25 آذر 1393

در باره روزنامه مردم امروز

بیانیه مدیر یک روزنامه تازه، سم یا مصلحت اندیشی

25 آذر 1393

خبرنگاران ایران – نیکی آزاد :

خبر انتشار روزنامه «مردم امروز» چندی پیش در حالی اعلام شد که احمد ستاری، مدیر مسوول آن در بیانیه ای نسبتا بلند انتشار آن را اعلام کرد؛ بیانیه ای که ضمن بیان دلایل و چگونگی انتشار این روزنامه، منشوری را نیز برای فعالیت رسانه ها در نظام جمهوری اسلامی ترسیم می کند.

این روزنامه طبق آخرین اخبار روز ششم دی امسال به مدیر مسوولی احمد ستاری وسردبیری محمد قوچانی منتشر خواهد شد. گروهی که در سال های اخیر در روزنامه نگاری ایران اسم و رسمی بر هم زده و بسیاری از اصحاب رسانه این گروه را از حرفه‌ای‌های مطبوعات ایران قلمداد می‌کنند. احمد ستاری، تاسیس و عنوان نخستین سردبیر روزنامه همشهری را در کارنامه حرفه‌ای خود دارد.

با این همه در بیانیه‌ای که این تیم مطبوعاتی به عنوان آیین نامه حرفه‌ای از خود باقی گذاشته‌اند؛ باید و نبایدهایی برای همه رسانه‌ها هم دیده می‌شود. همچنین در این متن که به گفته احمد ستاری به درخواست معاونت مطبوعاتی و اطلاع‌رسانی وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی برای پاسخ به دلایل انتشار این روزنامه نوشته شده است، به نوعی تجدید میثاق با حکومت ایران نیز دیده می‌شود. در بندی از این بیانیه آمده است: «نظام جمهوری اسلامی بهترین گزینه ممکن در مقطع پس از انقلاب اسلامی بوده و بیشترین سازگاری را با «اندیشه راهنمای انقلاب» و «جریان رهبری کننده آن» داشته است.» در همین قسمت نیز تاکید شده است :«انقلاب اسلامی ایران پدیده ای است اصیل که در مسیر کمال ملت ایران به وقوع پیوست. این انقلاب، «علیه نظامی ظالمانه و فاسد» انجام شده و از «آرمان‌های متعالی»، «پشتوانه قدرتمند مردمی»، «روش های اخلاقی» و «رهبری کارآمد» برخوردار بوده و با کمترین هزینه ممکن، به هدف خویش دست یافته است.»

اعلام پای بندی و دفاع از حاکمیت یا جلوگیری از حملات تندرو‌ها

آیا انتشار چنین بیانیه‌هایی برای آغاز به کار روزنامه‌ها در ایران ضروری است؟ یعنی نمی‌توان بدون انتشار چنین متن هایی روزنامه منتشر کرد؟ آیا روزنامه نگارانی که خود را حرفه‌ای می‌دانند با انتشار چنین متن هایی از مفهوم بی‌طرفی نزد اذهان عمومی فاصله نمی‌گیرند؟

علی اصغر رمضانپور، روزنامه نگار و معاون فرهنگی وزیر ارشاد در دولت محمد خاتمی انتشار چنین متن هایی را اتفاقی جدید در روزنامه نگاری ایران نمی‌داند: «سخنانی شبیه به چنین بیانیه‌ای در نخستین سرمقاله‌های روزنامه همشهری و همین طور در نخستین سرمقاله‌های روزنامه صبح امروز هم دیده می‌شد.»

او معتقد است: «صرف نظر از محتوای بیانیه، انتشار بیانیه‌هایی که راه و روش روزنامه را توضیح دهد شاید ضروری نباشد اما مفید خواهد بود و به بهتر شدن رابطه مخاطب و روزنامه در آغاز کار کمک می‌کند. گاهی خود بیانیه می‌تواند مبنایی برای گفت‌و‌گوی روزنامه و مخاطب باشد.»

