12 بهمن 1393

از تیراژهای محرمانه تا فروش مجلات زرد

12 بهمن 1393

خبرنگاران ایران-صبا اعتماد:

گفته می‌شود پرتیراژ‌ترین نشریات در ایران، نشریات خانوادگی و ورزشی هستند. برخی از نشریات خانوادگی بیش از دویست هزار نسخه در هفته یا ماه تیراژ دارند که در مقایسه با تیراژ بقیه نشریات ایران رقم شگفت انگیزی است. دلیل این تفاوت در تیراژ چیست؟ چرا میزان مخاطب‌های مجلات خانواده و ورزشی نسبت به روزنامه‌ها و یا دیگر نشریات بالا‌تر است؟ آیا این میزان فاصله در تیراژ نشریات، مختص ایران است یا در دیگر نقاط دنیا هم چنین تفاوتی وجود دارد؟

تیراژ نشریات در ایران محرمانه است

برای بررسی چرایی بالا‌تر بودن تیراژ مجلات خانواده و ورزشی در ایران، ابتدا باید تیراژ این نشریات و نیز روزنامه‌ها را پیدا کرد که این خود مساله‌ای به نام «مخفی و محرمانه بودن تیراژ نشریات در ایران» را آشکار می‌کند. نشریات، بخش کوچکی از صفحه نخست و یا آخر را به معرفی خود اختصاص می‌دهند که این بخش «شناسنامه» نام دارد. تقریبا هیچ یک از نشریات اعم از روزنامه‌ها و مجلات در شناسنامه خود تیراژشان را قید نمی‌کنند.

روزنامه نگاران هم نمی‌دانند تیراژ دقیق روزنامه‌ها و مجله‌ها چقدر است. جست و جوهای اینترنتی هم بی‌فایده است و خبری از اعلام آمار دقیق تیراژ نشریات نیست. تنها در یک مورد معاون مطبوعاتی وزارت ارشاد، تیراژ کلی نشریات در ایران را آذر ماه سال گذشته اعلام کرد و گفت تیراژ مجموع روزنامه‌های کشور کمتر از یک میلیون و دویست هزار نسخه است. اما جزییات و اینکه هر روزنامه ای چه میزان تیراژ را به خود اختصاص داده را بیان نکرده است. در سایت معاونت مطبوعاتی وزارت ارشاد هم اشاره‌ای به میزان تیراژ نشریات نشده است.

بنابراین تمامی اعدادی که به تیراژ مجلات و روزنامه‌های ایران نسبت می‌دهند اعدادی حدودی و تخمینی است. مثلا گفته می‌شود روزنامه شرق ۲۰ هزار تیراژ دارد و نشریه‌ای مانند خانواده سبز که دو هفته نامه است؛ در حدود دویست هزار نسخه منتشر می‌شود و روزنامه خبر ورزشی به عنوان پر مخاطب‌ترین روزنامه ورزشی ۱۶۰ هزار نسخه منتشر می‌شده که به تازگی افت کرده و تیراژش به ۷۰ هزار نسخه رسیده است..»

موضوع تیراژ نشریات در ایران چرا تبدیل به موضوعی مبهم شده که حتی روزنامه نگاران هم از آن اطلاعات کمی دارند؟ ابهام در اعلام نکردن تیراژ نشریات در ایران چه معنایی دارد؟

مهرداد خلیلی، روزنامه نگار دراین باره می‌گوید: «تیراژ نشریات در ایران موضوعی مخفی به شمار می‌آید. دلیل آن این است که بخشی از یارانه دریافتی نشریات از وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی براساس تیراژ به آنان پرداخت می‌شود. همچنین معمولا قیمت تبلیغات در نشریات بر اساس تیراژ تعیین می‌شود و در صورتی که مشخص شود که نشریه‌ای دارای تیراژی اندک است طبیعتا درآمد آن از محل تبلیغات نیز کاهش می‌یابد. به همین دلیل مدیران نشریات در ایران یا تمایلی به اعلام تیراژ نداشته یا آمار غیر واقعی بیان می‌کنند و از آنجا که هیچ نهاد رسمی بر این موضوع نظارت نداشته نمی‌توان به آمار واقعی دست یافت.»

