22 مهر 1390

بي طرفي، عدالت، تعادل و عدم موضع گيري در روزنامه نگاری

بالاخره روزنامه نگار باید بی طرف باشد یا نه

22 مهر 1390

خبرنگاران ايران –بابك موحدي :بي طرفي، عدالت ، تعادل و عدم موضع گيري و ...در نوشتن گزارش و اخبار .

اينها همه واژه هايي است كه بارها همه ی روزنامه نگاران درباره آن شنيده اند، اصولي كه روزنامه نگاري حرفه اي بر آن تاكيد دارد .

در روزنامه نگاري مدرن تا چه ميزان روزنامه نگاران مي توانند در نوشتن گزارشهاي خود نظرات شخصي شان را وارد كنند و آيا ارايه تحليل از سوي روزنامه نگاران در نوشته هايشان به معناي جانبداري در گزارش شان و دور شدن از منظر انصاف و عدالت است ؟ آيا روزنامه نگار هم مانند عكاس بايد در گوشه اي بايستد و بي طرف و بي نظر تنها گزارشگر آنچه باشند كه روي داده است ؟ روزنامه نگار مرزش با دولت و گرايش هاي شخصي اش كجاست ؟ آيا روزنامه نگار بايد تنها راوی آنچه مي بيند باشد و مانند کارمند ان اداره پست تنها بسته هاي مردم را به خانه خواننده خود برساند؟ روزنامه نگاران ايراني از اين منظر در چه جايگاهي ايستاده اند و چه عقيده و نظري دارند ؟ اين خبرنگاران تا چه ميزان در نوشتن اخبار و گزارش هايشان اصل بي طرفي را رعايت مي كنند؟ و آيا به راستي روزنامه نگاري بدون جانبداري يكي از اركان روزنامه نگاري مدرن است ؟

زهر عبدالکریم، سردبیر نسخه آسیایی مجله تایم می گوید هیچ کدام از اعضای تحریریه این مجله اين روزها از "عدم جانبداری" حرف نمی زنند، بلکه تاکید او و همکارانش بر "عدالت و تعادل" است.

به گفته او ، برخلاف باور متداول، هیچ اشکالی ندارد که روزنامه نگاران نظر خود را وارد گزارش هایشان کنند.

او تاكيد مي كند : «ما تحلیل می کنیم، درباره رخدادها نظر می دهیم و ، نظر خود را هم وارد موضوع می کنیم. تا زمانی که گزارشگری ما همراه با روایت واقعیت ها باشد و هدف از آن اطلاع رسانی و شفاف سازی باشد، این کار هیچ مشکلی ندارد.»

اما سخنان اين روزنامه نگار تا چه حد عموميت و واقعيت دارد، در حالی كه بي طرفي و عدم قضاوت در روزنامه نگاري همیشه به عنوان یکی از ارکان روزنامه نگاری شناخته شده است.

روزنامه نگاري بايد به سمت بي طرفي برود

برخي كارشناسان حوزه رسانه معتقدند كه واقعيت هرگز نبايد توسط روزنامه نگاران قرباني شود و بيشتر زماني واقعيت قرباني خواهد شد كه وابستگي هاي مالي و سياسي به قدرت وجود داشته باشد. اين كارشناسان معتقدند كه روزنامه نگار بايد به سمت بي طرفي برود و ناظري دقيق بر اتفاقاتي باشد كه دور و برش رخ مي دهد،اما اين سوال پيش مي آيد كه وابستگي هاي گروهي و جناحي در اين ميان چه مي شود و آيا اصولا روزنامه نگار مي تواند رها از همه وابستگي هاي خود در عمل و عقيده تنها ناظر و يا گزارشگر واقعيت باشد ؟

نيك آهنگ كوثر، روزنامه نگارو كاريكاتوريست ايراني در اين باره در گفت و گو با سايت خبرنگاران ايران مي گويد :« هیچ انسانی به خودی خود بی‌طرف نیست، اما روزنامه‌نگاری باید به سمت بی‌طرفی برود.»

