هستند. در این گزارش سعی شده‌است براساس اطلاعاتی که سایت الکسا فراهم می‌کند، پرمراجع‌ترین سایت‌های خبری ایرانی معرفی شده و باهم مقایسه شوند.

  • برنده نوبل ادبیات تحصیلکرده مدرسه روزنامه نگاری است

    23 مهر 1394

    خبرنگاران ایران-می‌خواهید برنده نوبل ادبیات شوید؟ به مدرسه روزنامه‌نگاری مینسک در بلاروس بروید. شاهد از غیب رسید: سوتلانا الکسیویچ، برنده جایزه نوبل ادبیات سال 2015 است. مارتا باسلز از گاردین او را این‌طور معرفی می‌کند: «یک نویسنده بلاروس و کسی که کتاب‌های تاریخ شفاهی او صدای هزاران نفر را که موجب انفجار درونی اتحاد جماهیر شوروی شدند را ثبت کرده است.»کتاب‌هایش که به گفته خودش 10 سال طول کشید تا نوشته شوند، بر اساس گفتگوهایی است که با مردم انجام داده است. بیشتر این مردم زن و کودک هستند. کسانی که در بحران‌های دردناکی چون حمله اتحاد شوروی به افغانستان و نشت اورانیوم از نیروگاه اتمی چرنوبیل، زندگی می‌کردند.