احمد رافت روزنامه نگار ایرانی-ایتالیایی هم درباره اینکه آیا نشریات خارجی هم از اعلام تیراژ خود داری می‌کنند؟ می‌گوید: «نادر هستند روزنامه هائی که تیراژ خود را قید می‌کنند ولی این داستان محرمانه یا مخفی نیست. نشریاتی در هر کشور اروپائی هستند که ماهانه تیراژ واقعی روزنامه‌ها یعنی هم تیراژ چاپخانه‌ای و هم تعدادی که فروش رفته را منتشر می‌کنند. روزنامه هایی که فروش چندانی ندارند اصولا علاقه به دادن این چنین آماری ندارند.»

تیراژ بالای مجلات زرد به خاطر سرگرمی و آگهی

اما بر اساس همین آمارهای تخمینی مخاطبان مجلات خانواده ورزشی بیشتر از سایر روزنامه‌ها هستند. دلیل تفاوت تیراژ نشریات خانوادگی و ورزشی با نشریات سیاسی و جدی و تخصصی در ایران به چند عامل باز می گردد. مهرداد خلیلی در همین باره می‌گوید: «اول اینکه در تمام دنیا معمولا نشریات عمومی و سرگرم کننده که اصطلاحا به آنان نشریات زرد گفته می‌شود دارای تیراژ بسیار بالایی هستند. اگرچه در دیگر کشور‌ها استفاده از تصاویر و موضوعات آزاد بوده و محدودیتی وجود ندارد اما به هرحال کشش این گونه مطالب باعث می‌شود که مخاطبان نشریاتی از این دست نیز همچنان در ایران بالا باشند. در کمبود منابع دیگر طبیعتا ما مجبور به تامین نیاز و انتخاب نشریات حتی با استانداردهای پایین هستیم. همانطور که در فوتبال ایران نیز با وجود همه مشکلات و کمبود کیفیت شما شاهد تماشاگران فراوان هستید. یا در مقایسه فروش لباس در ایران براساس آمار مانتو بیشترین فروش را دارد چون لباس دیگری وجود ندارد که بتوان از آن در ملاعام استفاده کرد.»

روزنامه نگار دیگری که نمی‌خواهد نامی از او ببرم؛ دلیل تفاوت میزان تیراژ مجلات خانواده و ورزشی را بسیار ساده می‌پندارد: «دلیل این فاصله کاملا مشخص است چون مردم نمی‌توانند اخبار و مطالب حساس و مهمی را که نیاز دارند؛ در روزنامه‌ها پیدا کنند. بخش زیادی از نشریات یومیه هنوز اصرار به چاپ خبر دارند در حالی که تا زمان انتشار کاملا موقعیت رقابتی خود را در برابر رسانه‌های دیجیتال از دست می‌دهند بنابراین مخاطب‌ها برای دسترسی به این نوع از اطلاعات، به فضای مجازی و شبکه‌های ماهواره‌ای مراجعه می‌کنند. اما درمقابل به راحتی می‌توانند مطالب سرگرم کننده و آموزشی عمومی را در نشریات خانوادگی و ورزشی پیدا کنند. بنابراین استقبال از این نوع نشریات زیاد است.»

او در ادامه به این نکته اشاره می‌کند که تبلیغات در این نوع از مجلات بیشتر دیده می‌شود و به خاطر بالا‌تر بودن تیراژش در مقایسه با روزنامه‌ها بیشتر امکان جذب آگهی دارند ضمن اینکه هزینه تولید این نوع مجلات بسیار پایین‌تر از روزنامه است.

محدودیت اطلاع رسانی و کاهش مخاطب روزنامه‌ها

مهرداد خلیلی نیز در ادامه از محدودیت‌هایی می‌گوید که روی کاهش مخاطبان نشریات روزانه خبری و جدی تاثیر گذاشته است: «مردم هنگامی به نشریات جدی مراجعه می‌کنند که نیازمند کسب اطلاعات درباره مسایل مهم سیاسی و فرهنگی و نظایر آن هستند اما در این نشریات به دلایل متعدد از جمله محدودیت‌های اطلاع رسانی یا فقدان توانایی خبرنگاران در دستیابی به اطلاعات نمی‌توانند پاسخگوی این نیاز باشند. همچنین حضور رسانه‌های آزاد‌تر از نشریات رسمی در فضای مجازی و فعالیت گسترده شبکه‌های ماهواره‌ای به ویژه شبکه‌های خبری فارسی زبان در خارج از کشور بخش زیادی از مخاطبان را به خود جلب می‌کند.»

