6 آذر 1393

قاضی زاده: از شنیدن «ویرایش در مطبوعات» تب می کنم

6 آذر 1393

شفقنا رسانه-زکیه جورابراهیمیان

حسین انتظامی معاون مطبوعاتی وزیر ارشاد گفت: موضوع ویرایش و در سطح بالاتر زبان و ادبیات فارسی موضوع بسیار مهمی است؛ هم هویت بخش است هم امنیت آفرین. امنیت آفرین است چون زبان دارای ارزش است، به کشور قدرت می دهد و جزء حوزه های نرم است. لذا نباید به شکل فانتزی با زبان برخورد شود. زبان چیز لوکسی نیست که وارد حوزه های روشنفکری شود.

بیست و یکمین نشست هم‌اندیشیِ «ویرایش در مطبوعات» با حضور معاون مطبوعاتی وزیر ارشاد، علی‌اکبر قاضی‌زاده و حمیدرضا اَبَک در حالی برگزار شد که این جلسه به نام زنده یاد عبدالله محمد روح بخشان، از ویراستاران قدیمی و روزنامه نگاران بنام، کلید خورد و به رسم پاسداشت زحمات او در عرصه ویراستاری از فرزندش زروان روح بخشان تجلیل شد.

حسین انتظامی در این نشست با بیان اینکه در شرایط هجوم فرهنگی باید به زبان رجوع کنیم گفت: بر این اساس، یکی از سیاست هایی که در معاونت مطبوعاتی دنبال می کنیم این است که به این حوزه توجه شود. امسال هم در نمایشگاه مطبوعات این بخش به کمک فرهنگستان زبان و ادب فارسی ایجاد شد و طرح رتبه بندی برای رسانه های مکتوب و رسانه های فضای مجازی نیز مطرح شد، به طوری که اجرای آن دست دولت نباشد و به نهاد های صنفی سپرده شود. در این صورت رسانه هایی که به زبان و ادب فارسی توجه می کنند تشویق می شوند.

نسل جدید با کتاب و دانایی بیگانه است

علی اکبر قاضی زاده از دیگر سخنرانان این نشست با طرح این سوال که چرا به اهل فرهنگ پول زیادی نمی رسد، گفت : حداقل افتخار اهل فرهنگ این است که با پول اندک زندگی می گذرانند.

قاضی زاده با بیان اینکه از شنیدن ویرایش و ویراستاری در مطبوعات حالت تب به من دست می دهد، افزود: کار ویراستاری بسیار دشوار شده است چون جوانان مدتی مهمان سفره خالی مطبوعات می شوند و بعد از مدتی شغل خود را عوض می کنند و باید هر روز بدیهی ترین نکات را برای آنها تکرار کنیم اما نکته تلخ تر این است که افراد جدید وارد شده به مطبوعات از نظر سواد و دانش در مقایسه با افراد قبل بهتر نیستند بلکه ما نسلی را تربیت کردیم که با کتاب و دانایی بیگانه است.

او در ادامه به تجربیاتش در دوران خبرنگاری اشاره کرد و گفت : حدود سال ۱۳۴۹ که برای اولین بار کار روزنامه نگاری را آغاز کردم جزو نخستین کسانی بودم که درس روزنامه نگاری دانشگاهی را گذارنده بودم. وقتی وارد تحریریه شدم با یک سوال روبه رو شدم که آیا روزنامه نگاری هم تحصیل لازم دارد؟ پیشکسوتان ما کسانی بودند که سال ها در تحریریه کار کرده بودند و همان آموخته ها را به کار می گرفتند به طوری که اگر درست نویسی را رعایت می کردیم به ما می خندیدند.

قاضی زاده با تاکید بر این که مشکل رسانه ها و مطبوعات در کار درست نویسی و ویراستاری به علت وجود مخاطب عام است اظهار داشت: انواع مخاطبان با دانش و تحصیل متفاوتی مشتری روزنامه ها هستند و رواج غلط نویسی و لغزش های ویراستاری و نوشتاری در مطبوعات خیلی زود به زبان و نوشتار مردم وارد می شود و بر آن تاثیر می گذارد.

