17 آبان 1393

حد و مرز شکسته نویسی تا کجاست

اصول شکسته نویسی

17 آبان 1393

خبرنگاران ایران -این روز‌ها در مطبوعات گرایش به شکسته‌ نویسی بیشتر از گذشته دیده می‌شود و هر چند برخی زبان‌شناسان با شکسته‌نویسی موافق نیستند؛ اما این گرایش همچنان در مطبوعات به قوت خود باقی است و گاهی به شکل افراطی هم دیده می‌شود. اما حد و مرز این شکسته نویسی تا کجاست؟ چقدر می‌توانیم کلمات را بشکنیم؟

در برخی مطالب روزنامه‌ها همچنین در آمیختن دو سطح زبانی هم دیده می‌شود؛ بدین گونه که‌گاه لحن نوشته رسمی و‌گاه به زبان روزمره و شکسته نزدیک می‌شود.

علی صلح جو در کتاب اصول شکسته نویسی به برخی ازاین اصول اشاره می‌کند. هر چند این کتاب راهنمای شکستن واژه‌ها در گفت‌و‌گوهای داستانی است؛ اما بسیاری از مباحث آن به کار روزنامه نگاران هم می‌آید و خواندن آن بی‌فایده نیست.

این کتاب ۶۴ صفحه‌ای چهار فصل دارد. فصل اول به طرح مساله و یافتن قاعده اختصاص دارد. فصل دوم با تمرکز بر اینکه چه واژه‌هایی را می‌توان شکست نوشته شده است. فصل سوم تثبیت شکستگی و فصل آخر هم مثال هایی است از گفتگوهای مختلف در کتاب های داستانی.

علی صلح جو نویسنده این کتاب بار‌ها در مصاحبه‌های خود با رسانه‌ها مخالفت خود را با شکسته نویسی و به ویژه درمطبوعات اعلام کرده و معتقد است: «زبان رسمی فارسی؛ زبان غیرشکسته است و شکستن کلمات براساس تعداد هجا‌ها، قاعدهٔ خاص خود را دارد.»

اما این قاعده‌ها کدامند؟ نویسنده این کتاب برخی از قواعد شکسته نویسی را این گونه بر می‌شمارد: «واژهای زبان فارسی، از نظر تعداد هجا (بخش)، تک هجایی (مانند در)، دو هجایی (مانند دیوار)، سه هجایی (مانند پنجره) و به ندرت چهار هجایی (مانند هندوانه)‌اند و فقط واژه‌هایی را می‌توان در گفت‌و‌گوهای داستانی شکسته نوشت که صورت گفتاریشان، در مقایسه با صورت نوشتاری، هجای کمتری داشته باشد.»

صلح جو در ادامهٔ بحث مثال های زیادی را مطرح می‌کند و کاهش تعداد هجا‌ها را در بیشتر موارد راهنمای شکسته نویسی می‌داند: «فعل‌هایی چون می‌روم، می‌آیم و می‌گویم در گفتار یک هجای خود را از دست می‌دهند. برعکس، فعل‌هایی چون می‌خورم و می‌خوابم چنین نیستند. گروه اول را بهتر است شکسته (می‌آم، می‌رم، می‌گم) و گروه دوم را ناشکسته (می‌خورم، می‌خوابم) بنویسیم. همین قاعده را می‌توان به سایر واژه‌ها نیز گسترش داد. واژه‌هایی چون: «آن، همان، کدام، روان، میدان، جوان، دوام، زبان، دیگر، اگر، مثل، نان، جان، ران، وقت و بسیاری دیگر.»

او در این فصل تاکید می‌کند: «در شکسته خوانی، برخی از حروف (غالبا صامت‌ها)، خود به خود تغییر می‌کنند، مانند واژه اجتماع که در تلفظ طبیعی به اشتماع و حتی اشتما تبدیل می‌شود. املای این گونه واژه‌ها، به این دلیل که در گفتار تغییر می‌کنند، به هیچ وجه نباید تغییر یابد.»

نویسندهٔ کتاب اصول شکسته نویسی معتقد است: «شکسته نویسی در حد اعتدال مشکلی ندارد؛ اما اگر از اعتدال خارج شود، آسیب است. اعتدال یعنی اینکه خواننده با کلمه درگیر نشود و معنای آن را سریع دریابد.»

او در همین فصل با اشاره به شکسته نویسی و لهجه‌ها هم می‌نویسد: «اگر نویسنده بنویسد «میدان» خواننده حق دارد که آن را «میدون» بخواند، اما باید توجه داشته باشیم که مردم گویش‌های مختلف زبان فارسی، همهٔ کلمات را به یک شکل تلفظ نمی‌کنند و ممکن است کلمه‌ای را بشکنیم و در گویش دیگر معنای متفاوتی پیدا کند و یا اصلاً معنا ندهد. پس باید در نوشتن گویش‌های مختلف را درنظر بگیریم.»

در فصل دوم کتاب یعنی چه واژه‌هایی را باید شکست؟ به واژه‌های معینی که می‌توان شکسته نوشت اشاره شده است. نحوه شکسته نویسی فعل‌ها، ضمیرهای ملکی پیوسته و ضمیر‌ها در همین فصل مورد بررسی قرار گرفته‌اند.

در پایان همین فصل همچنین به برخی موارد خاص شکسته نویسی هم اشاره شده است. مواردی چون مرا، چه، چته، چگونه، زیرا، هست، او و.... برخی از این کلماتند.

