28 آبان 1393

کپی رایت؛ حق نادیده گرفته شده در رسانه ها

28 آبان 1393

فعالان عرصه رسانه از نبود حمایت قانونی از تولیدات فکری خود گلایه دارند و ادامه این شرایط را نابودکننده انگیزه و استعدادهای نوظهور می دانند.

ایرنا نوشت: حق مالکیت فکری یا به بیان امروزی و جامع آن یعنی «کپی رایت» (حق نسخه برداری) یکی از موضوعات چالش برانگیز در حوزه های تولیدات است که در بسیاری از شوون اقتصادی، تجاری و حتی فرهنگی وارد شده است.

دیدن این که فردی با هزاران دردسر و مشکل و با صرف وقت و هزینه بسیار اثری را به دیگران عرضه می کند اما نتوانسته است از مزایا و منافع مادی و غیر مادی مربوط به آن بهره لازم را ببرد اثرات بسیار بد و مایوس کننده یی را نه تنها بر خالق آن اثر بلکه به کل جامعه وارد می کند. فرقی نمی کند چه این اثر تولید یا اختراعی نو باشد یا تالیف نوشتار یا کتاب در هر یک از حوزه های علمی و اجتماعی؛ استفاده ی نادرست از آن ها بدون کسب اجازه از تولیدکننده می تواند آثار بسیار منفی اقتصادی، روحی و روانی بر فرد داشته باشد؛ ضمن اینکه با بی اعتبار کردن اخلاق اجتماعی، آسیب های جدی را بر جامعه وارد می کند به گونه یی که اصلاح شرایط به راحتی ممکن نخواهد بود.

به طور کل مالکیت فکری (Intellectual property) به مواردی همچون اختراعات، آثار هنری، علایم تجاری، طرح های صنعتی و... مربوط می شود که به دو شاخه ی اصلی یعنی مالکیت ادبی-هنری و نیز مالکیت صنعتی تقسیم شده است. کپی رایت بخشی از حقوق مالکیت فکری است که معادل فارسی آن «حق مولف» خوانده می شود و مربوط به آثار ادبی و هنری می شود. شاخه ی دیگر مالکیت فکری مالکیت صنعتی است.

به نوشته ی وبسایت های حقوقی، کپی رایت بخشی از مالکیت فکری را در بر می گیرد که مربوط به ارتباط جمعی است و به تبیین حقوق خالق اثر فکری نسبت به اثرش می پردازد به نحوی که این اثر به صورت کتاب، نقاشی، مجسمه و حتی اثاری مانند موسیقی، آواز و غیره تبلور می یابد.

در همه ی جوامع و کشورها نقض کپی رایت، علاوه بر محروم کردن صاحب آن از منافع مادی، سبب از بین رفتن روحیه ی خلاقیت و تزلزل فرهنگ جامعه شناخته می شود و به همین دلیل در بسیاری از کشورهای پیشرفته قوانین محکمی برای برخورد با این پدیده در نظر گرفته شده است.

اهمیت حمایت از کپی رایت، در دوره ی کنونی و با گسترش اینترنت و فضای مجازی بیشتر شده است زیرا اکنون دسترسی به آثار فکری دیگران و نسخه برداری غیرمجاز از آن آسان تر شده و التزام و رعایت این حق دارای اهمیت بسیار بیشتری شده است.

به نظر فعالان عرصه ی رسانه و مطبوعات، حق مالکیت فکری در کشور ما نیز به یکی از مشکلات بزرگ تبدیل شده که زمان زیادی را از مسوولان نشریات برای تذکر و برخورد با خاطیان می گیرد. وقتی که یک نشریه، هفته نامه و ماهنامه منتشر می شود مسوولان رسانه های پیگیر مجبور می شوند که در مورد استفاده از آثار و همچنین درج منبع آن به افرادی که بنا به دلایلی از آن استفاده کرده اند تذکر بدهند زیرا از نظر اخلاقی برخی از اصحاب رسانه این موضوع را رعایت نمی کنند و پرونده ی رسانه یی یا خبری را که به سختی و با هزینه و مرارت فراوان تولید شده است به راحتی مورد استفاده قرار می دهند.

به طور کلی این مشکل از دلایل مختلفی ناشی می شود قبل از اینکه دلیل این موضوع را به نقش حاکمیت در وضع قوانین یا اجرای دقیق آن نسبت بدهیم دلیل عمده را باید در فرهنگ عمومی جامعه جستجو کنیم. ابتدا باید در این زمینه چاره یی اندیشیده شود و سپس دیگر زمینه ها را حل کرد. باید ساز و کار قانونی نیز نهادینه شود تا این کار به راحتی صورت نگیرد.

