15 آبان 1393

مروری بر مهم‌ترین اتفاق‌های رادیو و تلویزیون در ۳۶ سال اخیر

صداوسیمای ایران؛ از قطب‌زاده تا ضرغامی

15 آبان 1393

خبرنگاران ایران- سارا محسنی

در حالی محمد سرافراز، مدیری که ۲۰ سال سابقه فعالیت در صدا و سیما را دارد به جایگزینی عزت الله ضرغامی در این سازمان بزرگ حکومتی رسیده است که بررسی دوره ۳۶ ساله رادیو و تلویزیون ایران بعد از انقلاب اسلامی نشان می‌دهد که اصول اخلاقی رسانه‌ای از‌‌ همان ابتدا در این رسانه نقض شده و همیشه این نهاد با جنجال و دخالت مستقیم دو رهبر جمهوری اسلامی ایران مدیریت شده است.

غروب ۲۲ بهمن گرچه رادیو تلویزیون به تصرف مردم درآمد و گوینده رادیو با هیجان اعلام کرد: «اینجا تهران است. صدای راستین ملت ایران. صدای انقلاب…» اما با حکومتی ماندن این سازمان مردم کمترین نقش را در برنامه‌های آن ایفا کردند.

دوران صادق قطب زاده؛ از حذف سرود ای ایران تا اعتراف های تلویزیونی‌اش

صادق قطب‌زاده روز ۲۳ بهمن ۱۳۵۷ با حکم بازرگان، رییس دولت موقت به عنوان سرپرست رادیو تلویزیون ملی ایران انتخاب شد اما سرنوشت او را به گونه‌ای رقم زدند که جزو نخستین قربانی‌های اعتراف‌های تلویزیون جلوی دوربین‌های این جعبه جادویی نشست و به اقدام برای براندازی جمهوری اسلامی اعتراف کرد و مدت کمی بعد از آن در شهریور ۱۳۶۱ اعدام شد. از‌‌ همان زمان‌ها بود که پخش اعتراف‌های تلویزیونی به یک روند همیشگی در دوران تصدی همه روسای صدا و سیما تبدیل شد.

قطب‌زاده در تاریخ ۲۹ بهمن ۱۳۵۷ در حالی که تنها چند روز بر صندلی ریاست نشسته بود در گفت‌و‌گویی با روزنامه کیهان، برنامه‌اش در صدا و سیما را بیان صدای پابرهنه‌ها اعلام کرد: «نیاز کل جامعه ما از لحاظ وسائل ارتباطی قبل از هر چیز بیان خواست مردمی‌ است که انقلاب کرده‌اند و بیان ایدئولوژیک این انقلاب و پناه دادن به کسانی که واقعا انقلاب کرده‌اند، یعنی پابرهنه‌ ها.»

او همچنین در این گفت‌و‌گو در پاسخ سوال خبرنگار کیهان که از او پرسید چرا سرود‌ای ایران را دیگر پخش نمی‌کنند، هم گفت: «زیرا به نظر من سرود‌ای ایران یک سرود فاشیستی است که زمان رضاخان تهیه شده و رضاخانی است. ما حالا یک سرود واقعی را که بیانگر انقلاب ملت باشد به مسابقه گذاشته‌ایم.»

آن روز‌ها، روزهای سخنرانی و بیان دیدگاه‌های انقلابی و تند بود. قطب‌زاده در پنج اسفند ۱۳۵۷ هم در حالی که صدای برخی اعتراض‌ها نسبت به عملکرد این سازمان شنیده می‌شد، در جمع کارکنان صدا و سیما سخنرانی کرد و به برخی اتهام‌ها پاسخ داد: «کسانی که با سم‌پاشی سعی می‌کنند بگویند در رادیو- تلویزیون سانسور برقرار شده باید بدانند که سوابق من حداقل نشان می‌دهد که تسلیم این گونه تهدیدهای احمقانه و مغرضانه نشده و نمی‌شوم و هرگز نخواهم شد. طبیعتا ایجاد برنامه‌هایی که مبتنی بر این فرهنگ خلاق و آزاد اسلامی ‌باشد مدتی طول خواهد کشید. این را تنها به دسته‌ای که از سانسور می‌گویند نمی‌گویم بلکه به آن دسته‌ای هم که از جهت دیگر فشار می‌آورند می‌گویم که رادیو و تلویزیون باید در جهت فکری مردم پابرهنه باشد و در مقابل دولت یک سازمانی که انتقادی سازنده و درست بکند و بیان کننده نظرات و افکار و عقاید سایرین. ما اخبار دولتی را پخش خواهیم کرد ولی بلندگوی هیچ دولتی نخواهیم بود.»