به گفته خلیلی از آنجا که نشریات خانوادگی و ورزشی برای تولید نشریات خود خلاف نشریات جدی و تخصصی هزینه چندانی نمی‌کنند (چه در استخدام خبرنگار و عکاس و گرافیست و نظایر آن) و چه در زمینه چاپ قطعا هزینه تمام شده نشریه برای صاحبان آن کاهش یافته و می‌توانند با بهره گیری از قانون کاهش هزینه‌های بالاسری اقدام به انتشار نشریه در تیراژ وسیع‌تر کنند. در حالی که طبیعتا روزنامه‌های جدی و کلاسیک بخش بزرگی از هزینه تمام شده خود را در قسمت تولید (دستمزد خبرنگاران نویسندگان عکاسان و گرافیست و کارتونیست) صرف می‌کنند. از سوی دیگر در زمینه تولید همیشه یک قانون جاری و ساری است و آن اینکه‌گاه با وجود کشش و تقاضا در بازار افزایش تیراژ به دلیل هزینه‌های جاری باعث خواهد شد که قیمت کالای تمام شده بالا رفته و مزیت رقابتی کالا را از بین ببرد. در نشریات ایران نیز به دلیل آنکه قیمت تمام شده همیشه بسیار بیشتر از قیمت فروش هر نسخه است و بدلیل کمبود آگهی و نداشتن اسپانسر نشریات نمی‌توانند بیش از سقف مشخصی تیراژ را افزایش دهند.

مهرداد خلیلی اشاره می‌کند که در تمام دنیا نشریات عامه پسند و جنجالی (‌زرد) از نشریات رسمی و جدی تیراژی بالا‌تر دارند. نشریه سان و نظایر آن دارای تیراژی افسانه‌ای در برابر نشریات جدی انگلستان هستند.

او در باره اینکه چرا اعلام تیراژ نشریات جزو مسائل محرمانه است می‌گوید: «دلیلش این است که مطابق تیراژ اعلام شده به ارشاد یارانه می‌گیرند ضمن اینکه قیمت تبلیغات روزنامه‌ها بر اساس تیراژ تغییر می‌کند.»

به گفته خلیلی تیراژ نشریات ورزشی در ایران تنها در یک یا دو مورد زیاد است. سمبل نشریات پرتیراژ روزانه در ایران روزنامه خبر ورزشی است. که بر اساس اطلاعات من در حال حاضر با ۱۶۰ هزار تیراژ منتشر می‌شود. با این وجود حتی این روزنامه نیز در ماه‌های گذشته شاهد افت تیراژ ۷۰ هزار نسخه‌ای بوده است. روزنامه همشهری نیز به عنوان یک روزنامه غیر سیاسی و عام پسند نیز در ماه‌ها اخیر بدلیل افزایش هزینه کاغذ و چاپ با افت روبرو بوده است در حالی که همچنان کشش تقاضا در بازار وجود دارد.

فوتبال عامل فروش نشریات ورزشی

احمد رافت، روزنامه نگار ایرانی-ایتالیایی هم از وضعیت تیراژ نشریات خارجی می‌گوید: «روزنامه‌های ورزشی در اکثر کشورهای اروپائی از تیراژهای بالا برخوردارند روزنامه‌های ورزشی به ویژه روز‌های شنبه و دوشنبه تیراژ بالایی دارند. روز شنبه چون آخرین اخبار را در مورد مسابقات فوتبال را که عمدتا شنبه عصر و شب و یکشنبه برگزار می‌شوند، منتشر می‌کنند و دوشنبه چون این مسابقات را تفسیر می‌کنند و مصاحبه هایی در این رابطه منتشر می‌سازند.

به گفته این روزنامه نگار دلیل تیراژ بالای نشریات ورزشی در کشورهای اروپایی وجود طرفداران فوتبال و علاقمندان به آن است. مردم هم در غرب تا حدی از سیاست زده شدند و مسایل سیاسی را بیشتر از طریق رادیو و تلویزیون و اخیرا اینترنت دنبال می‌کنند و پول بابت خرید روزنامه نمی‌دهند.