با اینکه دبیرخانه ی اجلاس جهانی رسانه ها در سال 1391 سند حفاظت از حق مالکیت معنوی مرتبط با نتایج کار اطلاع رسانی را منتشر کرد اما هنوز در کشورمان چندان توجهی به این موضوع نمی شود.

به گزارش ایرنا، در این سند تاکید شده است که استفاده ی صحیح از نتایج کاری رسانه ها باید مورد تضمین و منافع مشروع آن مورد احترام قرار گیرد. همچنین در این سند عنوان شده است که فرآورده های کار رسانه یی در حقیقت نتایج خلاقیت معنوی سازمان های خبری محسوب می شوند و بر این اساس تمام حقوق رسانه یی آثار همچون ترجمه، انتشار، پخش تلویزیونی و حق ضبط برنامه ها باید مورد حفاظت معنوی قرار گیرد.

همچنین در این سند آمده است: رسانه های جدید نیز باید اصل رقابت عادلانه را مراعات کنند و به حق مالکیت معنوی احترام بگذارند. ضمن اینکه سازمان های خبری متعهد شده اند که اصل «خود نظارتی» را مراعات کنند و کارایی خبری را با نظرداشت حق مالکیت معنوی بهبود بخشند.

این سند همچنین از حکومت ها و سازمان های بین المللی خواسته است قوانینی را در خصوص حفاظت بهتر از حق مالکیت معنوی مربوط به نتایج کاری رسانه ها وضع کنند.

به نظر کارشناسان آسیب مهمی که از رعایت نشدن حق مالکیت معنوی و فکری ایجاد می شود کمتر شدن تولید و نوآوری است. با رعایت نشدن مالکیت فکری و معنوی، امنیت رسانه یی وجود خارجی نخواهد داشت و رسانه ها نمی توانند به دنبال تحلیل و کارهای پر مغز و عمقی باشند.

***با نبود حقوق کپی رایت نویسنده معرفی نمی شود

«نعمت احمدی» حقوقدان و وکیل دادگستری و فعال رسانه یی که به گفته ی خودش در سال های گذشته بیش از سه هزار مطلب را در رسانه های مختلف در خصوص مسایل متعدد حقوقی منتشر کرده است نیز از منتقدان رعایت نشدن چنین حقی در کشور است.

وی در مورد حقوق مالکیت فکری در رسانه ها و مطبوعات کشور به گروه پژوهش های خبری ایرنا گفت: ما در این زمینه از نظر قانون بسیار فقیر هستیم. ما هنوز باید به قانون سال 1346 و قانون حقوق مولفان و مصنفان استناد کنیم. در آن قانون نیز در مورد مالکیت فکری عنوان اثر داده می شود یعنی موقعی که مطلب و نوشتار از حالت نرم افزاری در ذهن به حالت سخت افزاری و مکتوب درآمد مورد استناد خواهد بود.

احمدی تاکید کرد که به جای واژه ی «مالکیت فکری» باید از «کپی رایت» سخن گفت. وی افزود: آثار تولیدی دست اول هستند و قانون باید در مورد استفاده ی بدون ذکر منبع از آن ها حمایت قانونی را به عمل آورد. از زمانی که یک اثر تبدیل به نوشتار شد همان قانون سال 1346 به جریان می افتد زیرا ایده به اثر تبدیل شده است.

این حقوقدان در مورد دلیل رعایت نشدن این حقوق، ابهام در تعاریف را مقصر می داند و می گوید: اولین دلیل آن است که ما قانون کپی رایت را نداریم. این اصلی ترین موضوع است و دیگر مسایل فرع محسوب می شوند. هنوز این سوال برای من هم مطرح است که در چه صورتی می توان آثار را مورد حمایت قرار داد؟ آیا مالکیت مستقلی می توان برای کتاب و نویسنده در نظر بگیریم؟ اگر در روزنامه مطلبی چاپ شود آیا می توان حمایتی شبیه کتاب را از آن به عمل آورد؟ این بحث قبلا وجود داشت و هنوز به جواب نرسیده است.

