18 بهمن 1393

۱۸ بهمن ۱۲۸۶؛ نخستین قانون برای مطبوعات ایران

18 بهمن 1393

ایرنا-حمید بازگشا

نخستین قانون مطبوعات ایران شامل ۵۳ ماده، ۱۰۷ سال پیش در چنین روزی (۱۸ بهمن ماه ۱۲۸۶) به تصویب نمایندگان مجلس شورای ملی رسید.

به گزارش ایرنا، جایگاه مطبوعات برای نخستین ساکنان خانه ملت تا آن درجه از اهمیت برخوردار بود که در‌‌ همان سال‌های نخست، تمام تلاش خود را برای نظاممند ساختن آن به کار گرفتند، تلاشی که سرانجام آن، تصویب نخستین قانون مطبوعات ایران در چنین روزی در سال ۱۲۸۶ هجری شمسی بود.

این قانون ۵۳ ماده‌ای، به حدی مترقی تنظیم شده بود که با گذشت بیش از ۱۰۷ سال از تصویب آن، هنوز هم زیربنای اصلی قانون مطبوعات کشور محسوب می‌شود؛ در این قانون تصریح شده بود که براساس اصل بیستم قانون اساسی مشروطه، انتشار تمامی مطبوعات به غیر از کتب گمراه کننده و آسیب زننده به اصول دین مبین اسلام آزاد بوده و کسی حق ممیزی مطالب آن‌ها قبل از انتشار را ندارد.

البته همزمان تاکید شده بود که اگر متنی مخالف قانون مطبوعات در آن‌ها انتشار پیدا کند، ناشر یا نویسنده بر اساس قانون مطبوعات مجازات خواهند شد.

پس از پیروزی انقلاب اسلامی نیز که حاصل قرن‌ها تلاش و مبارزه ایرانیان با استبداد و خودکامگی حاکمان وابسته به بیگانه بود؛ آزادی، علی الخصوص آزادی مطبوعات یکی از خواسته‌ها و شعارهای اصلی این قیام پرشکوه به شمار می‌رفت به گونه‌ای که بنیانگذار انقلاب اسلامی حضرت امام خمینی (ره) در‌‌ همان روزهای نخستین انقلاب بر آزادی تمامی مطبوعات تاکید می‌کرد و خط قرمز این رای را انتشار مقالات مضر به حال کشور می‌دانست.

دوران مشروطه و انقلاب اسلامی، طلایی‌ترین روزهای مطبوعات ایران زمین به شمار می‌رود چرا که بنیان‌های ظلم و جور فرو ریخته بود و همگان از جمله اصحاب مطبوعات فرصت تجربه دوران جدیدی داشتند.

پس از پیروزی انقلاب اسلامی، آزادی‌ها و نبود ساختارهای حقوقی سبب شد تا بیگانگان از این فرصت طلایی سوء استفاده کنند و بر این اساس بزرگان نظام بر آن شدند که قبل از تدوین قانون اساسی این رخنه دشمنان را کور سازند و این امر در تاریخ ۲۰ مردادماه ۱۳۵۸ محقق و نخستین مقررات مطبوعاتی به تصویب شورای عالی انقلاب رسید..

پس از این تاریخ است که قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران به تصویب می‌رسد و در اصول متعددی به دفاع از حیثیت و رسالت مطبوعات، آزادی بیان و چگونگی محاکمات مطبوعاتی تصریح می‌شود.

در مقدمه قانون اساسی درمورد وسایل ارتباط جمعی آمده است که «وسایل ارتباط جمعی (رادیو - تلویزیون) باید در جهت روند تکاملی انقلاب اسلامی در خدمت اشاعه فرهنگ اسلامی قرار گیرد و در این زمینه از برخورد سالم اندیشه‌های متفاوت بهره جوید و از اشاعه و ترویج خصلت‌های تخریبی و ضد اسلامی جداً پرهیز کند...».

همچنین بر اساس اصل ۲۴ قانون اساسی «نشریات و مطبوعات در بیان مطالب آزادند؛ مگر آنکه مخل به مبانی اسلام یا حقوق عمومی باشد. تفصیل آن را قانون معین می‌کند».

در اصل ۱۶۸ قانون اساسی نیز مقرر شده که «رسیدگی به جرائم سیاسی و مطبوعاتی علنی است و با حضور هیات منصفه در محاکم دادگستری صورت می‌گیرد؛ نحوه انتخاب، شرایط، اختیارات هیات منصفه و تعریف جرم سیاسی را قانون بر اساس موازین اسلامی معین می‌کند».