او درباره تیراژ روزنامه‌های غیر ورزشی می‌گوید: «تیراژ روزنامه‌های غیر ورزشی در غرب این سال‌ها به دلیل بحران اقتصادی و اینترنت بین ۳۰ تا ۵۰ درصد کاهش یافته است. البته روزنامه‌های تابلوید مجانی که تنها درآمدشان از آگهی است و به صورت خلاصه اخبار را هم منتشر می‌سازند و در ورودی مترو و محل‌های عبور مردم هنگام رفتن سرکار و یا در ساعات بازگشت به خانه پخش می‌شوند هم بی‌تاثیر نبوده‌اند. بحران تیراژ با تکثر شبکه‌های تلویزیونی آغاز شد و با روزنامه‌های مجانی و اینترنت وخیم‌تر شده است.»

مشاهده کیوسک‌های مطبوعاتی هم تا حدی میزان استقبال مخاطب از خرید از روزنامه‌ها و مجلات زرد را نشان می‌دهد. یک دکه دار مطبوعاتی در جنوب تهران اجازه می‌دهد تمامی مجلات و روزنامه‌هایی که جلوی دکه‌اش چیده را ورق بزنم و شناسنامه‌های نشریات را بخوانم.

پیرمرد روزنامه فروش تعداد روزنامه‌هایی را که روزانه به دکه‌اش برای فروش آورده می‌شود می‌شمارد. میانگین روزنامه‌ها سه عدد است و به گفته او تقریبا همه روزنامه‌ها جز همشهری برگشت می‌خورند. در این دکه روزانه ۳۰۰ نسخه روزانه روزنامه همشهری به فروش می‌رسد.

او می‌گوید: «اینجا جنوب تهران است و مردم برای خرید روزنامه پول ندارند. همشهری چون ارزان است و آگهی هم دارد خیلی زود فروخته می‌شود. مجلات خانواده و ورزشی هم کمتر اینجا فروخته می‌شوند جز مجله خانواده سبز که خانم‌های خانه دار سراغش را می‌گیرند. هر دو هفته یک بار ۴۰ نسخه به این دکه منتقل می‌شود که بیشترشان به فروش می‌رسد. اما اغلب مجلات ورزشی برگشت می‌خورند جز خبر ورزشی.»

در تهران حدود ۱۲۰۰ کیوسک مطبوعاتی فعال هستند که بر حسب منطقه‌ای که فعالند؛ میزان فروش شان متفاوت است. بر اساس مشاهدات و گفت و گوی خبرنگاران ما با دکه‌ داران مطبوعاتی در مرکز و جنوب ؛ روزنامه‌ها بیشتر از دیگر نشریات برگشت می‌خورند و مجلات خانوادگی و ورزشی به نسبت خریداران بیشتری دارند و کمتر برگشت می خورند.

  • Version imprimable de cet article Version imprimable
  • envoyer l'article par mail envoyer par mail
  • آفتهای روزنامه نگاری محلی و زن بودن

    5 آبان 1394

    خبرنگاران ایران -دلم می‌خواست بگویم باید از زن یا مرد بودن عبور کرد، ولی واقعیت جامعه ما چیز دیگری است و هنوز زن یا مرد بودن مهم است. گاهی فقط به خاطر زن بودن نادیده گرفته می‌شوی. در عرصه خبری هم همین‌گونه است گاهی به خاطر پوشش که مسئله‌ای کاملاً شخصی و خصوصی است، بین خبرنگاران تبعیض قائل می‌شوند؛ اما خب در عرصه رسانه همه مشکل‌دارند و نمی‌توان این نکته را هم نادیده گرفت. مشکلات اصلی برای همه یکسان است، نبود تشکیلات قوی صنفی برای مواقعی که با مشکل مواجه می‌شویم، معضل همیشگی نبود بیمه. اغلب صاحبان رسانه‌ها میل زیادی به بیمه کردن خبرنگارانشان ندارند، دستمزدهای کم در مقابل کار سخت خبر... ازجمله مشکلاتی است که همه ما با آن مواجه هستیم و زن و مرد هم نمی‌شناسد. گاهی بخاطر نوع پوشش و نداشتن چادر که موضوعی کاملا شخصی است. نسبت به من تبعیض قائل شده اند.مثلا در نشست خبری رییس جمهور که در دی ماه 93 به بوشهر آمده بودند، جای مرا با خانمی که چادر پوشیده بود عوض کردند . هرچند تیم حفاظت از من عذر خواهی کردند اما این نوع رفتار ها دردی عمیق به جای می گذارد.