وی در مورد نبود قانون کپی رایت و تاثیر منفی آن بر جامعه و به ویژه در حوزه ی نوشتاری اعتقاد دارد: رعایت نکردن کپی رایت باعث شده است که ما حرفه یی با عنوان «نویسنده» در کشور نداشته باشیم؛ این که یک فرد صرفا نویسنده باشد نداریم؛ بلکه نویسندگی شغل چندم فرد مطرح می شود. وقتی از طریق مالی سودی به نویسنده برسد و زندگی وی تامین می شود، باز تولید مناسبی را به همراه خواهد داشت. حال آنکه در دنیا، نویسندگی حتی در عرصه ی مطبوعات نیز یکی از مشاغل پردرآمد است.

احمدی افزود: به همین دلایل است که از نظر تولید در کشور در مضیقه هستیم. وقتی شغلی مورد حمایت قرار نمی گیرد انگیزه ها از دست می رود و به همین علت ما نتوانسته ایم فردی شبیه «حسنین هیکل» تولید کنیم. ضمن احترام به همه ی همکاران نویسنده و مطبوعاتی، ما نتوانستیم فرد پرقدرتی را معرفی کنیم زیرا افراد خود را در این مسیر جدی نمی گیرند. من بیش از سه هزار مقاله چاپ شده از زمان ایجاد وبسایت دارم اما تاکنون از این منبع یک ریال هم درآمد نداشته ام. برای هر فرد مطبوعاتی و رسانه یی که از طریق تولید، درآمد بهتری ندارد این نقطه ی ضعف و مانع است.

*** از دست رفتن انگیزه و تلاش

«امیرعلی امیری» صاحب امتیاز تارنمای خبری-تحلیلی «تابناک» در مورد وضعیت رعایت حق مالکیت فکری در رسانه های داخلی به پژوهشگر ایرنا گفت: حق مالکیت فکری یا کپی رایت در کشور ما آن چنان که اطمینان بخش باشد رعایت نمی شود. این مشکل بیشتر نیز ناشی از نداشتن ابزار کنترلی قدرتمند و کافی است و نه از عدم اعتماد؛ زیرا همه قبول دارند که حق مالکیت فکری حقی مسلم برای پدید آورندگان آثار است اما این حق نهادینه نشده و نظام مند شدن ابزار کنترل این موضوع نیز زمان بر است.

وی افزود: ما تا حدودی در این زمینه ضعف داریم اما به نظر من شرایط روبه رشد بوده است و به تدریج به صورت یک بحث فرهنگی، فرهنگ سازی می شود و جا می افتد. اگر ابزار کنترل آن توسط دولت و دستگاه های نظارتی به حد کافی قدرتمند باشد در آینده به نتایج خوبی خواهیم رسید.

امیری در پاسخ به این سوال که رعایت نکردن این حق چه آسیب هایی به عرصه ی فعالیت حرفه یی مطبوعات زده است نیز پاسخ داد: به طور حتم نبود و رعایت نشدن حق کپی رایت و مالکیت فکری و حفاظت نشدن از این حقوق در کشور، استعدادهای بسیار زیادی را از این مسیر خارج می کند. این مهم نیست که اکنون کسی که در این مسیر است ضرر می کند بلکه مهمتر این است که استعدادهای زیادی که می توانند در این مسیر فعالیت انجام دهند وارد این عرصه نمی شوند. محرومیت و حق کشی که از این طریق اتفاق می افتد باعث ضرر ما می شود و فضای رسانه را به علت خروج برخی استعدادهای پرتوان محروم و تضعیف می کند.

«محمد رضا رضوانی» مدیر روابط عمومی روزنامه ی «جوان» نیز در مورد حقوق مالکیت فکری در عرصه رسانه و مطبوعات به پژوهشگر ایرنا گفت: ما در ایران در زمینه مالکیت فکری به گفت و گوی (رشد) کافی نرسیدیم؛ قوانینی تدوین شده اند که به خوبی اجرا نمی شوند. من احساس می کنم در آینده مالکیت فکری را بیشتر به رسمیت خواهیم و به همین دلیل شناخت و شرایط بهتری را در پیش خواهیم داشت.

وی نیز این شرایط را نابود کننده ی انگیزه دانست و خاطرنشان کرد: وقتی که مالکیت فکری فرد محترم شمرده نشود، به مرور زمان انگیزه برای کار کردن به عنوان فرد رسانه یی از دست می رود. وقتی گزارش و تحلیلی را با مشکل فراوان تولید می کنید و خیلی راحت بدون هیچ اسم و منبعی در محل دیگر منتشر می شود و از رسانه های پر بازدیدتر با اقبال بیشتر مراجعان روبرو می شود، انگیزه ی تولید کننده ی واقعی اثر از دست می رود و احساس می شود که کار وی خوب دیده نمی شود.

