3 بهمن 1393

مرزهای آزادی بیان کجاست-دو

کدام مناسب تر است: آزادی مطلق بیان یا با تبصره

3 بهمن 1393

خبرنگاران ایران- پوریا سعادتی

این روز‌ها موضوع مطلق بودن آزادی بیان یا محدود کردن آن با تبصره‌هایی مورد توجه است. چند رویداد پشت سر هم این موضوع را بیشتر سر زبان‌ها انداخت که نخستین آن حمله به دفتر نشریه طنز شارلی ابدو در پاریس و کشتن برخی از روزنامه نگاران این مجله بود که بسیاری از مقامات فرانسوی از آن به عنوان حمله به آزادی بیان یاد کردند. بعد از آن تحت جرم «تجلیل از تروریسم» که در قانون فرانسه وجود دارد، بسیاری از جمله «دیودونه» کمدین فرانسوی بازداشت و محاکمه شدند که این جرم معطوف به سخنان این افراد در فضای عمومی یا اینترنت بوده است. از سوی دیگر مجله شارلی ابدو با انتشار دوباره کاریکاتوری از پیامبر اسلام جنجال‌های بسیاری را ایجاد کرد که بار دیگر سخن از حد و مرز آزادی بیان را به میان کشید.

«خبرنگاران ایران» در نظر دارد برخی نظرات و گزارش‌ها در این زمینه و در حوزه آزادی بیان و سانسور را ترجمه و در اختیار مخاطبان خود قرار دهد:

***

برای بسیاری از روزنامه نگاران و روشنفکران آمریکایی، بهتر است تا گفتار نفرت انگیز در بحث‌های عمومی به چالش کشیده شود و مورد کنترل قرار گیرد تا اینکه در دادگاه به آن رسیدگی شود.

«من مشکل دارم». این واکنش جان استوارت طنز‌پرداز آمریکایی در مقابل بازداشت «دیودونه» کمدین فرانسوی برای «تجلیل از تروریسم» است چراکه این کمدین در پست فیس بوکی خود نوشته بود: «من شارلی کولیبالی هستم»: «این یک نوشته فیس بوکی نفرت انگیز است اما برای همین است که در فیس بوک دکمه «لغو دوستی» گذاشته شده است. نه؟»

این طنز‌پرداز آمریکایی اضافه می‌کند: «بازداشت عده‌ای برای اینکه چند روز بعد از راهپیمایی در حمایت از آزادی بیان چیزی گفته‌اند کمی عجیب و غریب است.»

از نظر جان استوارت و بسیاری از روزنامه نگاران و روشنفکران آمریکایی-از چپ تا راست- بهتر است تا گفتار نفرت انگیز در بحث‌های عمومی به چالش کشیده شود و مورد کنترل قرار گیرد تا در دادگاه. با این حال در فرانسه، بیش از ۵۰ نفر به علت قانون «تجلیل از تروریسم» در روزهای بعد از حادثه تروریستی مجله شارلی ابدو بازداشت شده‌اند و برخی نیز حکم‌های زندان تعزیری دریافت کرده‌اند.

البته در ‌‌نهایت دیودونه با آزادی از زندان بلافاصله نمایش از قبل برنامه ریزی شده خود را در شهر استراسبورگ فرانسه به روی صحنه برد. او به زودی در دادگاهی که برای این نوشته به عنوان «تجلیل از تروریسم» برپا می شود شرکت می کند.

مجازات بیش از حد سنگین؟

تعیین جرم با عنوان «تجلیل از تروریسم» در فرانسه مورد نقد برخی از رسانه‌ها در آمریکا و کانادا قرار گرفته است به طوریکه سرمقاله روزنامه کانادایی گلوب اندمیل، دولت فرانسه را به تندروی متهم کرد: «آیا اقدام عده‌ای نوجوان آشوبگر که فریاد می‌زدند «مرگ بر شارلی» باید واقعا به بازداشت و محکومیت به جرایم تروریستی ختم شود؟»

اخیرا نیز یک جوان ۲۰ ساله به شش ماه زندان تعزیری در شهر اورلئان فرانسه محکوم شد چراکه مقابل پلیس فریاد زده بود: «زنده باد کلاشنیکوف» (و با تقلید صدا و حرکت دست ادای تیراندازی با کلاشنیکوف را درآورده بود).