در‌‌ همان دوران هم عباس امیرانتظام، معاون نخست‌وزیر و سخنگوی دولت در مصاحبه مطبوعاتی در پاسخ به عملکرد رادیو تلویزیون گفت: «دولت اصرار دارد که رادیو تلویزیون یک موسسه مستقل و بی‌طرف باشد و انتقال دهنده افکار همه گروه‌ها. این اصرار دولت در حالی است که ما حاضریم بودجه موسسه را تامین کنیم ولی آزاد باشد.»

در تاریخ ۲۱ اسفند ۱۳۵۷ هم گروهی از زنان و دختران تهرانی به منظور مخالفت با اجباری شدن حجاب تظاهرات می‌کنند و سمت رادیو و تلویزیون روانه می‌شوند و طبق گزارش‌های رسانه‌ها در آن زمان این تظاهرات در اطراف جام جم به خشونت کشیده می‌شود.

تلویزیون در آن زمان در برنامه خبری خود گزارش داد: «در اجتماع و تظاهرات زنان در اطراف جام جم حوادث خشونت‌باری رخ داده است. بر اساس این گزارش عده‌ای از خانم‌ها در جلوی خیابان جام جم اجتماع و اقدام به دادن شعار و تظاهرات علیه دولت قانونی موقت و سرپرست صدا و سیما کرده و قصد ورود به جام جم جهت صحبت با قطب‌زاده را داشته‌اند.»

به تجمع‌کنندگان اعلام می‌شود که سرپرست رادیو تلویزیون در سازمان نیست اما تجمع‌کنندگان باور نمی‌کنند. بنابراین پنج نفر از نمایندگان تظاهرکنندگان به داخل ساختمان جام جم هدایت و با مدیران سرگرم مذاکره می شوند. در این هنگام اتومبیل شورلت ایران متعلق به نخست‌وزیری حامل سرپرست رادیو تلویزیون وارد خیابان جام جم شد که ناگهان تظاهرکنندگان به اتومبیل وی هجوم می برند. تظاهرکنندگان خساراتی به خودرو وی وارد کردند. خانمی ‌نیز از بین تجمع‌کنندگان از داخل کیف خود اقدام به شلیک یک تیر نمود. به قطب‌زاده آسیبی نرسید و این تجمع با شلیک چهار تیرهوایی و حضور برخی نیرو‌ها متفرق شد.

اما در این فضا، آیت الله خمینی نیز یکی از منتقدان اصلی رادیو و تلویزیون بود که انتقادهای او در قالب نامه و یا سخنرانی عمومی انعکاس پیدا می‌کرد و حتی دخالت‌های مستقیمی نیز داشت گرچه گاهی قطب‌زاده زیر بار هم نمی‌رفت.

به طور مثال آیت الله خمینی از پخش برنامه‌هایی که از آن، به عنوان «خلاف اسلام» یاد می‌کرد ناراحت بود و در نامه اعتراضی خود نوشت: «… به آقای قطب‌زاده بگویید مگر شما الزام به مسایل اسلامی ندارید؟ مگر شما متعهد به قرآن نیستید. انقلاب ما انقلاب اسلامی است. چرا باید برنامه‌های خلاف اسلام از صدا و سیما پخش شود.»

در جای دیگری هم رهبر انقلاب اسلامی ایران در تاریخ ۲۸ تیر ۱۳۵۸ در جمع برخی کارکنان صدا و سیما می‌گوید: «...این دستگاه (صدا و سیما) را اصلاحش کنید؛ یعنی غربی نباشید، غرب زده نباشید، که حتماً باید بین این خبر و آن خبر، موسیقی باشد، این غربزدگی است، یک طرح دیگری درست کنید... یک کارهایی بکنید که موسیقی را ترکش کنید. شما خیال نکنید که موسیقی یک چیزی است برای یک مملکت مترقی، موسیقی خراب می‌کند دماغ بچه‌ها ما را؛ مغز بچه‌های ما را فاسد می‌کند. دائماً در گوش یک جوان موسیقی باشد، این دیگر به کار نمی‌رسد، این دیگر نمی‌تواند فکر جدی بکند. اینکه ما گوییم این‌ها را از بین ببرید و مکرر من گفته‌ام، شاید تا حالا ده مرتبه بیشتر من به آقای قطب‌زاده گفته‌ام که آقا این را بردارید از آن، می‌گوید نمی‌شود. من نمی‌دانم این «نمی‌شود» یعنی چه؟ چرا نمی‌شود؟...»