بر اساس این گزارش آخرین قانون مطبوعات کشور در سال ۱۳۶۴ با ۳۶ ماده و ۲۳ تبصره دارای ۶ فصل ˈ تعریف مطبوعاتˈ، ˈ رسالت مطبوعاتˈ، ˈ حقوق مطبوعاتˈ، ˈحدود مطبوعاتˈ، ˈ شرایط متقاضی و مراحل صدور پروانهˈ و ˈجرایمˈ به تصویب مجلس شورای اسلامی رسید

البته این قانون به سبب توجه ناکافی به حقوق روزنامه نگاران و سکوت کامل درباره هیات منصفه، دارای انتقادهایی بود و بر این اساس برخی از نمایندگان پنجمین دوره مجلس شورای اسلامی طرح جدیدی را ارائه کردند که با تایید رییس جمهوری وقت، اکنون به عنوان «قانون اصلاح قانون مطبوعات» تبدیل شده و در عرصه حقوق حکمفرماست.

بر اساس اصلاحات به عمل آمده، قانون مطبوعات هم اکنون دارای ۴۸ ماده شده و افزون بر ۶ فصل پیشین، دو فصل دیگر نیز پیدا کرده است.

بر اساس این گزارش تاریخ پرفراز و نشیب بیش از یک قرن مطبوعات در ایران حاکی از جایگاه والای این وسیله ارتباطی با توده‌های مردم و میزان آزادی خواهی و حر منشی ایرانیان در مقایسه با کشورهای منطقه است؛ با این وجود، باز هم در برخی مواقع روزنامه نگاران از برخوردهای سلیقه‌ای با قانون مطبوعات کشور گله‌مند بوده و خواستار تصریح این قانون و شفاف‌تر شدن هرچه بیشتر آن هستند.

این در حالی است که با پیروزی حجت الاسلام و المسلمین دکتر حسن روحانی در یازدهمین دوره انتخابات ریاست جمهوری، بار دیگر بارقه امیدی در دل اصحاب رسانه نشست؛ چرا که رییس دولت تدبیر و امید را فردی آگاه به شرایط و روشنفکر می‌پندارند.

رییس جمهوری در اسفندماه سال گذشته در مراسم اختتامیه بیستمین جشنواره مطبوعات، خبرگزاری‌ها و پایگاه‌های اطلاع رسانی، با اشاره به اینکه دولت تدبیر و امید معتقد به آزادی مسئولانه و واگذاری فرهنگ به صاحبان آن است، گفت: مطبوعات و رسانه‌های ما باید دارای امنیت و برای کشور امنیت آفرین بوده و در مسیر حل مشکلات اساسی جامعه به صحنه بیایند.

ˈاگر در جامعه‌ای دهان‌ها بسته و قلم‌ها شکسته شود، اعتماد عمومی سلب می‌شودˈ، ˈدولت تدبیر و امید معتقد به آزادی مسئولانه استˈ، ˈبسیاری از مشکلات کشور در عرصه اجتماعی مربوط به ضعف در حوزه فرهنگ استˈ، ˈحضور و نقش فعال‌تر بخش خصوصی در عرصه مطبوعات و رسانهˈ، ˈرسانه‌ها دارای حقوق مساوی هستند و دولت هیچ رسانه‌ای را بر‌تر از دیگران نمی‌بیندˈ، ˈ دولت در برخورد با رسانه‌ها و مطبوعات توقیف را آخرین راه حل می‌داندˈ، ˈمخالفان و همراهان دولت باید هر دو از امنیت و آزادی برای نقد برخوردار باشندˈ، ˈرسانه‌ها باید برای حل مشکلات اساسی جامعه به صحنه بیایندˈ، ˈرسانه‌ها باید در کنار قوه مجریه و قضائیه با فساد و ویژه خواری در کشور بجنگندˈو ˈدولت به قول خود در ایجاد محیطی امن برای اصحاب رسانه پایبند استˈ از جمله سخنانی بود که حجت الاسلام و السملین حسن روحانی در این مراسم خطاب به اصحاب رسانه بیان کرد.

این ایده‌ها و وعده‌های رییس جمهوری، نشاطی دوباره را به پیکره بی‌رمق مطبوعات کشور که در چند سال گذشته مورد هجمه‌های سنگین بوده و در فضای غبارآلود نفس می‌کشیدند؛ دمید.

بر این اساس، هیات وزیران در جلسه ۲۱ آبان امسال به پیشنهاد شماره ۱۳۴۴۸۰/۱ مورخ ۷ دی ۱۳۹۲ وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی (با همکاری سایر دستگاه‌های ذی ربط) و به استناد ماده (۲۳) قانون انتشار و دسترسی آزاد به اطلاعات مصوب۱۳۸۸، آیین نامه اجرایی قانون یادشده را تصویب کرد.

قانون انتشار و دسترسی آزاد به اطلاعات می‌تواند آزادی اطلاعات را به عنوان حق برای هر شهروند ایرانی شناسایی کرده و ایرانی‌ها بدون ارایه دلایل می‌توانند درخواست دسترسی به اطلاعات عمومی را داشته باشند، البته اطلاعات خصوصی افراد از قلمرو این قانون خارج است.