او وجود مخاطب عام و محدود بودن عرض ستون مطبوعات (5/3 الی 8 سانتی متر) نسبت به کتاب را دو بهانه لازم برای رعایت ویراستاری در مطبوعات دانست وگفت: نوع ویرایش کتاب و مطبوعات با هم متفاوت است.

قاضی زاده معیارهای تخصصی و عمومی درست نویسی را از ملاحظات ویراستاری در مطبوعات نام برد و گفت: اولین گروه جدا نویسی است؛ جدا نویسی به دلیل سهولت در خواندن باید رعایت شود، علامت جمع غیر زنده (ها)، مثل کتاب ها، دست ها، سرزمین ها باید رعایت شود، پسوند صفت تفصیلی (تر و ترین) باید جدا نوشته شود مثل درست ترین، روشن ترین،«می» علامت فعل استمراری نیز جدا نوشته می شود مانند می روند، می شنود و واژه های ترکیبی را هم جدا می نویسیم مانند فرصت طلب و... یکی از مسایلی که باید رعایت شود و رعایت نمی شود ضمیر منفصل است؛ برای واژهای خیلی بلند و فعل های بلند باید ضمیر منفصل به کار ببریم مانند تحت پوشش شان .در ویراستاری مطبوعاتی باید به جای این واژه بنویسم تحت پوشش آنها. اسامی غیر ایرانی که خواندن آنها مشکل است مثل «می سی سی پی» باید جدا نوشته شود تا راحت تر خوانده شود. عدد نویسی در مطبوعات شیوه های بخصوصی دارد مانند این که ۱۷ میلیون و ۲۴۸ هزار و ۳۰۷ را باید به جای "۱۷۲۴۸۳۰۷" به کار ببریم. تاریخ نویسی، درصد نویسی، نحوه نوشتن ساعت و غیره را در مطبوعات رعایت نمی کنیم.

او در ادامه به معیار های ویرایش عمومی اشاره کرد و گفت: تمام نکته هایی که ویراستاران کتاب رعایت می کنند در مورد رسانه ها و مطبوعات باید عینا رعایت شود. اما نکته اصلی این است که با وجود فشار زمان و موج خبر نمی توانیم آن سخت گیری هایی که در مورد ویراستاری کتاب وجو دارد را برای مطبوعات رعایت کنیم.

شیوه نامه ویراستاری، روزنامه نگاران را از چرایی درست نویسی معاف می کند

قاضی زاده از بهتر نشدن اوضاع درست نویسی ابراز نگرانی کرد و گفت: اگر نسل الان ما نباشد اوضاع در زمینه درست نویسی و ویراستاری بدتر می شود. در ۲۰ الی ۲۵ سال اخیر روزنامه های بزرگ برای خود یک شیوه نامه ویراستاری تدوین کردند. حسن شیوه نامه این است که خبرنگار به خوبی از آن استفاده می کند. عیب بزرگ این شیوه نامه ها این است که خبرنگاران و روزنامه نگاران را از چرایی در مورد درست نویسی و فهمیدن غلط ویرایشی معاف می کند. روزنامه نگار ما یاد می گیرد که واژه ها را به جای هم به کار ببرد. یک روزنامه نگار و یک ویراستار متعهد باید این واژها را درک کند تا بتواند دست به ویرایش بزند در غیر این صورت حکایت تعمیرکار خودرویی است که فقط قطعه عوض می کند و تعمیر بلد نیست .

یکی از نقاط خطر خیز کار فرهنگی، ویراستاری است

این پیشکسوت روزنامه نگاری در پایان گفت: بیشتر غلط هایی که در زبان و مطبوعات ما رایج می شود از زبان خبرسازان گفته می شود، یعنی ورزشکاران، سیاستمداران، اهل صنعت و اهل هنر. چون با زبان آشنا نیستند واژه هایی به کار می برند که در مطبوعات به همان شکل منعکس می شود و به عنوان زبان عمومی جامعه شناخته می شود. یکی از این واژه ها «مساله» است که هرجا واژه کم می آورند از این واژه استفاده می کنند. در آخر به جوانان توصیه می کنم ویراستاری نکنید. ویراستاری کاری است که جز دشمن تولید نمی کند، درآمد ندارد و یکی از نقاط خطر خیز کار فرهنگی است.

