20 مهر 1390

102 سال قانونگذاری در عرصه مطبوعات ایران

20 مهر 1390

خبرنگاران ايران -«سید فرید قاسمی» که با پژوهش هایش در حوزه مطبوعات شناخته می شود در یکی از آخرین تحقیقات خود 102 سال قانونگذاری در عرصه مطبوعات ایران را به رشته تحریر درآورد.

کتاب «سیر تاریخی مجموعه قوانین مطبوعاتی ایران» انتهای سال 88 از سوی انتشارات امرود به بازار کتاب عرضه شد.

در این کتاب متن کامل قانون‌های مطبوعات، لایحه‌ها،‌ طرح‌ها، آیین‌نامه‌ها، تصویب‌نامه‌ها و استفساریه‌های مهم از آغاز تا امروز و همچنین رویدادهای حقوقی - مطبوعاتی ایران آمده است.

مولف در مقدمه کتاب به چگونگی تعیین حدود و چهارچوب‌هایی که برای روزنامه‌نگاران پیش از نخستین قانون مطبوعات به اجرا در آورده‌اند پرداخته‌است. در ادامه کتاب نیز قانون‌های مطبوعات به ترتیب تاریخی،بستر تصویبشان با یاد‌ آوری رویدادهای مرتبط به نظر خوانندگان می‌رسد. علاوه بر این موارد رویداد‌های حقوقی مطبوعات ایران نیز در این کتاب آمده است.

به نوشته مولف، کتاب سیر تاریخی مجموعه‌قوانین مطبوعاتی ایران، نشانگر 71 سال سلیقه‌ فردی و 102 سال قانونگذاری است که گردآوری آن‌ها در یک مجموعه افزون بر آنکه تحول نگاه را به مقوله مطبوعات، ‌به خواننده می‌شناساند، ماده خامی مهم و فراوان تاثیر برای پژوهش‌های تحلیلی در زمینه سیر تاریخی قانون مطبوعات تواند بود.

35 صفحه اول علاوه بر یادداشتی درباره قوانین مطبوعاتی به برخی قوانین مطبوعاتی در دوره قبل از رضاشاه اختصاص دارد و از صفحه 37 تا صفحه 126 قوانین مطبوعاتی دوره پهلوی اول و دوم به تفضیل و به شکل کامل آمده است.

نخستین قانون مربوط به مطبوعات در بعد از انقلاب به دولت بازرگان اختصاص دارد که خرداد 58 لایحه آن ارائه شد و به فاصله چند ماه (تا مهر 1358) چندین لایحه دیگر نیز از سوی دولت و شورای انقلاب در باره مطبوعات نوشته منتشر شد که به نظر می‌رسد از نظر حجم و بازه زمانی کمتر در تاریخ قانونگذاری ایران سابقه داشته باشد. بقیه کتاب به قوانین مربوط به مطبوعات از سال 1360 به این سو اختصاص دارد که آخرین آن به اصلاحیه مجلس شورای اسلامی بر قانون مطبوعات در آذرماه سال 1388 است.

اين کتاب نشان مي دهد در فاصله دو سال 1357 و 1358، پنج لايحه، يک اصلاحيه و يک متمم تدوين و ارائه شده است، در حالي که آخرين مصوبه مرتبط قبلي به 27 اسفند 1341 مربوط است، اما پس از آن تغييرات با فاصله هاي کمتري رخ داده است که خود نشان از وضعيتي تازه دارد؛ وضعيتي که نياز به تعريف هاي جديد را الزامي کرده است.

مجموعه قوانين تصويب شده و پيشنهادها در قالب طرح و لايحه در فاصله زماني 1358 تا آخرين طرح پيشنهادي به تاريخ 29 خرداد سال 1379 که کوشش ناکام نمايندگان مجلس ششم بود، وقتي کنار هم و با نگاهي تاريخي بررسي شوند، خود حکايت از تاريخ قبض و بسط آزادي در ايران دوره ما دارد.

در فاصله زماني 27 اسفند 1341 تا ارديبهشت 1357، تغييري در متون حقوقي رخ نداده است، اما ارديبهشت سال 1357 دولت جمشيد آموزگار لايحه يي پيشنهادي را ارائه مي کند که خبر از حال و هوايي تازه دارد، ولي موضوع جالب تر اين است که دومين لايحه را دولت جعفر شريف امامي در شهريور همان سال پيشنهاد مي دهد. تغيير دولت ها در سال 1357 دلايل روشني دارد و فاصله زماني کوتاه از لايحه قبلي تا اين لايحه نشان از جايگاه مطبوعات در مرکز بحران دارد، به خصوص که در فاصله يي کمتر از يک ماه بعد متممي به اين لايحه مي خورد. کمتر از شش ماه بعد، در خرداد 1358 دولت مهدي بازرگان لايحه پيشنهادي درباره مطبوعات ارائه مي کند و يک ماه بعد در تير 1358 همين دولت لايحه يي ديگر ارائه مي دهد که با تغييراتي، 20 مرداد 1358 در شوراي انقلاب به تصويب مي رسد و در فاصله يي کمتر از دو ماه يعني 10 مهر 1358 اصلاحيه يي مي خورد.