رضوانی در مورد تبعات منفی این موضوع تاکید کرد: من معتقدم وقتی مالکیت فکری ارزشمند باشد تمایز خوبی میان خبرنگار خلاق با خبرنگار کپی کار ایجاد می شود. متاسفانه در رسانه ها، موارد زیادی وجود دارند که به کپی و استفاده ی مطالب دیگران عادت کرده اند و حداکثر یکی دو پاراگراف به مطلب اضافه می کنند و آن را به نام خود منتشر می کنند. به خاطر همین موضوع وقتی به خبرنگاران جوان نگاه می کنیم، می بینیم که پختگی خبرنگاران قدیمی را ندارند؛ تنبل شده اند؛ عادت کرده اند و دنبال خبر نمی دوند؛ ایستا شده اند تا خبر بیاید. این بزرگترین مشکلی است که نبود حقوق مالکیت فکری و کپی رایت در عرصه مطبوعات آن را ایجاد کرده است یعنی کندشدن و تنبل شدن خبرنگارها. بجای آن که آن ها دنبال خبر باشند منتظرند خبر به سراغ آن ها بیاید.

  • Version imprimable de cet article Version imprimable
  • envoyer l'article par mail envoyer par mail
  • رزیتا لطفی رئیس بی‌بی‌سی فارسی شد

    22 دی 1394
    بی بی سی فارسی رزیتا لطفی، سردبیر خبر تلویزیون و رادیوی بی‌بی‌سی فارسی به عنوان رئیس جدید بخش فارسی بی‌بی‌سی انتخاب شده است و به زودی جای صادق صبا را می‌گیرد. خانم لطفی از سردبیرانی بود که در سال ۲۰۰۹ در راه اندازی شبکه تلویزیونی بی‌بی‌سی فارسی نقش داشت. او از روز بیست و پنجم ژانویه مسئولیت بخش فارسی را به عهده خواهد گرفت و جایگزین صادق صبا می‌شود که پس از بیش از بیست و پنج سال فعالیت در بی‌بی‌سی تصمیم گرفته از سمت خود کناره‌گیری کند و در پی چالش‌های دیگری برود. آقای صبا گفت: "ترک کردن سازمانی که از صمیم قلب به اهدافش اعتقاد دارم کار آسانی نیست، ولی وقت (...)
  • فریدون صدیقی روزنامه نگاری برای تمامی فصول، نوشته ای از مینو بدیعی

    22 دی 1394
    مینو بدیعی، روزنامه نگاری که سالها در روزنامه های مختلف قلم زده است، در یک پست فیس بوکی به ذکر ویژگی های فریدون صدیقی روزنامه نگار قدیمی پرداخته است. به گزارش خبرنگاران ایران، متن کامل این یادداشت فیس بوکی به شرح زیراست: فریدون صدیقی روزنامه نگاری برای تمامی فصول ساعت 5و 20 دقیقه بامداد است و حسی گنگ مرا از خواب پرانده تا از روزنامه نگار ، انسانی شریف ، مردی لایق و شرافتمند و صاحب روحی بزرگ و...همچون فریدون صدیقی بنویسم . این حرفها درمورد او اغراق نیست زیرا سالهای طولانی با او همکار بوده ام واز نزدیک دقایق روح او را لمس کرده ام . من حتی گاهی به این انسان (...)
  • هک شدن رمز آیفون در کمتر از ۱۷ ساعت

    9 دی 1394
    وب سایت الف :شرکت اپل همواره ادعا کرده است که آیفون یکی از قوی‌ترین و بهترین سیستم‌های ایمنی در جهان را دارد. ولی گزارش‌های جدی نشان می‌دهد که سیستم امنیتی این گوشی هوشمند هم به راحتی هک می‌شود. یک شهروند آمریکایی این هفته به دادگاه نیویورک شکایت کرد و در پرونده قضایی خود توضیح داد گوشی هوشمند‌ آیفون به راحتی هک می‌شود و اطلاعات او را به خطر می‌اندازد. او درخواست کرد که اپل می‌بایست هرچه سریع‌تر اقداماتی را در این زمینه انجام دهد. «دیوید بایوئر» پس از طرح این پرونده قضایی روشی را برای هک کردن آیفون بیان کرد که تا قبل از آن هیچ کس مطلع نبود. او گفت دستگاهی (...)