او در پاسخ به سوال های ما می‌گوید: «مفهوم بی‌طرف با حرفه‌ای متفاوت است، یعنی روزنامه‌ای می‌تواند حرفه‌ای باشد اما لزوما بی‌طرف نباشد. استنباط من از بیانیه روزنامه مردم امروز این است که هدف آن این است که نشان دهد این روزنامه به آنچه در ایران به عنوان قانون اساسی شناخته می‌شود پای بند است. اعلام چنین مواضعی در ایران از طرف رورنامه‌هایی که به نوعی وابسته به جناح‌های درون حکومت هستند مرسوم است. در نظام بسته و ایدیولوژیکی مانند جمهوری اسلامی تکرار برخی از این باور‌ها که باورهای رسمی معتدل هستند به نوعی اعلام پایبندی به ارزش‌های انقلاب محسوب می‌شود و خواسته مقام‌های بالای حکومتی است که باید در عمل از این روزنامه حمایت کنند و تا حدی به کاستن حملات برخی تندرو‌ها کمک می‌کند. به ویژه چنان که احمد ستاری مدیرمسوول آن روزنامه گفته است، این متن نخست در پاسخ به پرسشی در یک فرم اداری برای درخواست مجوز از وزارت ارشاد نوشته شده است.»

نیک آهنگ کوثر، روزنامه نگار و کارتونیست، اما معتقد است: «انتشار چنین بیانیه‌هایی اصلا واجب نیست، مگر برای عرض بندگی و ایجاد اطمینان ویژه برای اثبات خودی بودن.»

او می‌گوید: «خواندن بیانیه احمد ستاری، مرا به روزگاری برد که برای اولین بار، مدیرکل سابق رسانه‌ای وزارت ارشاد را در روزنامه همشهری می‌دیدم. برخی به او می‌گفتند «ژنرال». او در بیانیه خود، احکامی به «سربازان» و «افسران زیر دست» خود داده که آویزه گوششان کنند، و البته بقیه «نظامیان» هم بشنوند و پند گیرند. بحث کلی من در باره این متن آن است که آیا می‌توان یک نوع نگرش را به همه تحمیل کرد و دستورالعمل داد؟ احتمالا با منطق فکری آقای ستاری آری! اما قواعد روزنامه‌نگاری روز دنیا با این نوع نگاه همخوان نیست. روزنامه‌نگاری، کارش بیان واقعیت و خدمت به شهروندان و نظارت بر قدرت و ایجاد فضایی برای بحث است و نگاه حاکم بر این بیانیه، مانع همه این‌هاست».

در بخشی از این بیانیه با عنوان منشور اعتقادی و التزامی در فعالیت رسانه ای به رسانه ها توصیه شده است : «در چارچوب نظام اسلامی و ارزش های برخاسته از آن گام بردارند. در بند دیگر آمده، رسانه‌ها، هیچ گاه نباید از تکالیف و الزامات قانونی و فلسفه وجودی خویش عدول کنند. آنها باید وظایف توصیفی و اثباتی خود در قانون مطبوعات را به شایستگی ملاک عمل قرار دهند.همچنین رسانه ها، موظف ند، در چارچوب روابط اخلاقی و ادب اجتماعی و سیاسی و به دور از هرگونه تعرض و تعدّی غیرشرعی و غیرقانونی حرکت کنند.»

به گفته کوثر آقای ستاری گویا عادت دارد همه را مثل بولتن‌نویس‌های بولتن خبری ریاست جمهوری ببیند که بعد از کار بامدادی به دفتر روزنامه‌اش می‌رفتند و مجری فرمان‌هایش بودند. روزنامه‌نگار، باید مستقل از بقیه و به‌ویژه قدرت نگاه کند، بیاندیشد و قلم بزند. مستقل بودن، به معنای خالی بودن ذهن و فقدان دیدگاه سیاسی و اجتماعی نیست. به معنای این است که فرد بر اساس برداشت و دیدگاه و وجدان خودش و نه دیگری (تحمیلی یا سفارش دهنده) بنویسد.

در بخشی دیگر از بیانیه ستاری تاکید شده است :« در قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران، نقش و تأثیر «رسانه ها و احزاب»، صادقانه و هوشمندانه به رسمیت شناخته شده است و به تعبیری نهفته در مضمون قانون، حفاظت و صیانت حقوق ذاتی مردم را در ساختار قدرت از چنین رهگذری (نقش آفرینی حزب و رسانه) معنا کرده است.»