این اعتراض‌ها در خاطرات هاشمی رفسنجانی هم نمود پیدا کرده بود: «در آن زمان رادیو و تلویزیون مساله داشت، ما هم که آنجا نبودیم، بعد از پیروزی امام سرود‌ها و اشعار را گوش دادند بعد ما را احضار کردند و گفتند این‌ها چیست؟ اولاً هنوز ترانه‌ها‌ی دوران طاغوت را می‌خواندند، شعار هم انقلاب راستین بود در حالی که امام تاکید کرده بودند انقلاب اسلامی، چهره‌ها‌یی هم که آنجا صحبت می‌کردند مبهم بودند. امام ما را احضار کردند شاید هم اول شهید مطهری را احضار کرده بودند، فرمودند بروید آنجا را کنترل کنید و به هر قیمت که تمام شد جلوی این جریان را بگیرید. انقلاب، انقلاب اسلامی است و هیچ چیزی بجز آن نیست.»

در ۲۳ تیر ۱۳۵۸ صدا و سیما شورایی مرکب از محمد موسوی، محمد خاتمی، صادق قطب‌زاده، عبدالرحیم گواهی و ابراهیم پیراینده داشت که قطب‌زاده را مدیر این سازمان کردند و اندکی بعد بهزاد نبوی، حسن روحانی، علی لاریجانی و سید رضا زواره‌ای به عضویت این شورا در آمند و با رای این شورا صادق قطب‌زاده به طور رسمی نخستین رییس صدا و سیما شد.

مدیریت قطب‌زاده در فضای بحران زده کشور در‌‌ همان سال به پایان می‌رسد و او برای انتخابات ریاست جمهوری آن سال ثبت نام می‌کند که شکست سنگینی می خورد و نفر هفتم می‌شود.

دوران موقت در صدا و سیما و شروع پخش اعتراف ها

بعد از قطب‌زاده، صدا و سیمایی که به صورت شورایی اداره می‌شد، هفت مدیرعامل به خود دید. یعنی بنا به گفته محمد هاشمی یکی از همین مدیرعامل های موقت و بعدها رییس صدا و سیما، «به مدت ۲۱ ماه هفت مدیر عامل نصب و عزل شدند.»

افرادی مانند فراحی، علی اکبر محتشمی پور، عبدالله نوری، علی لاریجانی، حسن روحانی، محمد موسوی خویینی ها و خود محمد هاشمی از جمله این مدیرعامل ها و سرپرست های موقت صدا و سیما در آن زمان بودند.

این دوره موقت هم دوره‌ای خاص در تاریخ صدا و سیما به شمار می‌رود. ۱۵ آبان ۱۳۵۹ قرار بود نخستین مناظره‌های معروف آن دوران کلید بخورد. در نخستین سری مناظره‌ها صادق قطب‌زاده و مبلغی اسلامی یکی از مسئولان صدا و سیما حاضر بودند و سخنان انتقادی قطب‌زاده به مذاق اسدالله لاجوردی دادستان انقلاب مرکز خوش نیامد و با حکم او قطب‌زاده راهی زندان اوین شد. این بازداشت اعتراض‌های زیادی را به همراه داشت و باعث شد قطب‌زاده خیلی زود از زندان آزاد شود.

اما این ماجرا باعث شد تا آیت الله موسوی اردبیلی دادستان کل کشور طی بیانیه‌ای علی اکبر محتشمی‌پور و عبدالله نوری را به طور مشترک به سرپرستی صداوسیما و دکتر ندیمی را به عنوان سرپرست شبکه دوم سیمای جمهوری اسلامی ایران منصوب کند. در این بیانیه آمده بود این افراد تا معرفی سرپرست از سوی قوای سه گانه در این سمت‌ها باقی می‌مانند.

سید محمد موسوی خوئینی هم در دوره‌ای کوتاه سرپرست صدا و سیما بود همانگونه که محمد هاشمی در چند سری مدیرعامل و سرپرست موقت این نهاد پر حاشیه شد.

مناظره‌های معروف سال ۱۳۶۰ هم در این دوره بود. مناظره ایدئولوژیک عبدالکریم سروش و مصباح یزدی و احسان طبری (نماینده حزب توده ايران) و فرخ نگهدار (نماینده سازمان فدائيان خلق ايران) در کنار مناظره‌های آیت الله بهشتی و نورالدین کیانوری، حبیب الله پیمان (نماینده جنبش مسلمانان مبارز) از برنامه‌هایی بود که سر و صدای زیادی به پا کرد.