ویراستاری در مطبوعات ما وجود ندارد

در ادامه این نشست حمیدرضا ابک با اشاره به صحبت های قاضی زاده گفت: من برعکس قاضی زاده جوانان را به کار ویراستاری دعوت می کنم. من به دنبال پاسخ به ا این مساله هستم که چرا اقتصاد، صنعت و مدیریت مطبوعاتی در سال های اخیر باعث شده در مطبوعات ما چیزی به نام ویراستاری وجود نداشته باشد.

امتناع ویرایش در مطبوعات

ابک با طرح این سوال که یک روزنامه خوب و پاکیزه باید چه ویژگی هایی داشته باشد، بیان کرد: روزنامه خوب باید مالکیت داشته باشد یعنی مخاطب باید بداند که چارچوب های کلی این روزنامه چیست تا تکلیفش روشن شود. یکی از معضلات مطبوعات امروز ما این است که چارچوب ندارند. وقتی یک سرمقاله در یک روزنامه چاپ می شود هیچ اصولی برای انتشار آن وجود ندارد. مثلا یک مقاله 7 هزار کلمه ای را سرمقاله می کنیم یا وقتی با یک مقام دولتی مصاحبه می کنیم آیا قرار است خلاصه حرفهایش را در قالب چهار کلمه منتشر کنیم یا نه هرچه گفت را بنویسیم؟ همه این اصول را چارچوب روزنامه تعیین می کند.

ستاره های مطبوعاتی آموزش روزنامه نگاری در دانشگاه نداشتند

او در ادامه به یکی دیگر از ویژگی های یک روزنامه خوب و استاندارد اشاره کرد و گفت: روزنامه باید نیروی آموزش دیده و مجرب داشته باشد. الان عملا ویراستار کار نویسنده را بازنویسی می کند چون نیروی متخصص وجود ندارد و روزنامه ها تلاش نکردند از طریق آموزش این مشکل را حل کنند. گروهی نه تنها آموزش روزنامه نگاری در دانشکده ندیده اند بلکه وقتی وارد روزنامه ها شدند هم روزنامه ها مکانیزمی برای آموزش این گروه نداشت. در مواردی آموزش دهنده ای وجود ندارد تا آموزش گیرنده وجود داشته باشد. روزنامه باید گروه ویراستاران متخصص داشته باشد چون به علت محدود بودن زمان، خبره بودن در ویرایش بسیار مهم است. مهاجرت دسته جمعی روزنامه نگاران از این سرزمین و از این شغل به این موضوع دامن می زند. آنچه که در روزنامه های ما عملا دیده می شود نمونه خوانی است. در شرایط خوبش فارغ التحصیلان ادبیات فارسی در تحریریه ها وظیفه ویراستاری دارند. ویراستاران به معنای متخصصین در روزنامه ها حضور ندارند. مساله وجود آموزش در مورد ویراستاران هم وجود دارد چون تعداد ویراستار تخصصی مطبوعات کم است، حاصل کار ویراستار ویرگول گذاری، جابه جا کردن نقطه ها و ... می شود.

ویراستاران قربانیان مشکلات خط تولید روزنامه ها

او زمان بندی تولید را از دیگر ویژگی روزنامه خوب دانست و اظهار داشت: روزنامه یک خط تولید بسیار پیچیده است. ضرورت زمان بندی در روزنامه به عنوان یک اولویت در نظر گرفته می شود. کوچکترین اتفاقی که در این خط تولید می افتد اولین گروهی که قربانی می شود ویراستار است.