  • ما می‌گفتیم «بزرگ دبیر»شما می‌گویید؛ «سردبیر»

    21 مهر 1394

    خبرنگاران ایران -نکته جالبی که در این کتاب دیدم واژه "بزرگ دبیر "بود. آیا می‌دانید این اصطلاح قدیم ندیم‌ها در برخی نشریات به‌جای عنوان سردبیر به‌کاربرده می‌شد.برگشتی‌ها هم هست، همان نشریاتی که به فروش نرسیده و بازگشت داده‌شده‌اند. صفحه بستن هم که کلی در روزنامه‌ها واژه متداولی هست در این لغت‌نامه دیده می‌شود: «آماده‌سازی صفحه به لحاظ فنی.»

    چه تصوری از وا‍ژه پاچلاقی دارید؟ اگر روزنامه‌نگارید فکر نمی‌کنم تصویرتان از این لغت چندان درست باشد اما اگر صفحه آرائید بیشتر به این لغت آشنایی دارید: «نامتقارن شدن یک ستون در صفحه یا خارج شدن فرم صفحه به دلیل وجود عکس و آگهی پاچلاقی نامیده می‌شود.» پوشش خبری که حسابی معروف است و برای اعزام یک خبرنگار برای منتشر کردن محتوای یک رویداد به کار می‌رود. پیش خبر و پی گیری خبر هم که خیلی معنایش معلوم است در این کتاب ذکرشده است.اگر واژه" تومنی نگار" را نشنیده‌اید هم بدانید که این لغت هم درگذشته‌ها در روزنامه‌نگاری رایج بوده و معنایش این بوده که خبرنگاری که فقط در ازای دریافت پول کار می‌کند. خبرنگاری که بر اساس تأمین منافع مالی خود و یا دریافت هدیه، حجم خبر را کم‌وزیاد می‌کند. همان‌ها که این روزها به رپرتا‍ژ-آگهی بگیر معروف‌اند. حاشیه و حاشیه‌نویسی هم حسابی در روزنامه‌ها کلمه معروفی است یعنی اتفاقات جالب یک خبر و مصاحبه. معمولاً خبرنگارانی که حاشیه را می‌بینند خبرنگاران بهتری در روزنامه‌ها هستند.

  • اجرای خودکار ویدئوها در فیس‌بوک؛ آیا اخلاق رسانه‌ای رعایت می شود

    24 شهریور 1394

    خبرنگاران ایران-به‌رغم منتقدانش اجرای خودکار ویدیو (اوتوپلَی) در شبکه‌های اجتماعی به‌سرعت فراگیر شده است. توئیتر اخیراً اعلام کرده است که تمام ویدیوهایی که بر این شبکه اجتماعی بارگذاری می‌شوند، به زودی به صورت خودکار اجرا خواهند شد. این کار درپی اقدام فیس‌بوک صورت می‌گیرد که از دسامبر ۲۰۱۳ اوتوپلی را روی دسک‌تاپ و موبایل اعمال کرده است.اما درحالی‌که اوتوپلی ممکن است برای جلب نظر مخاطب و دیده‌شدن ویدیوها مناسب باشد، مسائلی را هم برای رسانه‌های خبری که گزارش‌های دارای محتوای تصویری ناراحت کننده منتشر می‌کنند، پیش آورده است. کالینز می گوید: «ما بازخورد فوری از کاربران دریافت کردیم. یکی از آنان می گفت چطور می توانم اوتوپلَی را غیرفعال کنم. من دیگر نمی خواهم این صحنه‌ها را ببینم. افراد دیگری ما را به دلیل نمایش این ویدیو به صورت اوتوپلی مورد انتقاد قرار دادند.» هرجا کاربران فیسبوک به یک خط وای فای وصل شوند ویدیوها خودبه خود اجرا می شوند، اگرچه آنان می توانند گزینه‌ی اوتوپلی را در تنظیمات اکانت خود غیرفعال کنند.

    کالینز اشاره کرد که «در طول یک یا دو ساعت بعد از قرار گرفتن این ویدیو در صفحه ی فیسبوک «ده‌ها» کامنت دریافت کردیم. همه ی این کامنت ها درباره‌ی اجرای خودکار این ویدیو نبودند.