پخش اعتراف‌های صادق قطب‌زاده در سال ۱۳۶۱ از دیگر اتفاق‌های این دوره ناپایدار سرپرست‌های صدا و سیما بود. اعترافی که او اعلام می‌کرد درصدد براندازی نظام و انفجار بمب در جماران بوده است.

چند ماه قبل از اعتراف‌های قطب‌زاده نیز آیت‌الله شریعتمداری‌‌ همان که چهار سال پیش از آن و در بحبوحه انقلاب ایران، بسیاری عکس او را در کنار عکس آیت‌الله خمینی می‌گذاشتند بر صفحه تلویزیون ظاهر شد و اعتراف کرد که از نقشه یک کودتا علیه جمهوری اسلامی باخبر بوده است.

دوران محمد هاشمی؛ از هماهنگی با دولت تا جنجال الگو بودن اوشین

محمد هاشمی در چهار تیر ۱۳۶۲ با حکم آیت الله خمینی به ریاست صدا و سیما منصوب شد البته او پیش از این تاریخ هم سابقه حضور در صدا و سیما را هم داشت. در مدت مدیریت او شبکه ۳ سیما در سال ۱۴ آذر ۱۳۷۲ تاسیس شد.

او در گفت‌و‌گویی که چند سال پیش با ماهنامه مدیریت ارتباطات داشت درباره انتصابش به مدیریت صدا و سیما گفت: «روزی آقای خاتمی تماس گرفتند و گفتند که شما مدارک و طرحتان را برای مدیریت صداوسیما بفرستید. گفتم من عرض کردم که بنا ندارم همکاری کنم و چیزی هم ندارم بفرستم. بعد از این تماس تلفنی، اخوی ما تماس گرفتند. ایشان به من گفتند محمد! تو جواب منفی دادی؟ گفتم بله. گفتند چرا؟ گفتم خب، علاقه ندارم. گفتند نه، اگر شما همکاری نکنید می‌گویند هاشمی‌ها کارشکنی کردند. پس شما بپذیر. من هم گفتم شما برای من ولی هستید، هر دستوری بدهید من می‌پذیرم.»

با توجه به اینکه بخشی از ریاست او همزمان با ریاست جمهوری برادرش بود بنابراین بین صدا و سیما و دولت هماهنگی کاملی برقرار بود و برنامه‌های دولت به صورت کامل و تبلیغاتی توسط صدا و سیما پوشش داده می‌شد. البته پیش از انتخاب هاشمی رفسنجانی به ریاست جمهوری، چنانچه از خاطراتش مشخص است، او بر روی صدا و سیما تسلط داشت و توصیه‌هایی به برادر کوچک‌تر می‌کرد به طوریکه در خاطرات سال ۱۳۶۴ آمده است:

«اخوی محمد آمد و راجع به اختلاف و برخورد نیروهای جدید با همکاران دیگر صداوسیما گفت. به او گفتم مصلحت است از نمایش فیلم‌های خارجی که زنان بی‏ حجاب را به صورت زننده عرضه می‌‏کنند، جلوگیری کنیم؛ گرچه حرام نیست...» و یا در خاطرات سال ۱۳۶۶ می‌نویسد «به اخوی محمد [رئیس سازمان صدا و سیما] تلفنی تذکر دادم که برنامه سیمای اقتصادی را که در تلویزیون همه هفته پخش می‌شود، زیر نظر بگیرد. احتمال سوء نیت در آن هست. زیاد از کمبود‌ها می‌گوید. تذکر دادم که در اخبار مربوط به علما، این همه کلمات حجت‌الاسلام والمسلمین و امثال این‌ها تکرار نشود.»

قضیه الگو معرفی شدن اوشین برای زنان ایرانی در یک مصاحبه در زمان ریاست وی بر سازمان صدا و سیما رخ داد و سر و صدای زیادی به پا کرد.

هشتم بهمن ماه سال ۶۷ و به مناسبت تولد حضرت زهرا و روز زن، رادیوی جمهوری اسلامی ایران در برنامه‌ای به نام سلام، صبح به خیر در گزارشی از مخاطبین خود می‌پرسد: به نظر شما الگوی امروز زنان ایرانی چه کسی است؟ اکثر مخاطبین، حضرت فاطمه را الگوی خود معرفی کردند اما یکی از مصاحبه‌شوندگان با توجه به پخش سریال ژاپنی سال‌های دور از خانه گفت: «الگوی مناسب زنان ایرانی اوشین است». گوینده می‌گوید الگوی شما باید حضرت زهرا باشد چرا اوشین؟ که او می‌گوید: «حضرت زهرا مال ۱۴۰۰ سال پیش است. ما یک الگوی امروزی می‌خواهیم.»