بیانیه ستاری و روزنامه نگاری مستقل

اما انتشار چنین متن هایی چه اثراتی بر روزنامه نگاری مستقل ایران دارد آیا انتشار چنین بیانیه‌هایی روزنامه نگاری را بیش از پیش به حاکمیت وابسته نمی‌کند؟

رمضانپور در این باره می‌گوید: «کارکرد این متن‌ها بیش از آنچه اشاره شد نیست و تاثیری در شرایط مطبوعات مستقل در ایران ندارد. نه بر دشواری‌ها و محدودیت‌ها می‌افزاید و نه به بهتر شدن آن کمک می‌کند. مسیر و کارکرد واقعی روزنامه در عمل مشخص می‌شود و می‌تواند تاثیر گذار باشد. چنان که روزنامه همشهری در سال‌های نخستین خود با وجود اینکه روزنامه‌ای وابسته به یک نهاد دولتی بود اما تا حدی توانست استقلال خود را حفظ کند و تاثیرات مثبتی بر فضای مطبوعات کشور بگذارد. اگر روزنامه مردم امروز هم بتواند به مدد همکاران حرفه‌ای و با تجربه و جوانان صاحب اندیشه‌های نو، در عمل و تا حد ممکن در ایران، به خبررسانی دقیق و معتبر و بازتاب دادن دیدگاه‌ها کمک کند، بی‌آنکه در دام تبدیل شدن به ارگان تبلیغاتی این یا آن جناح بیفتد می‌تواند تاثیر مثبتی داشته باشد. اما اگر به سرعت به تریبون تبلیغاتی بدون در نظر گرفتن معیار‌های حرفه‌ای خبررسانی تبدیل شود نه چندان با استقبال روبرو خواهد شد و نه تاثیری مثبت یا منفی بر فضای رسانه‌ای ایران خواهد نهاد. واقع بینانه‌ تر این است که به جای یک روزنامه آرمانی به روزنامه‌ای فکر کنیم که حداقل یک گام و حداکثر چندگام جلو‌تر از روزنامه‌هایی باشد که اکنون منتشر می‌شوند.»

او همچنین نوشتن چنین متن هایی را به شرایط حال حاضر ایران و فشارهای متعدد بر روزنامه نگاران مرتبط می‌داند: «این روزنامه در شرایط سخت رسانه‌ای در ایران منتشر می‌شود و نمی‌توان انتظار داشت سرمایه گذاران چنین روزنامه‌ای بدون دل بستن به حمایت نسبی مقام‌های بالای دولت راضی به چنین سرمایه گذاری باشند. به ویژه اینکه تیم مطبوعاتی نزدیک به دولت شاهد تجربه تعطیلی دو روزنامه از این دست، یکی پیش از انتشار و دیگری به فاصله چند شماره پس از انتشار بوده‌اند. در این بیانیه تاکید شده است که هدف این روزنامه حرکت سیاسی علیه نظام نیست و بیشتر به دنبال آن است که به سیستم اطلاع رسانی دولت کمک کند تا بتواند به شکلی حرفه‌ای و نزدیک به معیارهای حرفه‌ای، با مردم ارتباط برقرار کند. حضور محمد قوچانی که از روزنامه نگاران همکار دولت و وابسته به کمپین تبلیغاتی آقای روحانی است تا حدی موید این ارزیابی است.»

به عقیده نیک آهنگ کوثر اما این‌ که روزنامه‌نگار، مدافع منافع ملی باشد، به خودی خود ایرادی ندارد، اما این دیدگاه که روزنامه‌نگار باید مدافع حاکمیت و دولت باشد، با روح روزنامه‌نگاری همخوان نیست چه برسد به روزنامه‌نگاری مستقل.

او در تحلیل این بیانیه و تعدادی از بندهای آن می‌گوید: «بر پایه آن‌چه از نوشته ستاری برداشت می‌کنم، او روزنامه‌ نگار را در خدمت حکومت می‌خواهد. در حالی که روزنامه‌نگار وظیفه‌ ای جز خدمت به شهروندان ندارد. مساله مهم این است که در بسیاری از کشورهای دموکراتیک جهان، حکومت بر امده از مردم است و برای مردم است. حکومت، وظیفه‌ای جز خدمت به شهروند مسوول و مالیات دهنده ندارد. اما در ایران، نظام حاکم همه را چون رعیت در خدمت خود می‌خواهد.»

این کارتونیست با اشاره به بندی دیگر از این بیانیه که با عنوان «منشور اعتقادی و التزامی در فعالیت رسانه‌ای» در بیانیه ستاری بر آن تاکید شده است، این بخش را دردناک توصیف می‌کند: «ستاری، گویی برای بیعت مجدد با نظام، می‌خواهد ثابت کند همکاران او نیز به خواست حاکم تن خواهند داد. او آنقدر که نگران حقوق حاکمیت است، نگران حقوق شهروندان نیست.»