در آمریکا تنها سخنی که به طور مستقیم تحریک به یک اقدام خشونت آمیز می‌کند، می‌تواند طبق قانون مجازات داشته باشد (و باید آن احتمال واقعی باشد که اقدام خشونت آمیز رخ می‌دهد). در فرانسه اما بیان نظر در طرفداری از تروریسم جرم است.

قانون فرانسه و محدودیت های آزادی بیان

«متیو داوی» وکیل متخصص در حوزه حقوق رسانه‌ها در یادداشتی که در سایت نوول آبزروتور منتشر شد به دفاع از قانون فرانسه در این زمینه می‌پردازد و می‌نویسد: «شارلی، دیودونه نیست. یا دیودونه در نقش شارلی نیست. چراکه آزادی بیان محدودیت‌های خود را دارد.»

او این محدودیت‌ها را در این جهت معرفی می‌کند که آزادی بیان حفاظت از دیگران را متوقف کند و از آن پیشی بگیرد: «زمانی که سخنی، فردی را به طور خاص هدف قرار دهد و آن سخن توهین آمیز باشد یا به حیثیت او لطمه زند، در این زمان ما از خلافی با عنوان توهین یا افترا حرف می‌زنیم. زمانیکه سخنی، گروهی از افراد مشخص و یا یک جامعه را هدف قرار دهد، ما درباره توهین و افترا سخن می‌گوییم. زمانیکه سخنی، تحریک کردن تبعیض در یک جامعه را هدف قرار دهد تا خلاف یا جرمی علیه یک یا گروهی از انسان‌ها و یا علیه جامعه رخ دهد، ما درباره تحریک به نفرت پراکنی یا تبعیض حرف می‌زنیم.»

این وکیل همچنین به برخی وقایع تاریخی نیز اشاره دارد: «زمانی که سخنی، یک واقعه تاریخی مانند هولوکاست را انکار کند یا منکر وجود اتاق‌های گاز شود، ما درباره انکار یا خلافی با عنوان تجلیل از جرم علیه بشریت حرف می‌زنیم. زمانیکه سخنی، یک اتفاق تروریستی را به شوخی گیرد یا کوچک شمارد، ما درباره جرم تجلیل از تروریسم حرف می‌زنیم.»

او سپس نتیجه می‌گیرد که با این تفاسیر دیگر بیان به طور مطلق آزاد نیست: «این جرایم جنایی هستند و در دادگاه‌های کیفری مورد قضاوت قرار می‌گیرند و بنا به شدت آن می‌توانند منجر به جریمه نقدی تا زندان تعزیری شوند.»

از نظر او، شارلی ابدو و دیودونه یک نقطه اشتراک دارند: «هر دو بار‌ها به خاطر نوشته‌ها و کلماتشان به دادگاه فراخوانده شده‌اند اما تا به امروز، شارلی ابدو محکوم نشده است مخصوصا در زمینه کاریکاتور‌هایش درباره محمد. قضات، همواره قصد طنز و کمدی را به رسمیت شناخته‌اند. این اقدام هیچ فرد یا جامعه‌ای را هدف قرار نداده است. تنها یک ایده یا نشانه از یک مذهب است.»

این وکیل فرانسوی در عین حال درباره دیودونه می‌گوید: «دیودونه معمولا در دادگاه‌ها محکوم شده است. به خاطر توهین. به خاطر افترا. به خاطر نفرت پراکندن. مخصوصا علیه یهودی‌ها. این محکومیت‌ها علیه مذهب یهودیت یا علیه نشانه‌ای از مذهب یهودیت یا علیه افراطی‌گری مذهبی نبوده است.»