آیت الله خمینی بعد از پخش این برنامه طی نامه‌ای رسمی و علنی به شدت محمد هاشمی را مورد عتاب قرار می‌دهد: «با کمال تاسف و تأثر روز گذشته (روز شنبه ۸ بهمن) از صدای جمهوری اسلامی مطلبی در مورد الگوی زن پخش گردیده است که انسان شرم دارد بازگو نماید. فردی که این مطلب را پخش کرده است تعزیر و اخراج می‌گردد و دست‌اندرکاران آن تعزیر خواهند شد. در صورتی که ثابت شود قصد توهین درکار بوده است، بلاشک فرد توهین‌کننده محکوم به اعدام است. اگر بار دیگر از این گونه قضایا تکرار گردد، موجب تنبیه و توبیخ و مجازات شدید و جدی مسئولین بالای صدا و سیما خواهد شد. البته در تمامی زمینه‌ها قوه قضاییه اقدام می‌نماید.»

بعد‌ها چهار نفر از دست‌اندرکاران آن برنامه از جمله مدیر گروه معارف، سردبیر برنامه‌های ویژه عقیدتی سیاسی، مسئول نظارت بر برنامه به ۴ سال حبس تعزیری و ۴۰ ضربه شلاق محکوم شدند.

محمد هاشمی درباره ماجرای بعد از نامه آیت الله خمینی می‌گوید: «امام به آقای میرعماد دادستان عمومی دستور دادند که موضوع را بررسی کنند و اگر این برنامه با قصد پخش شده، افراد را اعدام کنند. چون توهین به حضرت زهرا بود. آقای میرعماد احکامی صادر کرد. شش هفت نفر محکوم شدند. از ۵ سال انفصال تا شلاق. اما حکم اعدام به کسی ندادند. رفتم خدمت امام و گفتم من مقصرم. من مسئول صداوسیما هستم اگر این‌ها را مجازات کنید دیگر در صداوسیما سنگ روی سنگ بند نمی‌شود و من نمی‌توانم آنجا را اداره کنم. خواهش می‌کنم شما مرا مجازات کنید. امام گفت بنویس، من آن‌ها را عفو می‌کنم.»

در عین حال در دوران محمد هاشمی هم پخش اعتراف‌های تلویزیونی سر جای خود قرار داشت و ادامه پیدا کرد. در سال ۱۳۶۴ سید مهدی هاشمی، برادر داماد آیت‌الله منتظری و مسئول واحد نهضت‌های آزادی‌ بخش سپاه پاسداران، به دست داشتن در ماجرای مک فارلین، رابطه با ساواک، خارج کردن اسلحه و مهمات از سپاه و نیز قتل چند روحانی در تلویزیون اعتراف کرد. مهدی هاشمی به اعدام محکوم شد.

محمد هاشمی پیش و پس از بازنگری در قانون اساسی در سال ۱۳۶۸ ریاست سازمان صدا و سیما را برعهده داشت. طبق بازنگری که در سال ۱۳۶۸ در قانون اساسی صورت گرفت، شورای سرپرستی صدا و سیما جای خود را به شورای نظارت بر صدا و سیما داد و مسئولیت عزل و نصب رئیس سازمان صدا و سیما از شورای شش نفره متشکل از نمایندگان سه قوا گرفته و به مقام رهبری محول شد.

هاشمی حکم دوره پنج سال دوم مدیریت خود را از سوی آیت الله خامنه‌ای رهبر جدید جمهوری اسلامی در آن دوران دریافت کرد.

دوران علی لاریجانی؛ از موضع گیری علیه دولت تا برنامه هویت و چراغ و کنفرانس برلین

اواخر سال ۱۳۷۲، آغاز دوران جدیدی در صدا و سیمای جمهوری اسلامی بود. ۲۴ بهمن ۱۳۷۲ حکم بلندبالای انتصاب علی لاریجانی توسط آیت الله خامنه‌ای صادر شد.

لاریجانی در دوران اوایل انقلاب هم به توصیه مرتضی مطهری (پدر همسرش) به سازمان صدا و سیما رفت و به‌عنوان مدیرکل برون مرزی و دفتر مرکزی خبر سازمان صدا وسیما مشغول به کار شد و در دوره‌های کوتاه نیز، در زمانیکه صدا و سیما به صورت شورایی اداره می‌شد یکی از مدیرعامل‌ها بود.

