28 بهمن 1393

تیراندازی چپل هیل و تعصب رسانه‌های غربی

28 بهمن 1393

نویسنده: محمد المصری*

ترجمه: خبرنگاران ایران- بهرام سیستانی

سه آمریکایی مسلمان روز سه‌شنبه [۱۰ فوریه‌ی ۲۰۱۵] در خوابگاه دانشگاهی در کارولینای شمالی به قتل رسیدند. این جنایت در پی حملاتی علیه مسلمانان در اروپا صورت گرفت، که واکنشی بود به کشتار ماه ژانویه‌ی روزنامه‌نگاران شارلی ابدو در پاریس (که عاملانش مسلمان بودند).

خروجی رسانه‌های غربی احتمالاً تازه‌ترین مرتکبِ آن‌چه را که برخی‌ جرایم مسلمان‌ستیزانه می‌دانند، به همان شیوه‌ای به تصویر خواهند کشید که بیشترِ مرتکبین مسلمان‌ستیزی را، یعنی همچون فردی دیوانه و متعصبی گمراه که به تنهایی دست به عمل می‌زند.

اما چه باید گفت اگر اعمال خشونت‌بارِ مسلمان‌ستیزانه دست‌کم با برخی خطوط ایدئولوژی کنونی غربی هم‌خوان باشد؟ اگر اسلام‌هراسی چنان متداول و پذیرفتنی شده باشد که اکنون نظام اندیشه ای مسلط را، دست‌کم بین گروه‌های نسبتاً بزرگی از مردم در برخی مناطق غرب، نمایندگی کند، چه؟

تصویرپردازی از اسلام

با توجه به آن‌چه درباره‌ی نظریه و تأثیر رسانه از یک سو و تصویر اسلام و مسلمانان در رسانه‌های غربی از سوی دیگر می‌دانیم، نادیده گرفتن بازنمایی‌های رسانه‌های غربی به عنوان عوامل علیِ بالقوه‌ی احساسات و جرایم مسلمان‌ستیزانه، ابلهانه خواهد بود. درواقع محتمل است که احساسات و جرایم مسلمان‌ستیزانه، دست‌کم تاحدودی، متأثر از تصویر یک‌جانبه، سطحی، احساساتی و مسلماً تعصب‌آمیز رسانه‌های غربی از اسلام و مسلمانان باشد.

بسیاری از پژوهشگران ـ از جمله ادوارد سعید، الیزابت پول، کی حافظ، میلی ویلیامسن، کریم کریم، تئون ون جیک، کیمبرلی پووِل و دینا ابراهیم ـ به منظور بررسی پوشش خبری غرب از اسلام و مسلمانان مطالعاتی دانشگاهی انجام داده‌اند.

نتایج این تحقیقات نشان می‌دهد که مسلمانان اغلب در رسانه‌های غربی به عنوان افرادی خشن، واپس‌گرا، بنیادگرا و تهدیدی برای تمدن غرب به نمایش درمی‌آیند. پوشش خبری غربی به‌ندرت اسلام را برجسته می‌سازند مگر برای نشان دادن رابطه‌ی احتمالی آن با قساوت، و در متن اخباری که مثبت یا دلپذیر باشند به ندرت ذکری از مسلمانان به میان می‌آید.

نتایج تحقیقات متعددی نشان می‌دهد که رسانه‌های غربی مسلمانان را پیکره‌ای همگن‌ که فاقد گوناگونی و تفاوت است، به تصویر می‌کشند، این درحالی است که تحلیل‌های دیگری هم نشان می‌دهند که پوشش خبری منازعات خشن در مناطق دارای اکثریت مسلمان، بستر و شرایط را نادیده می‌انگارند و تلویحا اشاره می کنند که مسلمانان ذاتاً خشن و مستعد ستیزند.

پوشش متناقض

پژوهش‌های دیگری نیز از پوشش متناقض خشونت جهانی و منازعات منطقه‌ای حکایت می‌کنند. وقتی مسیحیان، یهودیان و دیگر غیرمسلمانان توسط مسلمانان کشته می‌شوند، اسلام به عنوان بازیگر اصلی معرفی می‌شود. اما وقتی مسلمانان توسط یهودیان، مسیحیان و غیرمسلمانان دیگر کشته می‌شوند، هویت مذهبی مرتکبین خشونت کم‌اهمیت شمرده شده یا نادیده انگاشته می‌شود.

نزاع جاری در برمه گواه خوبی بر این مدعا است. به آزار و اذیتی که مسلمانان روهینیا با آن مواجهند، چیزی که دیدبان حقوق بشر از آن به عنوان کشتار دست‌جمعی، «جنایت علیه بشریت» و «پاکسازی قومی» یاد کرده است، پوشش خبری اندکی داده می‌شود.

همین اواخر، شبکه‌های خبری تلویزیونی آمریکا بر احتمال ارتباط بین گروه‌هایی مانند القاعده و داعش از یک سو و دکترین مذهبی اسلام از سوی دیگر تأکید کردند. در برنامه‌های خبری به تحلیلگرانی که مدعی‌اند «مشکل اسلام است» جایگاه برجسته‌ای داده می‌شود اما صدای متخصصان مسلمان به نحو نظام‌مندی ناشنیده می‌ماند.