ارائه پی‌نوشتی از منابع و اسناد مورد استناد و تصاویری از صفحه اول برخی لوایح و قوانین مطبوعاتی آمده در متن کتاب از دیگر مزایای این کتاب به شمار می‌رود. این کتاب با شمارگان 2000 نسخه در 280 صفحه منتشر شده است.

یکی از خبرنگاران باسابقه حوزه فرهنگی در توصیف این کتاب نوشته است: حتي در استبدادي ترين کشورها هم که از «قانون» فقط نامي باقي است، «قانون» هر دوره يي متاثر از مجموعه شرايط اجتماعي و سياسي آن دوره تدوين و تصويب مي شود. اين تاثير لزوماً تاثيري مستقيم و در جهت خواست مردم نيست، اما خواست مردم- اگر با صداي بلند اعلام شده باشد- به نفي يا اثبات در قوانين آن دوره بازتاب مي يابد. اين بازتاب ممکن است به صورت گشايش فضا يا انسداد آن خود را نشان دهد.

وی اضافه می کند: از اولين قانون مطبوعات در ايران که در بهمن 1286 تصويب شده است تا آخرين تغييرات قانوني در دوره ما، تاريخ مطبوعات ايران با فراز و نشيب هاي بسياري رو به رو بوده که اغلب متاثر از شرايط سياسي شکل گرفته است. مروري بر اين قوانين مي تواند براي کساني که اندکي اهل تاريخ باشند معنادار باشد و با مشاهده تاريخ هايي که بر پيشاني اين قوانين نقش بسته، به راحتي مي توانند بين شرايط آن دوره و اين قانون ها نسبتي برقرار کنند، به خصوص که فريد قاسمي تنها به قانون هاي مصوب اکتفا نکرده و اصلاحيه ها، تصويب نامه ها، ابلاغيه ها و آيين نامه هاي اجرايي و مهم تر از آن «لوايح و طرح هاي پيشنهادي» را نيز که به مرحله تصويب نرسيده اند، در کتاب آورده است.

به نظر می رسد نگاهي به طرح ها و لوايح پيشنهادي، خود مي تواند تصويري از جايگاه مطبوعات در رويدادهاي سياسي و مرکز تعارض ها و اختلاف ها نشان دهد.

  • Version imprimable de cet article Version imprimable
  • envoyer l'article par mail envoyer par mail
  • برگ‌های مطایبه‌آمیز از تاریخچه ممیزی در روزنامه‌نگاری فارسی

    9 آذر 1394

    خبرنگاران ایران - سعید رازی دوست:اگرچه ممیزی یا سانسور امری است که اعمال آن با طنز، شوخی و مطایبه فاصلهء بسیاری دارد، بررسی خاطره‌های مطبوعاتی نشان می‌دهد در تاریخچه‌ی ممیزی در ایران، برگ‌هایی که خواندن‌شان امروز لبخند بر صورت می‌نشاند یا موجب خنده می‌شود، کم نیست؛ هرچند می‌توان در پس خنده‌های امروزین، بر رنجی که متحملان ممیزی کشیده‌اند گریست.سیدفرید قاسمی از نادر پژوهشگران تاریخ روزنامه‌نگاری ایرانی، در یکی از جلدهای مجموعهء «صدخاطره از صد رویداد» به نقل خاطره‌هایی می‌پردازد که گهگاه برای مخاطب امروزی خنده‌دار به‌نظر می‌رسد. قصهء تلخ سانسور و ترس، از دیرباز تا فرداها، هرگز از لبخند و تلخند خالی نبوده است و نخواهد بود.

  • خبرنگاران زن و تحصیلکرده ها به شبکه‌های اجتماعی علاقه بیشتری دارند

    20 مهر 1394

    این روزها استفاده از شبکه‌های اجتماعی هر روز در بین خبرنگاران رواج بیشتری پیدا می‌کند اما همه خبرنگاران نسبت به استفاده از این شبکه‌ها نظر مشابهی ندارند، برخی معتقدند استفاده از این شبکه‌ها فایده ای ندارد و اساساً نسبت به آن‌ها نظر مثبتی ندارند. برخی از آن‌ها معتقدند استفاده از این شبکه‌ها برای شهرت شان خوب است و این طور مردم بیشتر با مطالب و تولیدات آن‌ها آشنا می‌شوند.

  • نیوشا،عکاسِ خودآموخته‌ای که جهانی شد

    16 شهریور 1394

    خبرنگاران ایران-نیوشا توکلیان خود را خیلی احساساتی و عاطفی می‌داند: «اگر چیزی قلبم را به درد بیاورد به دنبالش می‌روم تا روایت و قصه آن را بیرون بکشم، حتی اگر الزاماً در اطراف خودم و در حیطه تجربیات زندگی‌ام نباشد.» سال گذشته هم خبرساز شد به خاطر جایزه‌ای که پس داد و از قبولش سرباز زد، جایزه پنجاه‌هزار یورویی بنیاد «فتوژورنالیسم کارمینیک». به خاطر اینکه فکر می‌کرد با پذیرفتن این جایزه اجازه خواهد داد در اثرش دخل و تصرف شود. او به خاطر استقلال حرفه‌ای‌اش از این جایزه گذشت.