در سال‌های ورود لاریجانی به صدا و سیما، وی سعی کرد که برخی چهره‌های هنری را به سازمان بیاورد. از جمله این چهره‌ها محمدرضا شجریان استاد آواز ایران بود. شجریان در نامه انتقادی که بعد‌ها برای لاریجانی نوشت به این نکته اشاره کرد: «..... از آن سال (۱۳۵۵) از حضور در این رسانه پرهیز داشته‌ام تا آنکه پس از ۱۷ سال به درخواست مکرر جنابعالی دوباره در تلویزیون حضور یافتم.»

باز هم در دوره لاریجانی پخش اعتراف ها از شخصیت های مختلف به صدا و سیما راه یافت. در سال ۱۳۷۵ برنامه هویت در چندین قسمت از صدا و سیمای جمهوری اسلامی پخش شد و سر و صدای زیادی به دنبال داشت. در این برنامه روشنفکرانی چون عبدالحسین زرین‌کوب و هوشنگ گلشیری و بسیاری دیگر، وابسته به بیگانگان و خائن به کشور معرفی شدند.

اعترافات تلویزیونی که از سعیدی سیرجانی، عزت الله سحابی، غلامحسین میرزاصالح در زندان ضبط شده بود نیز در این برنامه پخش و تحلیل‌های مورد نظر مقامات دولتی لابلای آن گنجانده می‌شد. عزت الله سحابی فیلم‌های گرفته شده را پس از ماه‌ها حبس و شکنجه خود و سایر زندانیان عنوان کرد.

گفته می‌شود که سعید امامی، متهم ردیف اول قتل‌های زنجیره‌ای و حسین شریعتمداری نماینده آیت الله خامنه‌ای در موسسه کیهان سازندگان این برنامه بوده‌اند.

بعد از سه سال از روی کار آمدن لاریجانی یعنی در خرداد سال ۱۳۷۶، انتخابات ریاست جمهوری برگزار می‌شود. انتخاباتی که حساسیت‌های زیادی را به دنبال داشت. رقابت بین علی اکبر ناطق نوری و سید محمد خاتمی است و با انتخاب شدن خاتمی به ریاست جمهوری، شمشیر تیز صدا و سیما از رو برای دولت نوپا بسته می‌شود.

از سوی دیگر از دیگر اتفاق های مهم در این دوره ده سال مربوط به برنامه چراغ است. صدا و سیما در روز ۲۱ دى سال ۷۷، یعنى شش روز پس از آنکه وزارت اطلاعات با انتشار اطلاعیه اى قتل هاى زنجیره اى را به «همکاران مسئولیت ن‌شناس این وزارتخانه» منصوب کرد و از آن‌ها با عنوان «نیروهاى خودسر» نام برد، روح الله حسینیان را به برنامه شبانگاهى «چراغ» دعوت کرد تا وى تلاش کند که قتل‌ها را به دولت خاتمى نسبت دهد.

برنامه چراغ باعث ناراحتی خاتمی شد، به طوری که وی، لاریجانی را برای مدتی از شرکت در جلسات هیأت دولت محروم کرد.

یک سال بعد پخش بى سابقه تصاویر رقص زن و مردى در جریان برگزارى «کنفرانس ایران پس از انتخابات» در برلین که با حضور ۱۷ نفر از فعالان سیاسی و اجتماعی برگزار شد بزرگ‌ترین حمله صدا و سیما به اصلاح طلبان بود که در اردیبهشت ماه سال ۷۹ انجام شد.

افراد حاضر در کنفرانس برلین پس از پخش این فیلم به دادگاه احضار و محاکمه شدند. برخى از این افراد از جمله اکبر گنجى به ۱۰ سال زندان محکوم شد که با کاهش آن در دادگاه تجدید نظر، وى شش سال را در زندان اوین گذراند.

پخش دادگاه جنجالی غلامحسین کرباسچی شهردار وقت تهران هم از دیگر اتفاق های مهم زمان مدیریت لاریجانی در صدا و سیما بود.

در سال ۱۳۸۱ هم صدا و سیما در پروژه دیگر اعتراف های حسین قاضیان و عباس عبدی در پرونده‌ای که به نظرسنجی معروف شد را پخش کرد. در همین سال سیامک پورزند، روزنامه‌نگار ۷۱ ساله، در یک مصاحبه تلویزیونی با نام بردن از بسیاری از نویسندگان و هنرمندان، آنان را متهم به ارتباط با رسانه‌های خارجی کرد.