جرم توهین به مقدسات از قانون فرانسه حذف شده است

«امانوئل پیرات» وکیل فرانسوی دیگر و عضو موسسه بین المللی پن است که از آزادی بیان حمایت می‌کند اما نظرات کمی متفاوت دارد و به آمار محکومیت‌های تجلیل از تروریسم تا پیش از حادثه شارلی ابدو اشاره می‌کند: «به طور عادی تنها یک یا دو نفر در سال‌های اخیر به خاطر تجلیل از تروریسم بازداشت شده بودند.»

پیرات به بی‌بی سی می‌گوید که آزادی بیان، عقیده‌ای در مرکز توجه فرانسوی هاست اما چیزی که از نظر او در این سال‌ها این آزادی را تحلیل برده، استثناهایی است که شامل سخنان نفرت برانگیز هم می‌شود: «ما اصل آزادی بیان را برای مقاصد مثبت تضعیف کردیم اما به نتایج آن فکر نکردیم. ما نیاز به فکر کردن درباره این داریم که چگونه می‌توانیم آزادی بیان را بعد از حوادث خاص مانند حادثه تروریستی پاریس، بازیابی کنیم.»

او نیز عقیده دارد که اظهارات دیودونه به طور مستقیم قابل مقایسه با کاریکاتور پیامبر اسلام که توسط مجله شارلی ابدو کشیده شده است، نیست: «در فرانسه شما می‌توانید علیه یک ایدئولوژی یا مذهب سخنرانی کنید یا طرح بکشید. انقلاب سال ۱۷۸۹ فرانسه جرم توهین به مقدسات را لغو کرد. و دادگاه‌ها به طور مداوم نسبت به قانونی بودن سخنرانی مستقیم نسبت به مذاهب و شخصیت‌های تاریخی مذهبی تاکید دارند.»

اما نشریه اسلیت نگرش دولت فرانسه را درباره آزادی بیان را افراطی می‌داند و به این منظور مثالی از «جاناتان تورلی» استاد حقوق که در سال ۲۰۱۳ به واشینگتن پست گفته بود، می‌آورد: «یک مادر آمریکایی بعد از فرستادن دخترش به مدرسه با تی شرتی که روی آن نوشته شده بود «من بمب هستم، جهاد، متولد ۱۱ سپتامبر» به دلیل تجلیل از جرم، تنها جریمه شد.»

در ارتباط با سخنان نژادپرستانه، آمریکایی‌ها به طور کلی پاسخ در داخل جامعه مدنی را موثر‌تر از محاکمه قضایی به حساب می‌آورند. به طور مثال، زمانیکه مشخص شد که مدیر تیم بسکتبال کلیپرز سخنان نژادپرستانه داشته است، از لیگ NBA حذف و مجبور به فروش تیمش شد. از سوی دیگر، سیستم قضایی آمریکا بیشتر تمایل دارد تا با تبعیض نژادی مبارزه کند (اشتغال، دانشگاه، مسکن) تا اینکه علیه سخنان نژادپرستانه بجنگد همانگونه که این موضوع در حوزه قانون هم در نظر گرفته نشده است.

قانون و هنجارهای اجتماعی

اریک بلیچ استاد علوم سیاسیدر روزنامه هافینگون پست آمریکا این موضوع را تشریح می‌کند: «از نظر اجتماعی وقتیکه قوانین محدودکننده‌تر باشند به زبان آوردن برخی سخنان‌نژاد پرستانه پذیرفته شده‌تر است در حالیکه این روند در ایالات متحده آمریکا معکوس است. به طور مثال بسیاری از روزنامه نگاران اشاره دارند، آنطوری که در آمریکا سیاه‌ها و عرب‌ها را به شکل افراطی مسخره می‌کنند، شارلی ابدو با کاریکاتور‌هایش چنین نکرد.

تجو کول نویسنده نیویورک تایمز اخیرا در مطلبی به صفحه اول مخصوصا نشریه‌ای اشاره کرده است که طرح آن از باراک اوباما یادآور کاریکاتورهای‌نژاد پرستانه زمان برده داری و تفکیک نژادی است.