روزنامه ها دچار بحران تیراژند

ابک در ادامه گفت: روزنامه باید پول داشته باشد. روزنامه بدون پول روزنامه جدی نیست. ذهنیت مدیران ما این است که ما با جیب خالی باید مجله تولید کنیم. کسی که اقدام به انتشار روزنامه می کند باید به این درک برسد که برای انتشار روزنامه باید پول خرج کند. وضعیت مالی روزنامه های ما در سال های اخیر بسیار تاسف برانگیز است. تیراژ رسانه های نخبه گرای ما بسیار کاهش پیدا کرده است. بعضی از روزنامه های پرتیراژ ما تیراژشان از تیراژ بعضی از کتاب های پرفروش هم کمتر شده است. وقتی روزنامه از فروش درآمد جندانی نداشته باشد یا باید از آگهی تامین شود یا از حمایت دولت برخوردار شود. با حمایت دولتی می توان فقط کار کوچکی انجام داد. در حوزه اگهی تحولات زیادی در ایران و جهان رخ داده است. تبلیغات دیجیتال باعث شده فضای تبلیغاتی مکتوب کم ارزش تر شود. قاعدتا در این فضا انتخاب نیروی متخصص، ایجاد فرایند های آموزشی و جذب نیروهایی که فارغ التحصیلان دانشگاه های برتر هستند بیشتر به شوخی شبیه است. هیچ روزنامه ای نداریم که در چند سال اخیر دچار بحران تیراژ نشده باشد.

در مطبوعات مدیر حرفه ای نداریم

این روزنامه نگار معتقد است: یک روزنامه خوب باید مدیر حرفه ای داشته باشد. تولید یک کالای فرهنگی در تیراژ بالا نیازمند دانش مدیرانی است که هم پول داشته باشند هم بدانند این پول را کجا خرج کنند. مدیر مطبوعاتی باید استانداردهای چاپ، توزیع،کاغذ، نیروی متخصص و آگهی را بداند.

ابک در پایان گفت: روزنامه باید تداوم داشته باشد. هر بنگاه اقتصادی با هر رویکردی یک حداقل زمانی برای تحقق آرمان های اولیه و آرمان های ثانویه دارد. حداقل ده سال از تاسیس روزنامه باید گذشته باشد تا بتوانیم بگوییم آن روزنامه به نقطه تعادل رسیده است. تمام روزنامه هایی که زیر ده سال عمر داشته اند هنوز جوان هستند و نمی شود توقعات زیادی از آنها داشت. توقیف های سیاسی، رقبای قدرتمند و سرمایه دار ی دولتی در تداوم روزنامه نقش دارند .

پس از سخنرانی‌ها، جلسه پرسش و پاسخ و میزگرد با حضور حسین انتظامی، علی‌اکبر قاضی‌زاده، حمیدرضا ابک و سیروس علی نژاد برگزار شد .

سیروس علی نژاد در پاسخ به این سوال که امنیت شغلی ویراستاران چقدر است و با وجود حساسیت های کم مطبوعات نسبت به ویرایش آیا تضمینی وجود دارد که اقوام نزدیک کارکنان مطبوعات جای ویراستاران را نگیرند؟ گفت: روزنامه نگارانی که یک سال در شغل خودشان دوام نمی آورند امنیت شغلی هم برایشان دوام نمی آورد. امنیت شغلی زمانی معنادار است که با یک وضعیت ثابتی مواجه باشیم .

قاضی زاده در پاسخ به این سوال که کلمه کنکاش در اصل به معنای شور و مشورت است یا واژه هایی مثل اندیشه که به معنی فکر بوده یا نگران که به معنی نگرنده بوده. آیا بهتر است معنی تاریخی کلمه با معنی کاربردی امروزی آن خلط نشود؟ گفت: اینکه زبان پویا است و دائم درحال تغییر است کاملا درست است. دو راه وجود دارد یکی اینکه اجازه بدهیم زبان راه خودش را برود، در این صورت ویراستاری و درست نویسی اصلا معنا ندارد. مثل اتفاقی که در فضای مجازی می افتد، یک زبان تازه ای است که خصلت های خودش را دارد. راه دیگر این است که وظیفه هر کسی این است که زبان ملی، گفتاری و نوشتاری خودش را حفظ کند. من با نظر دوم موافقم .

سیروس علی نژاد در پاسخ به این سوال که کدام قسمت از صفحات روزنامه نیازمند ویرایش واقعی است گفت: مجلات و نشریات نسبت به روزنامه به ویرایش بیشتر ی نیاز دارند. روزنامه شامل دو قسمت صفحات خبری و لایی است. صفحات لایی در تمام نشریات احتیاج جدی به ویرایش دارد. بخش خبر یک بخش فنی است. نیروهای موجود در صفحه لایی باید به حدی قوی باشند که نیازی به ویرایش جدی نباشد.