اتفاق های مربوط به ۱۸ تیر ۱۳۷۸ و نحوه انعکاس خاص آن در صدا و سیما باز هم در دوران ریاست علی لاریجانی رخ داد. از سوی دیگر در همین سال باشگاه خبرنگاران جوان نیز زیر نظر معاونت سیاسی سازمان صدا و سیما تاسیس شد که بخشی از فعالیت های این باشگاه در قالب فعالیت های امنیتی- اطلاعاتی در همکاری با نهادهای امنیتی در بین برخی مدیران اصلی سازمان تعریف شده بود تا جاییکه در سال ۱۳۸۰ یک فرد وابسته به نهادهای امنیتی (ابراهیم زادگان) در راس باشگاه خبرنگاران قرار گرفت. فردی که با وجود تغییر و تحولات زیاد در همه بخش های سازمان اما تا امروز در این نهاد عهده دار این مسئولیت باقی مانده است.

روزنامه جام جم وابسته به صدا و سیما در دوران علی لاریجانی منتشر شد و از سوی دیگر راديو معارف، شبكه قرآن، العالم، الكوثر، شبكه خبر، شبكه هاي جهاني جام جم نیز در این دوره پخش خود را آغاز کردند.

دوران عزت الله ضرغامی؛ از اعتراف های تلویزیونی متهمان بعد انتخابات تا کاهش مخاطبان

سوم خرداد ۱۳۸۳ و بعد از پایان دوره ده ساله ریاست علی لاریجانی در صدا و سیما، معاون او یعنی عزت الله ضرغامی با حکم علی خامنه‌ای رهبر ایران رییس این سازمان شد.

یکی از مهم‌ترین اتفاق‌های دوره او، انتخابات ریاست جمهوری در سال ۱۳۸۸ بود که از یک طرف بعد از سال‌ها مناظره‌های داغ از تلویزیون پخش شد و از طرف دیگر اتفاق‌های بعد از انتخابات و پخش دادگاه‌های نمایشی و اعتراف‌های بازداشت شدگان بعد از این انتخابات مهم‌ترین اتفاق در کارنامه وی به شمار می‌رود.

تا پیش از سال ۱۳۸۸، هماهنگی کامل بین دولت احمدی‌نژاد و صدا و سیما برقرار بود و حتی در زمان تصدی پست شهرداری تهران توسط محمود احمدی‌نژاد، دوربین‌های صدا و سیما در عادی‌ترین برنامه‌های شهرداری مثل افتتاح پل هوایی عابر پیاده حضور داشتند. این حمایت و پخش برنامه‌های تبلیغاتی تا بعد از روی کار آمدن احمدی‌نژاد به عنوان رییس دولت ادامه داشت و به طور کامل در دوره ضرغامی اتفاق افتاد.

در این دوره، اصلاح طلبان که نهادهای اصلی را دیگر در اختیار نداشتند در حاشیه قرار گرفتند و صدا و سیما هم کمتر به آن‌ها پیله می‌کرد. اما بعد از برگزاری انتخابات سال ۱۳۸۸ روی دیگر فعالیت دوره ضرغامی در صدا و سیما هویدا شد.

بعد از این انتخابات صدا و سیما با پخش برنامه‌های یک طرفه، بنا به گفته برخی افراد مانند علی مطهری، آتش خشم مردم معترض را شعله ور‌تر کرد. در فاصله ۱۰ مرداد تا ۲۳ شهریور ۱۳۸۸، پنج جلسه دادگاه گروهی از سوی شعبه ۱۵ دادگاه انقلاب برای ۱۴۰ نفر برگزار شد که جلسات این دادگاه‌ها در صداوسیما پخش شد و از طرف دیگر بعد از پایان دادگاه متهمانی که علیه خود و دیگران اعتراف کرده بودند جلوی دوربین صدا و سیما نشستند و سخنان خود را تکرار کردند.

شبکه پرس تی وی که شبکه بین المللی صدا و سیمای جمهوری اسلامی است و در دوره ضرغامی افتتاح شد نیز برخی افراد را جلوی دوربین شبکه خود برای اعتراف می‌آورد که یکی از آن‌ها مازیار بهاری خبرنگار هفته نامه نیوزویک بود. وی پس از آزادی و بازگشت به بریتانیا از شبکه پرس تی وی به دلیل فرستادن خبرنگاری به زندان اوین برای «مصاحبه» با او شکایت کرد و در ‌‌نهایت پروانه کار این رسانه در بریتانیا لغو شد.

از سوی دیگر آیت الله منتظری نیز در همین ایام در پیامی گفت: «انجام این مصاحبه‌ها و گرفتن این اعترافات دروغ و خلاف واقع از اسیران در بند و پخش آن‌ها، علاوه بر اینکه هیچ مشکلی از مشکلات عدیده کشور را حل نمی‌کند، بی‌اعتمادی مردم و خشم و عصیان آنان را بیش از پیش در پی دارد و بحران کنونی جمهوری اسلامی را عمیق‌تر می‌کند و جایگاه آن را در دنیا ضعیف‌تر از پیش می‌سازد.»