قوانین خلاف انتظار

نشریه اسلیت در مقاله‌ای که در این زمینه نوشته است معتقد است که برای اینکه احساس و تصور برخورد دوگانه و یا استاندارد دوگانه در دادگاه‌های فرانسوی ایجاد نشود – چرا انجمن‌های مسلمانان نتوانسته‌اند برخی از کاریکاتورهای شارلی ابدو را که توهین آمیز تصور می‌شد، در دادگاه محکوم کنند؟ - بیشترین نتیجه گیری این بوده که بهتر است هیچ نوع سخنی جرم محسوب نشود.

روس دوتات مقاله نویس روزنامه نیویورک تایمز درباره این موضوع در حساب توییترش صحبت کرده است و به برخی خطرات این روند در فرانسه اشاره دارد: «واقعیت این است که قوانین موجود در برابر تحریکات نفرت برانگیز نژادی این تصور را به مسلمانان می‌دهد که باید بتوانند انتشار برخی کاریکاتور‌ها را محکوم کنند و وقتی که موفق به انجام این کار نمی‌شوند، احساس می‌کنند که به طور مساوی توسط قانون حمایت نمی‌شوند.»

به خصوص اینکه از نظر آمریکایی‌ها، مفهوم فرانسه از سکولاریسم یک نوع ایجاد محدودیت در آزادی بیان و مذهب است.

جوردان ویسمان در سایت اسلیت می‌نویسد: «در فرانسه مفهوم آزادی بیان از نظر سیاست مداران تنها در ممنوعیت حجاب و برقع در مدارس متوقف شده و تنزل پیدا کرده است.»

مشکل دیگر قوانین فرانسوی که بسیاری از منتقدان آمریکایی به آن اشاره دارند تاثیر جنجال‌های مرتبط با محکومیت‌های قضایی سخنان نژادپرستانه یا تجلیل از تروریسم است.

در سال ۲۰۱۴ مقاله‌ای در نیویورک تایمزدرباره دیودونه کمدین فرانسوی منتشر شد و در این مقاله از او به عنوان کمدین «منفور» یاد شده بود که چگونه «پوزه» او به صورت قانونی به «بلندگوی سخن گفتن» تبدیل شده است. اگر هدف این است که با این روش سخنان نژادپرستانه و یهودی سیتزانه را خاموش کرد که قوانین فرانسه خلاف این انتظار را با محکومیت دیودونه فراهم می‌آورد چراکه حال او به او عنوان شورشی و یا شهید آزادی بیان معرفی می‌شود.

طبق مقاله‌ای که در سایت اسلیت درباره اسلام هراسی و یهودی ستیزی منتشر شده است، ویلیام سالتان به عنوان روزنامه نگاری که این مطلب را نوشته است درباره محکومیت دنیس لوروی در سال ۲۰۰۲ سخن گفته است. کاریکارتوریستی که بعد از حملات یازده سپتامبر طرحی را کشید و در هفته نامه باسک همراه با این نوشته آن را منتشر کرد: «ما در هواپیما همه خواب دیدیم... حماس این کار را کرد.» او مجبور به پرداخت جریمه برای تجلیل از تروریسم شد. این روزنامه نگار در عین حال می‌نویسد: «چگونه شما می‌توانید محکومیت چنین اعمالی را توجیه کنید در حالیکه از کاریکاتوریست‌ها و فیلمسازهایی که محمد را مسخره می‌کنند دفاع می‌کنید؟ شما نمی‌توانید چنین کنید. یا همه را باید سانسور کرد یا هیچ چیزی را سانسور نکرد.»

اما در ‌‌نهایت امانوئل پیرات وکیل فرانسوی که با بی‌بی سی سخن گفته بود درباره حکم‌های سریع این روزهای دادگاه‌های فرانسوی تحت عنوان تجلیل از تروریسم ابراز نگرانی می‌کند: «چیزی که من را تا حدودی می‌ترساند این است که قضات فرانسوی خیلی سریع تصمیم گیری کنند و تحت تاثیر فضای بسیار احساسی قرار گیرند.»