قاضی زاده در تکمیل صحبت های علی نژاد گفت: خطاهای خبری نیاز بیشتری به ویرایش درونی و محتوایی دارند. صفحه های میانی بیشتر نیازمند ویرایش های لفظی و ظاهری هستند.

انتظامی هم در پاسخ به این سوال که ما به سمت دنیایی می رویم که ممکن است مطبوعات به شکل کاغذی دیگر نباشد و تعداد روزنامه های کاغذی کمتر و کم تر خواهد شد، در این صورت ویرایش در دنیای بعدی که چند رسانه ای ها به وجود می آید چگونه است؟ اظهار کرد: کسانی خیلی بدبین هستند و می گویندکاغذ تا ده سال آینده جمع آوری می شود. این دیدگاه قابل قبول نیست. نگارش در فضاهای مجازی شاید اقتضای تعجیلی است که در این فضا با آن روبه رو هستیم، چیزی که در فضای مکتوب داریم با چیزی که در فضای مجازی داریم به لحاظ هویتی متفاوت است .

  • Version imprimable de cet article Version imprimable
  • envoyer l'article par mail envoyer par mail
  • رزیتا لطفی رئیس بی‌بی‌سی فارسی شد

    22 دی 1394
    بی بی سی فارسی رزیتا لطفی، سردبیر خبر تلویزیون و رادیوی بی‌بی‌سی فارسی به عنوان رئیس جدید بخش فارسی بی‌بی‌سی انتخاب شده است و به زودی جای صادق صبا را می‌گیرد. خانم لطفی از سردبیرانی بود که در سال ۲۰۰۹ در راه اندازی شبکه تلویزیونی بی‌بی‌سی فارسی نقش داشت. او از روز بیست و پنجم ژانویه مسئولیت بخش فارسی را به عهده خواهد گرفت و جایگزین صادق صبا می‌شود که پس از بیش از بیست و پنج سال فعالیت در بی‌بی‌سی تصمیم گرفته از سمت خود کناره‌گیری کند و در پی چالش‌های دیگری برود. آقای صبا گفت: "ترک کردن سازمانی که از صمیم قلب به اهدافش اعتقاد دارم کار آسانی نیست، ولی وقت (...)
  • فریدون صدیقی روزنامه نگاری برای تمامی فصول، نوشته ای از مینو بدیعی

    22 دی 1394
    مینو بدیعی، روزنامه نگاری که سالها در روزنامه های مختلف قلم زده است، در یک پست فیس بوکی به ذکر ویژگی های فریدون صدیقی روزنامه نگار قدیمی پرداخته است. به گزارش خبرنگاران ایران، متن کامل این یادداشت فیس بوکی به شرح زیراست: فریدون صدیقی روزنامه نگاری برای تمامی فصول ساعت 5و 20 دقیقه بامداد است و حسی گنگ مرا از خواب پرانده تا از روزنامه نگار ، انسانی شریف ، مردی لایق و شرافتمند و صاحب روحی بزرگ و...همچون فریدون صدیقی بنویسم . این حرفها درمورد او اغراق نیست زیرا سالهای طولانی با او همکار بوده ام واز نزدیک دقایق روح او را لمس کرده ام . من حتی گاهی به این انسان (...)
  • هک شدن رمز آیفون در کمتر از ۱۷ ساعت

    9 دی 1394
    وب سایت الف :شرکت اپل همواره ادعا کرده است که آیفون یکی از قوی‌ترین و بهترین سیستم‌های ایمنی در جهان را دارد. ولی گزارش‌های جدی نشان می‌دهد که سیستم امنیتی این گوشی هوشمند هم به راحتی هک می‌شود. یک شهروند آمریکایی این هفته به دادگاه نیویورک شکایت کرد و در پرونده قضایی خود توضیح داد گوشی هوشمند‌ آیفون به راحتی هک می‌شود و اطلاعات او را به خطر می‌اندازد. او درخواست کرد که اپل می‌بایست هرچه سریع‌تر اقداماتی را در این زمینه انجام دهد. «دیوید بایوئر» پس از طرح این پرونده قضایی روشی را برای هک کردن آیفون بیان کرد که تا قبل از آن هیچ کس مطلع نبود. او گفت دستگاهی (...)