به عقيده اين روزنامه نگار وابستگی مالی و گروهی خبرنگاران به گروه‌های مختلف می‌تواند منتهی به تحریف واقعیت و تبدیل خبر به تبلیغات و پروپاگاندا شود . همان گونه كه بخش عمده‌ای از رسانه‌های دوره‌های مختلف در ایران به اين شيوه عمل كرده اند ، روزنامه هايي كه مدیرانی وابسته به دولت یا حاکمیت داشته که وظیفه حفظ منافع قدرت را به جای نظارت بر قدرت برعهده گرفته اند .

اين روزنامه نگار معتقد است :«وابستگی به گروه‌های سیاسی و منابع قدرت یکی از مشکلات رسانه‌های ایرانی در عدم بي طرفي شان است كه آنها را از اصول حرفه اي روزنامه نگاري دور مي كند ، تعلق خاطر به یک طرف یا یک جناح باعث می‌شود واقعیت قربانی منافع شود.»

او تاكيد مي كند :«ممکن است به خاطر اختلافات سیاسی، اعضای یک رسانه به جناحی در اقلیت تعلق داشته باشند، اما به هر شکل نظارت بر قدرت از نظر آنها، زیر نظر داشتن جناح رقیب است كه این مساله به نظر من منتهی به فریب مخاطبان می‌شود.»

او منظورش را در اين باره با مثالي توضيح مي دهد :« فرض کنید كسي ، عضو حزب مشارکت در ايران است و در روزنامه همين حزب هم كار مي كند و همه تلاشش هم خراب کردن حزب رقیب مشارکت است و از آنجا كه اين حزب هم درون چارچوب قدرت است پس نظارت این روزنامه نگار فقط بر رقیب است و اين موضوع نتيجه اش تنها ناديده گرفتن واقعيت است »

يك روزنامه نگار ايراني ديگر هم كه اين روزها به دليل مشكلات سياسي خانه نشين شده، اما تجربه سالها كار در روزنامه هاي ايران را دارد مي گويد :«هر انسان و از جمله هر روزنامه نگاري در جوامع آزاد مي تواند نظر و عقيده خود را داشته باشد اما زماني كه اين روزنامه نگار بخواهد ایدئولوژی، افکار و ارزشهایش را در نوشته هايش وارد كند خطرناك مي شود و آن وقت نوشته هايش تحليل شخصي اش مي شود كه به دور از واقعيت است .»

اين روزنامه نگار كه تجربه كار كردن در روزنامه هاي حزبي را دارد اما معتقد است :«يك روزنامه نگار حرفه اي در هر شرايطي مي تواند نقد قدرت را يكي از اصول شغلش قرار دهد چرا كه همه مي دانند كه روزنامه نگاري بي طرفانه و انتقادي يك روزنامه نگاري حرفه اي است كه در همه دنيا مورد تاكيد است .»

به گفته اين روزنامه نگار اما نبايد روزنامه نگار را يك آدم آهني فرض كرد كه هيچ ايده و نظري از خود ندارد، روزنامه نگار هم يك انسان است و به هر حال تا حدي نگاه و ديدش در نوشته اش تاثير مي گذارد اما با خفظ فاصله اي مي توان از خط قرمزهايي كه ذكر كردم عبور نكرد و نوشته را با ارزشهاي شخصي نيالود .

مخاطب به دنبال خبر و واقعيت است ونه نظرات شخصي خبرنگاران

«وظیفه روزنامه نگار قضاوت نیست، او بايد روايتگر واقعيت و گزارشگر آنچه باشد كه رخ مي دهد، خوانندگان مطالب هم به دنبال همين موضوع هستند و گرنه نظرات روزنامه نگار براي آنها چه اهميتي دارد .» اين را يك استاد روزنامه نگاري در ایران در گفتگو با سايت خبرنگاران ايران مي گويد .

او ادامه مي دهد : «موضوع بي طرفي در رسانه هاي دنيا آن قدر جدي است كه حتي به برخي از خبرنگاران و گزارشگران روزنامه هاي به نام دنيا اجازه نوشتن تحليل در روزنامه شان را نمي دهند .يعني اگر روزنامه نگاري در روزنامه اش گزارش خبري مي نويسد حق ندارد آن جا تحليل هم بنويسد چرا كه خواننده مطالبش نظر و عقيده اش را مي فهمد، اين روزنامه نگاران همچنين حق وبلاگ نويسي هم ندارند چرا كه اين روزنامه ها به مخاطبان خود احترام مي گذارند و به خواننده مطالب شان واقعيت را ارائه مي دهند نه نظر و تحليل .»