پی نوشت:

این مطلب شامل ترجمه و خلاصه کردن چند مطلب در رسانه های بین المللی است که با یکدیگر تلفیق شده اند:

- اسلیت، ۱۶ ژانویه ۲۰۱۵

- نوول آبزرواتور، ۱۴ ژانویه ۲۰۱۵

- بی بی سی ترندینگ، ۱۷ ژانویه ۲۰۱۵

  • Version imprimable de cet article Version imprimable
  • envoyer l'article par mail envoyer par mail
  • نوآوری‌های خبر‌نگاران در فضای خشونت‌بار مکزیک

    2 آذر 1394

    خبرنگاران ایران- گزارش‌گران محلی مانند اسپینوزا با بزرگ‌ترین خطرات مواجه‌اند. مشکلات اسپینوزا زمانی شروع شد که در سال ۲۰۱۲ یک مقام رسمی دولت به او گفت یا دست از پوشش اعتراضات دانشجویی بردارد یا «به سرنوشت رِجینا دچار می‌شود». که اشاره‌ی او به رجینا مارتینِز گزارش‌گر پروسسو بود که همان سال در خانه‌اش در خَلَپه خفه‌اش کرده بودند. مقامات رسمی مرگ او را به دزدان نسبت دادند اما اسپینوزا و سایر روزنامه‌نگاران معتقد بودند که دلیل قتل او گزارش‌ جرائم است. در ماه مه اسپینوزا تابلویی در بازار اصلی خَلَپه روبه‌روی ادارات دولتی نصب کرد که روی آن نوشته بود «بازار رِجینا مارتینز». هدف از این کار ادای احترام به مارتینز و اعتراض به روند تحقیقات بود.

  • روزنامه‌نگاری روباتی: آینده به سرعت از راه می‌رسد

    3 آبان 1394

    خبرنگاران ایران-روبات ها می توانند از طریق بانک عظیمی از متن های قابل مقایسه‌ که برای تولیدشان هزینه زیادی پرداخت شده است، زبان آموزی کنند. آن ها از راه مقایسه ی گزارش هایی که در طول دهه ها توسط اتحادیه ی اروپا و سازمان ملل تهیه شده‌اند و با صرف هزینه های گزاف توسط انسان به زبان های مختلف ترجمه شده اند، ترجمه به زبان های مختلف را انجام می دهند. وقتی از آنان ترجمه ای درخواست می شود، این ترجمه های از قبل انجام شده را برای یافتن الگوهای مشابه یا بخش‌هایی که بتوانند آنان را به هم وصل کنند، جست وجو می کنند.روبات ها درها را به روی کمپانی‌های جدید خبری خواهند گشود که وقتی نظم اوضاع به هم می‌ریزد، سر میرسند و قادرند فن آوری را آنگونه که مناسب است به کار گیرند.

  • بهشت امن ترکیه برای روزنامه‌نگاران خارجی جهنم می‌شود

    13 مهر 1394

    خبرنگاران ایران-برای سال‌ها ترکیه به‌عنوان بهشت امن روزنامه‌نگاران آزاد و محل و مرکزی باثبات و با فضایی امن برای روزنامه‌نگاران خارجی بود. آن‌ها می‌خواستند حوادث بعد از بهار عربی را پوشش دهند. اما از زمانی که روزنامه‌نگاران خارجی بحران‌های متعدد دولت ترکیه را پوشش خبری دادند و گزارش‌هایی درباره تظاهرات پارک گیزی استانبول در سال 2013 و واقعه نگران‌کننده معدنچیان در سال 2014، نوشتند، مورد تهدید مستقیم قرار گرفتند. مقامات ترکیه درحالی‌که خبرهای قابل‌قبول و قابل استنادی درباره درگیری‌های جنگجویان کرد با نیروهای داعش و دیگر گروه‌های درگیر در عراق و سوریه، وجود داشت، با دستور کتبی، از روزنامه‌نگاران خارجی خواستند که دراین‌باره سکوت کنند.