همچنین براساس این قانون تمامی موسسات دولتی و عمومی موظف هستند بدون بررسی دلیل درخواست این اطلاعات، آن‌ها را طبق ضوابطی در اختیار شهروندان بگذارند.

سخنگوی وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی نیز در گفت‌و‌گو خبرنگار ایرنا با اشاره به تصویب آیین نامه اجرایی قانون انتشار و دسترسی آزاد به اطلاعات در دولت، گفت: این آیین نامه راه را برای اجرای قانونی که در راستای حقوق شهروندی و تحقق دولت الکترونیکی است باز کرد.

حسین نوش آبادی افزود: قانون انتشار و دسترسی آزاد اطلاعات درباره حقوق شهروندی و جزو مطالبات جامعه است، چرا که بر اساس این قانون، مردم حق دسترسی آزاد به اطلاعات دارند.

وی با بیان اینکه تمامی دستگاه‌ها و نهاد‌ها موظفند اطلاعات، مقررات، قوانین و آیین نامه‌های هر دستگاهی را به اطلاع مردم برسانند، ادامه داد: مردم با شناخت کامل از قوانین و وظایف دستگاه‌ها باید بتوانند از حق خود دفاع کنند و حق فردی به دلیل آگاهی نداشتن از قوانین و مقررات تضییع نشود.

نوش آبادی، با بیان اینکه در واقع این قانون حقوق شهروندی را محترم شمرده و برای دسترسی مردم به اطلاعاتی که برای دفاع از حقوق آن‌ها مفید است ارایه می‌شود، افزود: قانون انتشار و دسترسی آزاد اطلاعات گامی برای پیشبرد برنامه‌های اجتماعی و حقوق ملت در آینده است.

  • Version imprimable de cet article Version imprimable
  • envoyer l'article par mail envoyer par mail
  • رزیتا لطفی رئیس بی‌بی‌سی فارسی شد

    22 دی 1394
    بی بی سی فارسی رزیتا لطفی، سردبیر خبر تلویزیون و رادیوی بی‌بی‌سی فارسی به عنوان رئیس جدید بخش فارسی بی‌بی‌سی انتخاب شده است و به زودی جای صادق صبا را می‌گیرد. خانم لطفی از سردبیرانی بود که در سال ۲۰۰۹ در راه اندازی شبکه تلویزیونی بی‌بی‌سی فارسی نقش داشت. او از روز بیست و پنجم ژانویه مسئولیت بخش فارسی را به عهده خواهد گرفت و جایگزین صادق صبا می‌شود که پس از بیش از بیست و پنج سال فعالیت در بی‌بی‌سی تصمیم گرفته از سمت خود کناره‌گیری کند و در پی چالش‌های دیگری برود. آقای صبا گفت: "ترک کردن سازمانی که از صمیم قلب به اهدافش اعتقاد دارم کار آسانی نیست، ولی وقت (...)
  • فریدون صدیقی روزنامه نگاری برای تمامی فصول، نوشته ای از مینو بدیعی

    22 دی 1394
    مینو بدیعی، روزنامه نگاری که سالها در روزنامه های مختلف قلم زده است، در یک پست فیس بوکی به ذکر ویژگی های فریدون صدیقی روزنامه نگار قدیمی پرداخته است. به گزارش خبرنگاران ایران، متن کامل این یادداشت فیس بوکی به شرح زیراست: فریدون صدیقی روزنامه نگاری برای تمامی فصول ساعت 5و 20 دقیقه بامداد است و حسی گنگ مرا از خواب پرانده تا از روزنامه نگار ، انسانی شریف ، مردی لایق و شرافتمند و صاحب روحی بزرگ و...همچون فریدون صدیقی بنویسم . این حرفها درمورد او اغراق نیست زیرا سالهای طولانی با او همکار بوده ام واز نزدیک دقایق روح او را لمس کرده ام . من حتی گاهی به این انسان (...)
  • هک شدن رمز آیفون در کمتر از ۱۷ ساعت

    9 دی 1394
    وب سایت الف :شرکت اپل همواره ادعا کرده است که آیفون یکی از قوی‌ترین و بهترین سیستم‌های ایمنی در جهان را دارد. ولی گزارش‌های جدی نشان می‌دهد که سیستم امنیتی این گوشی هوشمند هم به راحتی هک می‌شود. یک شهروند آمریکایی این هفته به دادگاه نیویورک شکایت کرد و در پرونده قضایی خود توضیح داد گوشی هوشمند‌ آیفون به راحتی هک می‌شود و اطلاعات او را به خطر می‌اندازد. او درخواست کرد که اپل می‌بایست هرچه سریع‌تر اقداماتی را در این زمینه انجام دهد. «دیوید بایوئر» پس از طرح این پرونده قضایی روشی را برای هک کردن آیفون بیان کرد که تا قبل از آن هیچ کس مطلع نبود. او گفت دستگاهی (...)