مهدی جامی: در اینکه حوزه ژورنالیسم باید متمایز از اکتیویسم سیاسی و اجتماعی باشد، من تردیدی ندارم. اما اینکه این دو حوزه به هم آمیخته شده و میشود یکی به این دلیل ژرفساختی است که بنا به آن عادت ذهنی داوری و رفتار میکنیم که بدان آلوده شدهایم، یعنی گم کردن تعریفها و تبیین نقشها؛ پیامد زندگی در جامعهای که در این سی ساله بسیاری از مفاهیم در آن شناور شده و از تعریف خود بیرون شدهاند. دلیل روساختیاش هم به نقشی که روزنامهنگاری در جامعه ما پیدا کرده برمیگردد. نقشی که در بیشتر جاها با روزنامهنگاری به معنای یک حرفه مستقل همخوانی ندارد. بنابرین بهتر است اول از خود بپرسیم اکتیویسم چیست؟ بعد از آنکه تصوری از اکتیویسم به دست آوردیم راحتتر تصدیق خواهیم کرد که از ژورنالیسم فاصله دارد.
ویرایش سیاستهای ویرایشی ویکیپدیا
21 مهر 1388
فرهاد مانجو، مجله تایم
ترجمه: احسان نوروزی
اواخر آگوست، ویکیپدیا اعلام کرد که در حال کنترل و محدود کردن بخشی از آزادیهای گسترده موجود در مکانیسم کاری این وبسایت است. مقامات بنیاد ویکیمدیا - بنیادی غیرانتفاعی که مدیریت ویکیپدیا را بر عهده دارد - در مصاحبههای متعددی که بسیاری از آنها با مجله تایم انجام شد، به تفصیل گفتند که دائرهالمعارف آنلاینی که توسط کاربران ویرایش میشود به زودی در مقالههایی که درباره شخصیتهایی است که اکنون هم در قید حیات هستند، بامحدودیتهایی مواجه خواهد شد. براساس سیاستهای جدید، وب-ویرایشگران ناشناس همچنان مجاز به تغییر آزادانه مدخلهای بیوگرافیک ویکیپدیا خواهند بود، اما تغییرات ایجاد شده توسط آنها تنها زمانی برای خوانندگان هم به نمایش در خواهد آمد که توسط یکی از کاربران پرتجربه و معتبر سایت مورد تائید قرار گیرد. به گفته مقامات، این برنامه بر دقت و توازن بزرگترین دائرهالمعارف دنیا خواهد افزود و به جلوگیری از انتشار دادههای نادرستی که در حجمی وسیع توسط کاربران ارسال میشود و میتواند اعتبار ویکیپدیا را زیر سوال ببرد، کمک خواهد کرد.
این سیاست جدید فقط یک مشکل دارد. جیمی ولز، از بینانگذاران ویکیپدیا میگوید گزارشهای منتشر شده مبنی بر اینکه ویکیپدیا تلاشهای خود برای پیشگیری از خطاها را متوقف کرده، "کاملا نادرستاند و در همین گزارشها هم خطاهای فراوانی میتوان یافت." کاربرانی که بهصورت داوطلبانه مدیریت ویکیپدیا را بر عهده گرفتهاند، هرگز تصمیمی برای اعمال محدودیت بر همه مقالات مرتبط با شخصیتهای زنده نگرفتند. آنچه اتفاق افتاده این است که وبسایت از این پس با اعمال نوع جدیدی از مراقبت (Flagged Protection) برای تعداد معدودی از مقالات، تغییرات ایجاد شده در آنها را تایید خواهد کرد. بر اساس این متد، اعمال تغییرات و انتشار آن بر روی وبسایت، مشروط به تایید آن از سوی ویرایشگران ارشد خواهد بود و فقط در موارد خاصی این نظارت صورت خواهد گرفت.
این برنامه - که همچنان در دست تدوین است و همچون هر چیز دیگری که به ویکیپدیا مربوط است، قطعا تغییرات پیدرپی پیش از نهایی شدن آن صورت خواهد گرفت - به این معنی است که این دائرهالمعارف آنلاین دستخوش تغییراتی بسیار کمتر و جزییتر از آنچه گزارش شده خواهد شد. ویکیپدیا از مدتها پیش نظارت و کنترل خاص و سختگیرانهای بر مقالات مربوط به بیوگرافی شخصیتهای سرشناس و برجسته اعمال میکرد؛ مدخلهای مربوط به باراک اوباما، جرج بوش و بریتنی اسپیرز و نزدیک به سه هزار نفر دیگر از جمله موارد "نیمه حفاظتشده" هستند و این بدان معنی است که کاربران ناشناس نمیتوانند این مقالات را ویرایش کنند.