نکته‌ی مهم این است که ـ به‌رغم آن که هر عمل تروریستی که مرتکبین آن مسلمان باشند، از سوی همه‌ی دانشگاه‌های برجسته‌ی اسلامی، شوراهای علمای اسلامی، سازمان‌های اسلامی، جنبش‌های اسلامی و فقهای برجسته‌ی مسلمان شدیداً محکوم می‌شود ـ مرتباً این فریاد شکوه‌آمیز از‌ شخصیت‌های رسانه‌ای به گوش می‌رسد که مسلمانان تروریسم را محکوم نمی‌کنند.

شخصیت‌های برجسته‌ی رسانه‌ای

قابل‌ذکر است، برخی از شخصیت‌های برجسته‌ی رسانه به طور نظام‌مندی ‌محکوم کردن تروریسم از سوی مسلمانان را نادیده می‌گیرند و با صدای بلند می‌گویند مسلمانان ترور را محکوم نمی‌کنند. اخیراً، هم روبرت مرداک و هم پیرس مرگان مدعی شدند که اساساً بر عهده‌ی مسلمانان است که القاعده و داعش را شکست دهند و ریشه‌کن کنند.

البته در این تحلیل‌ها آن‌چه مغفول می‌ماند این واقعیت است که مسلمانان در بسیاری از کشورهای دارای اکثریت مسلمان اغلب درگیر مبارزه با دیکتاتوری‌های بی‌رحم (که غالباً کشورهای غربی ازجمله ایالات متحده از آنان حمایت می‌کنند)، فقر حاد و حملات هوایی هستند که روی‌هم‌رفته شرایط رشد القاعده و داعش ـ که هردو مسلمانان را بسیار بیش از غیرمسلمانان کشته‌اند ـ فراهم می‌کند.

در بیشتر گفتار‌های خبری غرب، شواهد همیشه روشن به نظر می‌رسند؛ جوامع غربی باید نسبت به مسلمانان ـ همه‌ی مسلمانان ـ مظنون باشند. اندیشمندان مختلفی به رسانه‌های مهم دعوت شده‌اند تا شمار تروریست‌های مسلمان را به نحوی اغراق‌آمیز تخمین بزنند. برخی از آنان ابتدا می‌گویند مسلمانان «صلح‌جو» در اقلیت هستند و مهم‌تر این‌که دلیل صلح‌جو بودنشان درک نادرستی است که از آموزه‌های دین ذاتاً خشونت‌بارِ خود دارند.

آن‌چه همواره به چشم نمی‌‌آید شواهد تجربی نه چندان کمیابی است که نشان می‌دهد مسلمانان بیشتر از غیرمسلمانان خشونت‌ورز نیستند و اکثریت غالب مسلمانان بر این باورند که تروریسم امری شنیع است.

با توجه به مشکلات ساختاری مربوط به خبرهای غربی و مهم‌تر از آن عدم توازن پایه‌ای در منابع خبری، شگفت‌آور نیست که چنین بحث‌هایی در برنامه‌های خبری تلویزیونی جریان یابد.

برای نمونه چرا به حمزه حسن، روشن‌فکر عمومی برجسته‌ی مسلمان در شبکه‌های خبری جایگاه ثابتی در کنار متعصبان اسلام‌ستیز داده نمی‌شود؟ متعصبانی که از تشریح متون اسلامی که به نظر نمی‌رسد شایستگی تفسیر آن‌ها را داشته باشند، برای خود کسب و کاری راه انداخته‌اند.

تصویرپردازی رسانه‌‌ها

عمدتاً ارزیابی‌های دانشگاهی از تصویرپردازی رسانه‌های سرگرم‌کننده‌ی غربی نیز امیدبخش نیست. در جامع‌ترین و روشمند‌ترین پژوهشی که تاکنون درباره‌ی فیلم‌های هالیوود صورت گرفته، پژوهشگر رسانه، جک شاهین بازنمایی عرب‌ها و مسلمانان را در فیلم‌های هالیوود در بازه‌ای ۱۰۰ ساله، بررسی کرده است.

او به این نتیجه رسیده است که اکثر ۹۰۰ فیلمی که بررسی شده‌اند، عرب‌ها و مسلمانان را «وحشی، بی‌رحم، مذهبیونِ متعصب بی‌تمدن و «دیگری‌های» فرهنگی دیوانه‌ی پول که روی ترور غربی‌های متمدن، به‌ویژه مسیحیان و یهودیان متمرکزند» به تصویر کشیده‌اند.

کسی نمی‌تواند بگوید که رسانه‌های خبری و سرگرم‌کننده‌ی غربی باید تماماً دست از ارائه‌ی تصویر منفی از مسلمانان بردارند. این خواست معقول نیست، به‌ویژه با توجه به اهمیت تروریسم جهانی و سهم مداخله‌ی مسلمانان در رویدادهای منفی.