او با نگاهی به شرایط کنونی حاکم بر رسانه‌ها درایران می‌گوید: «این روز‌ها فساد اداری و ساختاری در ایران، بیداد می‌کند. اما رسانه‌ها امکان نظارت مستقل و آزاد بر این ساختار را ندارند. شهروندان و رسانه‌ها در مورد نحوه اداره منابع طبیعی، امکان پاسخگو کردن حاکمان را ندارند، آزادی‌های تصریح شده در قانون اساسی از سوی حاکمیت محدود شده است. رسانه‌ها عملا حق نظارت بر نهادهای امنیتی، نظامی و زیر نظر رهبری را ندارند. رسانه‌ها به شکلی واقعی، حق نظارت و نقد مذاکرات هسته‌ای و پرسش در باره برنامه هسته‌ای و چرایی‌اش را ندارند. رسانه‌ها حتی از طرح سوال‌های جدی در باره سوابق و مسائل مربوط به روسای قوا بیمناکند. با این همه ستاری می‌نویسد: «رسانه‌ها، وظایف و الزامات و تکلیف پذیری خود را در برابر حاکمیت، مستقل و متفاوت از مطالبات دولت‌ها قلمداد می‌کنند. رسانه‌ها توقعات دولت‌ها را الزاماً و همواره، همسو با خواست مشروع حاکمیت ارزیابی نمی‌کنند. بد نیست از او و همکاران قدیمی‌اش بپرسیم؟ که آن زمان که آزادی عمل داشتند، چقدر در مورد فساد سیاسی و اداری و مالی موجود در دولت خاتمی تحقیق کردند و به جز حمله به رقبای دولت وقت و تلاش برای تضعیف جناح مقابل، واقعا چه کردند؟ در ضمن، آیا منافع حاکمیت،‌‌ همان منافع مردم است؟»

کوثر با اشاره به بندی دیگر از بیانیه ستاری مبنی بر اینکه «رسانه‌ها باید، کمک به رشد آگاهی عمومی و مقابله با فساد سیاسی، سوء استفاده از قدرت، ثروت و اعمال نفوذ را در حوزه منافع عمومی، مورد توجه فعالیت رسانه‌ای خود قرار دهند.» تاکید می‌کند: «نویسنده خود می‌داند که ورود به این وادی، به معنای درگیر شدن با چه مراجعی است. کوتاه سخن اینکه، زبان و منطق ستاری برای رسانه و شهروند آگاه یا خواهان آگاهی، سم است. پادزهر بیاورید!»

  • Version imprimable de cet article Version imprimable
  • envoyer l'article par mail envoyer par mail
  • آفتهای روزنامه نگاری محلی و زن بودن

    5 آبان 1394

    خبرنگاران ایران -دلم می‌خواست بگویم باید از زن یا مرد بودن عبور کرد، ولی واقعیت جامعه ما چیز دیگری است و هنوز زن یا مرد بودن مهم است. گاهی فقط به خاطر زن بودن نادیده گرفته می‌شوی. در عرصه خبری هم همین‌گونه است گاهی به خاطر پوشش که مسئله‌ای کاملاً شخصی و خصوصی است، بین خبرنگاران تبعیض قائل می‌شوند؛ اما خب در عرصه رسانه همه مشکل‌دارند و نمی‌توان این نکته را هم نادیده گرفت. مشکلات اصلی برای همه یکسان است، نبود تشکیلات قوی صنفی برای مواقعی که با مشکل مواجه می‌شویم، معضل همیشگی نبود بیمه. اغلب صاحبان رسانه‌ها میل زیادی به بیمه کردن خبرنگارانشان ندارند، دستمزدهای کم در مقابل کار سخت خبر... ازجمله مشکلاتی است که همه ما با آن مواجه هستیم و زن و مرد هم نمی‌شناسد. گاهی بخاطر نوع پوشش و نداشتن چادر که موضوعی کاملا شخصی است. نسبت به من تبعیض قائل شده اند.مثلا در نشست خبری رییس جمهور که در دی ماه 93 به بوشهر آمده بودند، جای مرا با خانمی که چادر پوشیده بود عوض کردند . هرچند تیم حفاظت از من عذر خواهی کردند اما این نوع رفتار ها دردی عمیق به جای می گذارد.