ولز میگوید دستکم در ابتدا، احتمالا این شیوه جدید مراقبت و حفاظت از اطلاعات در مورد مجموعهای از مقالات جنجالبرانگیز هم بهکار گرفته خواهد شد؛ بیشتر این مقالات بهنوعی تخریبی و یا در مخالفت آشکار با علم و اصول بنیادین آن نوشته شدهاند. اما اکثریت قابلتوجهی از مقالات، حتی آنهایی که در مورد افراد نسبتا مشهور هستند، مثل سناتورها یا فلان مهمان تاکشوی دیشب، همچنان توسط همه کاربران اینترنتی قابل ویرایش خواهند بود و هر کسی مجاز است تغییرات مورد نظر خود را در آن ایجاد کند.
البته سیاستهای جدید امکان مشارکت آزادانه کاربران ناشناس در ویکیپدیا را نه کاهش، که افزایش هم میدهد. نهتنها کاربران تازهکار میتوانند همچنان بخش عمدهای از مقالات را ویرایش کنند، که حتی میتوانند در صفحات حفاظت شده نیز تغییراتی ایجاد کنند؛ اما نمایش این تغییرات بر روی وبسایت منوط به تایید ویرایشگران ارشد ویکیپدیا است. بر اساس همین قوانین، آن دسته از کاربران که به تازگی با ویکیپدیا آشنا شدهاند امکان ویرایش مقالات حفاظتشده را نخواهند داشت.
چرا خبرهایی پیرامون آنچه مشخص شد که "محدودیتهای گسترده" نبود، در چنین ابعادی در فضای اینترنت منتشر شد؟ علت را باید در چندپاره بودن سازمان ویکیپدیا جست. تصمیمات مرتبط با سیاستگزاری توسط جمعی از داوطلبان اتخاذ میشود و بنیادی که مدیریت وبسایت را بر عهده دارد همیشه از قوانین مشخصی که ممکن است مورد پذیرش گروه واقع شده باشد، مطلع نیست. وقتی به جی والش، سخنگوی این بنیاد در مورد دیدگاههای سختگیرانه جیمی ولز نسبت به سیاستهای جدید گفتم، او شگفتزده شد. او در ایمیلی که در پاسخ به من نوشته بود گفت: "این اولین باری است که من چنین چیزی میشنوم." این در حالی بود که حتی وبلاگ این بنیاد هم در گزارش خود اعلام کرده بود که این محدودیتها ممکن است بر همه مدخلهای مرتبط با شخصیتهای زنده اعمال شود. این گزارش هم چندی بعد مثل خیلی چیزهای دیگری که در ویکیپدیا میآید، با تغییرات چشمگیری مواجه شد.
چندان بیراه نیست اگر بگوئیم که اطلاعات نادرست حتی بر تلاشهای ویکیپدیا برای کاهش خطاها و اطلاعات نادرست هم سایه افکنده است. شاید هم شما بگویید این طبیعی است: در فضای وب به تناوب با حقایق مواجه میشویم، اما واقعیت این است که در وبسایتهایی همچون ویکیپدیا، گاهی هم حقایق و واقعیتها قربانی میشوند.
سخن اول
-
ژورنالیسم ایرانی و اکتیویسم انقلابی
1 دی 1388 -
جنبش برای دانستن و وظیفه خبرنگاران
18 آذر 1388رضا معینی: در همه کودتاها به هر شکلی که باشند محدود کردن دسترسی به «دانستن» امری «طبیعی» است. در همه کودتاها مراکز اطلاعرسانی و به اصطلاح «وسایل ارتباط جمعی» همچون رادیو، تلویزیون و روزنامهها تسخیر میشوند و تحت کنترل نظامیان قرار میگیرند، روزنامهنگاران بازداشت و از حق انجام وظایف خود محروم میشوند. در ایران نیز همین امر پیش رفته است. با این مشخصه میتوان جنبش امروز مردم ایران را، جنبشی برای دستیابی به «حق دانستن» تعریف کرد. مسئله اصلی این جنبش هم همین است: دستیابی به حق دانستن. اینگونه است که از یک سو تلاش برای مطلع کردن و مطلع شدن و از سوی دیگر جنون به بند کشیدن خبر و خبرنگار و بیخبری برای همگان - به هر قیمتی- در برابر هم صف کشیدهاند.