او جانبداری در روزنامه نگاری را آفتی مي داند که هم اعتبار رسانه را زیر سوال می برد و هم به حیثیت روزنامه نگار لطمه مي زند .

نيك آهنگ كوثر هم با اشاره به اينكه اگر روزنامه نگاري تحليل ها و نظرات شخصي اش را براي مخاطبان آشكار كند همان كاري كه همه رسانه هاي بزرگ دنيا خبرنگارانش را از آن منع مي كنند، مي گويد :«در اين صورت خواننده دیگر به «خبر» شما اطمینان نخواهد کرد چون می داند یک طرفه رفته اید، اما مطمئنا در جذب طرفداران حزبی که حامی اش هستید موفق خواهید شد. از این پس فعالیت شما عملا روزنامه‌نگاری نیست، اما مواردی هم وجود دارد که شما حامی یک جریان هستید، اما خبرتان معتدل است و از انتشار خبرهای ناراحت کننده در باره آن حزب و جريان هم ترسی ندارید، و این چیزی است که ما در مطبوعات ایران کم داریم. »

بي طرفي در دنياي واقعي بي معنا است

هر چند بی طرفی در روزنامه نگاری یکی از اصولی است که بنگاه های خبری بزرگ دنيا تلاش می کنند تا به آن پایبند باشند اما برخي روزنامه نگاران و كارشناسان رسانه اي معتقدند بي طر فی در دنیای واقعی وجود ندارد. يك روزنامه نگار ايراني كه اكنون در يكي از روزنامه هاي داخلي كار مي كند مي گويد :«اصلا مفهوم بي طرفي در روزنامه نگاري معنا ندارد چون انسان بي طرف وجود خارجي ندارد وقتي من به عنوان يك روزنامه نگار از ابتدا يك روزنامه اصلاح طلب را براي كار كردنم انتخاب مي كنم به اين معنا است كه از همان ابتدا موضع گيري خاص سياسي دارم و وقتي در اين روزنامه كار مي كنم، قطعا نمي توانم از سياستهاي دولت حمايت كنم حتي اگر طرح و ايده شان واقعا قابل دفاع باشد اين موضوع درباره انتخاب سوژه هاي خبري و انتخاب كساني كه براي مصاحبه به سراغ شان مي روي هم مصداق دارد.

اما روزنامه نگار ديگري در اين باره مي گويد :«بی طرفی در روزنامه نگاری معنای دیگری دارد بی طرفی در روزنامه نگاری یعنی اینکه نویسنده، خبر یا گزارشگر تلاش کند تعادل را رعایت کند یعنی نظرات همه طرفهایی را که درباره آنها خبر و تحلیل می نویسد یا گزارش تهیه می کند، پوشش و از قضاوت شخصي پرهيزكند .»

به گفته او اما آنچه مسلم است اينكه ، روزنامه نگار نمی تواند در برابر برخی مفاهیم همچون حقوق شهروندی اعلام بی طرفی کند، بی طرفی در برابر آنچه که به عنوان حقوق بنیادین بشري پذیرفته شده، معنی ندارد و مسئولیت اجتماعی روزنامه نگار همین جاست .

او ادامه مي دهد :«مردم به رسانه هایی اعتماد دارند كه بی طرفند، رسانه های جناحی همه اخبار را با دیدگاه خاص خود منتشر می کنند.وظيفه روزنامه نگار تعريف و تقدير از دولت و يا وابستگان به قدرت نيست بلكه روزنامه نگار تنها بايد حقيقت را گزارش كند .»