در فصل سوم بحث درباره شکسته نویسی بیشتر ادامه پیدا می‌کند. در بخشی از این فصل نوشته شده: «بحث بر سر شکسته نویسی در جامعه ادبی ما، همچون مسائل دیگر مربوط به خط از دیر باز جریان داشته و شکی نیست که اگر جامعه ادبی ایران بر سر مساله شکسته نویسی هماهنگ شود، تکلیف قضیه روشن خواهد شد. زدن این حرف آسان است اما عملی شدن آن شاید ناممکن.»

همچنین در همین فصل آمده: «میزان شکستگی واژه‌ها در زبان‌ها متفاوت است. مثلا این میزان در زبان انگلیسی بسیار کمتر از فارسی است. در انگلیسی با اینکه انگلیسی زبان‌ها برخی از کلمات را شکسته تلفظ می‌کنند، صورت نوشتاری آن را تغییر نمی‌دهند، اما از نظر تثبیت شدگی صورت های شکسته، زبان انگلیسی بسیار پیشرفته‌تر از فارسی است.»

در فصل آخر این کتاب که نمونه‌های گفت‌و‌گو نام دارد. نمونه‌هایی از گفت‌و‌گو به قلم چند نویسنده و مترجم آمده است. نویسنده کتاب این فصل را این گونه آغاز کرده است: «گرایش به شکستن واژه‌ها در نویسندگان ایرانی بیشتر از مترجمان است. علت این موضوع احتمالا ارتباط مستقیم نویسنده با خواننده است. نویسنده‌ای که کلام شکسته به کار می‌برد آگاهانه این کار را انجام می‌دهد؛ به عبارت دیگر، اصرار دارد که خواننده‌اش شکسته بخواند. اما مترجم کلام را از دیگر (نویسنده) می‌گیرد و به خواننده منتقل می‌کند. به نظر می‌رسد هنگامی که کلام متعلق به دیگری است کمتر می‌توان در آن دخالت کرد. مهم‌ترین یاری به خواننده در خواندن گفت‌و‌گو‌ها به کار بردن نحو گفتاری است نه کلمات شکسته.»

در ادامه این فصل می‌توانید گفت‌و‌گوهایی را از محمد علی جمالزاده، صادق هدایت، جلال آل احمد، بهرام صادقی، هوشنگ گلشیری، محمود دولت آبادی، مهشید امیر شاهی، احمد محمود، اسماعیل فصیح، زویا پیرزاد و دیگر نویسندگان ایرانی بخوانید برخی به شدت در داستان‌هایشان از شکسته نویسی استفاده کرده‌اند و برخی کمتر.

کتاب اصول شکسته نویسی توسط نشر مرکز در سال ۱۳۹۱ منتشر و روانه بازار شده است.

  • Version imprimable de cet article Version imprimable
  • envoyer l'article par mail envoyer par mail
  • برگ‌های مطایبه‌آمیز از تاریخچه ممیزی در روزنامه‌نگاری فارسی

    9 آذر 1394

    خبرنگاران ایران - سعید رازی دوست:اگرچه ممیزی یا سانسور امری است که اعمال آن با طنز، شوخی و مطایبه فاصلهء بسیاری دارد، بررسی خاطره‌های مطبوعاتی نشان می‌دهد در تاریخچه‌ی ممیزی در ایران، برگ‌هایی که خواندن‌شان امروز لبخند بر صورت می‌نشاند یا موجب خنده می‌شود، کم نیست؛ هرچند می‌توان در پس خنده‌های امروزین، بر رنجی که متحملان ممیزی کشیده‌اند گریست.سیدفرید قاسمی از نادر پژوهشگران تاریخ روزنامه‌نگاری ایرانی، در یکی از جلدهای مجموعهء «صدخاطره از صد رویداد» به نقل خاطره‌هایی می‌پردازد که گهگاه برای مخاطب امروزی خنده‌دار به‌نظر می‌رسد. قصهء تلخ سانسور و ترس، از دیرباز تا فرداها، هرگز از لبخند و تلخند خالی نبوده است و نخواهد بود.

  • خبرنگاران زن و تحصیلکرده ها به شبکه‌های اجتماعی علاقه بیشتری دارند

    20 مهر 1394

    این روزها استفاده از شبکه‌های اجتماعی هر روز در بین خبرنگاران رواج بیشتری پیدا می‌کند اما همه خبرنگاران نسبت به استفاده از این شبکه‌ها نظر مشابهی ندارند، برخی معتقدند استفاده از این شبکه‌ها فایده ای ندارد و اساساً نسبت به آن‌ها نظر مثبتی ندارند. برخی از آن‌ها معتقدند استفاده از این شبکه‌ها برای شهرت شان خوب است و این طور مردم بیشتر با مطالب و تولیدات آن‌ها آشنا می‌شوند.

  • نیوشا،عکاسِ خودآموخته‌ای که جهانی شد

    16 شهریور 1394

    خبرنگاران ایران-نیوشا توکلیان خود را خیلی احساساتی و عاطفی می‌داند: «اگر چیزی قلبم را به درد بیاورد به دنبالش می‌روم تا روایت و قصه آن را بیرون بکشم، حتی اگر الزاماً در اطراف خودم و در حیطه تجربیات زندگی‌ام نباشد.» سال گذشته هم خبرساز شد به خاطر جایزه‌ای که پس داد و از قبولش سرباز زد، جایزه پنجاه‌هزار یورویی بنیاد «فتوژورنالیسم کارمینیک». به خاطر اینکه فکر می‌کرد با پذیرفتن این جایزه اجازه خواهد داد در اثرش دخل و تصرف شود. او به خاطر استقلال حرفه‌ای‌اش از این جایزه گذشت.