اما غیرمعقول نیست که خواهان گزارش‌هایی مبتنی بر زمینه‌ی واقعی، تصاویر منصفانه‌تر، بررسی‌های انتقادی از عوامل ریشه‌ای تروریسم، افزایش صدای مسلمانان و پوششی خبری که مسلمانان عادی را از گروه‌هایی نظیر القاعده و داعش تفکیک کند، باشیم.

در ادبیات دانشگاهی، الگوهای بازنمایی به‌قدرکافی روشن هستند. برخی پوشش‌های خبری منصفانه و متوازن و تصویرسازی همدلانه از مسلمانان ارائه می‌دهد، گرچه اسلام و مسلمانان عموماً به صورتی منفی و قالبی به تصویر کشیده می‌شوند، از جمله در برخی از نیرومندترین رسانه‌های غربی.

چه وقت می‌توان سازمان‌های رسانه‌ای را دست‌کم تا حدودی مسئول احساسات مسلمان‌ستیزی که دامن‌گیر بسیاری از کشورهای غربی شده است، دانست؟ یا مهم‌تر این‌که چه زمانی سازمان‌های رسانه‌ای غربی مسئولیت خود را می‌پذیرند.

منبع:

سایت شبکه تلویزیونی الجزیره، ۱۱ فوریه ۲۰۱۵

* دکتر محمد المصری استادیار بخش ارتباطات دانشگاه نورث آلاباما است.

  • Version imprimable de cet article Version imprimable
  • envoyer l'article par mail envoyer par mail
  • نوآوری‌های خبر‌نگاران در فضای خشونت‌بار مکزیک

    2 آذر 1394

    خبرنگاران ایران- گزارش‌گران محلی مانند اسپینوزا با بزرگ‌ترین خطرات مواجه‌اند. مشکلات اسپینوزا زمانی شروع شد که در سال ۲۰۱۲ یک مقام رسمی دولت به او گفت یا دست از پوشش اعتراضات دانشجویی بردارد یا «به سرنوشت رِجینا دچار می‌شود». که اشاره‌ی او به رجینا مارتینِز گزارش‌گر پروسسو بود که همان سال در خانه‌اش در خَلَپه خفه‌اش کرده بودند. مقامات رسمی مرگ او را به دزدان نسبت دادند اما اسپینوزا و سایر روزنامه‌نگاران معتقد بودند که دلیل قتل او گزارش‌ جرائم است. در ماه مه اسپینوزا تابلویی در بازار اصلی خَلَپه روبه‌روی ادارات دولتی نصب کرد که روی آن نوشته بود «بازار رِجینا مارتینز». هدف از این کار ادای احترام به مارتینز و اعتراض به روند تحقیقات بود.

  • روزنامه‌نگاری روباتی: آینده به سرعت از راه می‌رسد

    3 آبان 1394

    خبرنگاران ایران-روبات ها می توانند از طریق بانک عظیمی از متن های قابل مقایسه‌ که برای تولیدشان هزینه زیادی پرداخت شده است، زبان آموزی کنند. آن ها از راه مقایسه ی گزارش هایی که در طول دهه ها توسط اتحادیه ی اروپا و سازمان ملل تهیه شده‌اند و با صرف هزینه های گزاف توسط انسان به زبان های مختلف ترجمه شده اند، ترجمه به زبان های مختلف را انجام می دهند. وقتی از آنان ترجمه ای درخواست می شود، این ترجمه های از قبل انجام شده را برای یافتن الگوهای مشابه یا بخش‌هایی که بتوانند آنان را به هم وصل کنند، جست وجو می کنند.روبات ها درها را به روی کمپانی‌های جدید خبری خواهند گشود که وقتی نظم اوضاع به هم می‌ریزد، سر میرسند و قادرند فن آوری را آنگونه که مناسب است به کار گیرند.

  • بهشت امن ترکیه برای روزنامه‌نگاران خارجی جهنم می‌شود

    13 مهر 1394

    خبرنگاران ایران-برای سال‌ها ترکیه به‌عنوان بهشت امن روزنامه‌نگاران آزاد و محل و مرکزی باثبات و با فضایی امن برای روزنامه‌نگاران خارجی بود. آن‌ها می‌خواستند حوادث بعد از بهار عربی را پوشش دهند. اما از زمانی که روزنامه‌نگاران خارجی بحران‌های متعدد دولت ترکیه را پوشش خبری دادند و گزارش‌هایی درباره تظاهرات پارک گیزی استانبول در سال 2013 و واقعه نگران‌کننده معدنچیان در سال 2014، نوشتند، مورد تهدید مستقیم قرار گرفتند. مقامات ترکیه درحالی‌که خبرهای قابل‌قبول و قابل استنادی درباره درگیری‌های جنگجویان کرد با نیروهای داعش و دیگر گروه‌های درگیر در عراق و سوریه، وجود داشت، با دستور کتبی، از روزنامه‌نگاران خارجی خواستند که دراین‌باره سکوت کنند.