بي طرفي در روزنامه نگاري و انطباق با اخلاق حرفه اي

اما آنچه مجموعه روزنامه نگاران و كارشناسان رسانه اي كه با آنها در اين گزارش صحبت مي كنيم بر آن تاكيد دارند اين است كه بی طرفی از سوی روزنامه نگار در انطباق با اخلاق روزنامه نگاری است و هيچكس نمي تواند اين اصل را زير سوال ببرد و روزنامه نگاري دنيا به اين سمت ميل مي كند ، هر چند روزنامه نگار مانند عنصري كه هيچ احساسي ندارد نمي تواند نسبت به وقايع و رخدادها بي تفاوت باشد و معمولا بخشي از نظرات و ايده هاي خود را چاشني گزارش هايش مي كند، ايده هايي كه معمولا به گزارش رنگ و بوي ديگر مي دهد اما همه اينها به اين معنا نيست كه روزنامه نگار مي تواند ارزشها و تحليل هاي شخصي خود را وارد گزارشش كند و واقعيت را به خاطر وابستگي هاي سياسي ، اجتماعي و مالي خود زير سوال ببرد .

  • Version imprimable de cet article Version imprimable
  • envoyer l'article par mail envoyer par mail
  • از گشت ارشاد تا تبلیغات زیاد یک روزنامه دولتی و نبود نشریات محافظه کار

    23 آبان 1394

    خبرنگاران ایران- آنچه نمایشگاه مطبوعات امسال را از سالهای گذشته متمایز می‌کند، انصراف تعدادی از مطبوعات و خبرگزاری‌های جناح راست یا مخالف دولت است که پیش از برگزاری نمایشگاه مطبوعات اعلام کردند در آن حضور نخواهند یافت. وقتی در نمایشگاه مطبوعات امسال راه می‌روی خیلی زود نبود این نشریات را متوجه می‌شوی، خیلی‌ها معتقدند این رسانه‌ها و خبرنگارانشان وابسته به نهادهای امنیتی ایران هستند. آنها معمولاً با حضور در نمایشگاه و برگزاری نشستهای انتقادی و شعارهایی علیه دولت و یا در سال های ریاست جمهوری محمود احمدی نژاد علیه آنچه" فتنه گران "می‌خوانند، فضایی متفاوت را در نمایشگاه به وجود می‌آوردند، فضایی رادیکال که معمولاً به ایجاد تنش بین گروه‌ها و رسانه های منتقد آنان نیز منجر می‌شد.

  • یک بررسی آماری: ایرانی‌ها از کجا خبر می‌گیرند

    11 آبان 1394

    خبرنگاران ایران-با همه‌گیر شدن اینترنت و مخصوصا اینترنت‌های همراه در ایران، دسترسی به منابع خبری آن‌لاین برای گرفتن اطلاعات سریع‌تر شده و آنها در صدر منابع خبری آن دسته از ایرانیانی قرار گرفته‌اند که فعالانه پیگیر اخبار و رویدادها هستند. قطعا در این میان، بعضی منابع خبری از منابع دیگر مراجعان بیشتری دارند و در اصطلاح پرترافیک‌تر هستند. در این گزارش سعی شده‌است براساس اطلاعاتی که سایت الکسا فراهم می‌کند، پرمراجع‌ترین سایت‌های خبری ایرانی معرفی شده و باهم مقایسه شوند.

  • برنده نوبل ادبیات تحصیلکرده مدرسه روزنامه نگاری است

    23 مهر 1394

    خبرنگاران ایران-می‌خواهید برنده نوبل ادبیات شوید؟ به مدرسه روزنامه‌نگاری مینسک در بلاروس بروید. شاهد از غیب رسید: سوتلانا الکسیویچ، برنده جایزه نوبل ادبیات سال 2015 است. مارتا باسلز از گاردین او را این‌طور معرفی می‌کند: «یک نویسنده بلاروس و کسی که کتاب‌های تاریخ شفاهی او صدای هزاران نفر را که موجب انفجار درونی اتحاد جماهیر شوروی شدند را ثبت کرده است.»کتاب‌هایش که به گفته خودش 10 سال طول کشید تا نوشته شوند، بر اساس گفتگوهایی است که با مردم انجام داده است. بیشتر این مردم زن و کودک هستند. کسانی که در بحران‌های دردناکی چون حمله اتحاد شوروی به افغانستان و نشت اورانیوم از نیروگاه اتمی چرنوبیل، زندگی می‌کردند.