  • ما می‌گفتیم «بزرگ دبیر»شما می‌گویید؛ «سردبیر»

    21 مهر 1394

    خبرنگاران ایران -نکته جالبی که در این کتاب دیدم واژه "بزرگ دبیر "بود. آیا می‌دانید این اصطلاح قدیم ندیم‌ها در برخی نشریات به‌جای عنوان سردبیر به‌کاربرده می‌شد.برگشتی‌ها هم هست، همان نشریاتی که به فروش نرسیده و بازگشت داده‌شده‌اند. صفحه بستن هم که کلی در روزنامه‌ها واژه متداولی هست در این لغت‌نامه دیده می‌شود: «آماده‌سازی صفحه به لحاظ فنی.»

    چه تصوری از وا‍ژه پاچلاقی دارید؟ اگر روزنامه‌نگارید فکر نمی‌کنم تصویرتان از این لغت چندان درست باشد اما اگر صفحه آرائید بیشتر به این لغت آشنایی دارید: «نامتقارن شدن یک ستون در صفحه یا خارج شدن فرم صفحه به دلیل وجود عکس و آگهی پاچلاقی نامیده می‌شود.» پوشش خبری که حسابی معروف است و برای اعزام یک خبرنگار برای منتشر کردن محتوای یک رویداد به کار می‌رود. پیش خبر و پی گیری خبر هم که خیلی معنایش معلوم است در این کتاب ذکرشده است.اگر واژه" تومنی نگار" را نشنیده‌اید هم بدانید که این لغت هم درگذشته‌ها در روزنامه‌نگاری رایج بوده و معنایش این بوده که خبرنگاری که فقط در ازای دریافت پول کار می‌کند. خبرنگاری که بر اساس تأمین منافع مالی خود و یا دریافت هدیه، حجم خبر را کم‌وزیاد می‌کند. همان‌ها که این روزها به رپرتا‍ژ-آگهی بگیر معروف‌اند. حاشیه و حاشیه‌نویسی هم حسابی در روزنامه‌ها کلمه معروفی است یعنی اتفاقات جالب یک خبر و مصاحبه. معمولاً خبرنگارانی که حاشیه را می‌بینند خبرنگاران بهتری در روزنامه‌ها هستند.

  • اجرای خودکار ویدئوها در فیس‌بوک؛ آیا اخلاق رسانه‌ای رعایت می شود

    24 شهریور 1394

    خبرنگاران ایران-به‌رغم منتقدانش اجرای خودکار ویدیو (اوتوپلَی) در شبکه‌های اجتماعی به‌سرعت فراگیر شده است. توئیتر اخیراً اعلام کرده است که تمام ویدیوهایی که بر این شبکه اجتماعی بارگذاری می‌شوند، به زودی به صورت خودکار اجرا خواهند شد. این کار درپی اقدام فیس‌بوک صورت می‌گیرد که از دسامبر ۲۰۱۳ اوتوپلی را روی دسک‌تاپ و موبایل اعمال کرده است.اما درحالی‌که اوتوپلی ممکن است برای جلب نظر مخاطب و دیده‌شدن ویدیوها مناسب باشد، مسائلی را هم برای رسانه‌های خبری که گزارش‌های دارای محتوای تصویری ناراحت کننده منتشر می‌کنند، پیش آورده است. کالینز می گوید: «ما بازخورد فوری از کاربران دریافت کردیم. یکی از آنان می گفت چطور می توانم اوتوپلَی را غیرفعال کنم. من دیگر نمی خواهم این صحنه‌ها را ببینم. افراد دیگری ما را به دلیل نمایش این ویدیو به صورت اوتوپلی مورد انتقاد قرار دادند.» هرجا کاربران فیسبوک به یک خط وای فای وصل شوند ویدیوها خودبه خود اجرا می شوند، اگرچه آنان می توانند گزینه‌ی اوتوپلی را در تنظیمات اکانت خود غیرفعال کنند.

    کالینز اشاره کرد که «در طول یک یا دو ساعت بعد از قرار گرفتن این ویدیو در صفحه ی فیسبوک «ده‌ها» کامنت دریافت کردیم. همه ی این کامنت ها درباره‌ی اجرای خودکار این ویدیو نبودند.