آبان ماه سال ۸۸ یعنی چند ماه بعد از اتفاق های انتخابات، دوره پنج ساله ضرغامی در این نهاد توسط رهبر ایران تمدید شد. دوره پنج ساله ای که به همراه چند ماه آخر دوره نخست، چندین برابر چهار سال و نیم قبل از آن حاشیه داشت و در نهایت طبق آمارهای اعلام شده میزان مخاطبان این سازمان عریض و طویل کاهش پیدا کرد و بسیاری به تماشای ماهواره روی آوردند.

روند نفرت پراکنی در صداوسیمای ضرغامی ادامه پیدا کرد و به عاشورای سال ۱۳۸۸ (دی ماه) رسید و تحرکات صدا و سیما علیه معترضان باعث شد تا با تبلیغات فراوان، افرادی در تاریخ ۹ دی به مانند راهپیمایی‌های هر ساله پیروزی انقلاب به خیابان‌های شهرهای کشور بیایند.

از سوی دیگر پخش متعدد اعتراف‌های تلویزیونی و انتشار اخبار دروغ و تکذیب شده از سوی این رسانه در این مدت تکرار شد.

در این دوران مدتی نیز پخش ماهواره‌ای تلویزیون‌های کشور دچار اختلال شد. دلیل این بحران ارسال پارازیت بر روی ماهواره‌ها از داخل ایران برای قطع برنامه‌ شبکه‌های دیگر بود. بعد از چند ماه، ایران ناچار شد تضمین دهد که دیگر «پارازیت عمودی» بر روی ماهواره‌ها نخواهد فرستاد. پس از آن بود که اجازه فعالیت دوباره به ۲۴ شبکه برون مرزی ایران داده شد.

آغاز فعالیت بخش خبری ۲۰: ۳۰ از دیگر اقدامات ضرغامی در این دوره ده ساله بوده است. از سوی دیگر شبکه‌های استانی زیادی هم در این دوره فعالیت خود را آغاز کردند.

اما پرس تی وی که مدیر آن (محمد سرافراز)، رییس جدید صدا و سیماست نیز غیر از پخش اعتراف‌های بازداشت شدگان بعد از انتخابات، در اسفند ۱۳۹۰ هم اعتراف‌های دو روزنامه نگار زن و یک روزنامه نگار مرد را پخش کرد. آن‌ها به همکاری با بی‌بی‌سی فارسی در پروژه‌ای که سپاه از آن با نام «چشم روباه» یاد می‌کرد، متهم شده بودند. اظهارات این افراد در دوره بازجویی و هنگامی که آن‌ها در بازداشت بودند ضبط شده بود. همه این اتفاق‌ها باعث شد تا اینکه نام سرافراز از سال گذشته به لیست تحریم‌های اتحادیه اروپا اضافه شود و او حالا رییس یکی از بزرگترین نهادهای حکومتی جمهوری اسلامی ایران است.

گزارش مرتبط:

ضرغامی و همه کوله باری که از صدا وسیما خواهد برد

برخی منابعی که نویسنده این گزارش از آنها بهره برده است:

- سایت تاریخ ایرانی- دیدگاه‌ها و برنامه‌های قطب زاده در گفت‌‌وگو با کیهان: تلویزیون باید بیان پابرهنه‌ها باشد

- سایت تاریخ ایرانی- سازمان رادیو تلویزیون آماج انتقادات/ قطب‌زاده و دوران اخراج، سانسور و اعتراض

- سایت روزشمار

- سایت جماران- سخنرانی آیت الله خمینی در جمع کارکنان بخش مالى و تولید سازمان صدا و سیما

- سایت تاریخ ایرانی- خاطرات هاشمی رفسنجانی از دوران زندان، قرائت حکم نخست وزیری بازرگان، رادیو و تلویزیون پس از انقلاب

- همشهری آنلاین- فصل داغ مناظره‌ها

- سایت تاریخ ایرانی- ۱۶ آبان -صادق قطب‌زاده بازداشت شد

- انتقادات صریح محمد هاشمی از صدا و سیما- گفت و گو با ماهنامه مدیریت ارتباطات

- کتاب امید و دلواپسی/ کارنامه و خاطرات هاشمی رفسنجانی در سال ۱۳۶۴

- کتاب دفاع و سیاست/ کارنامه و خاطرات هاشمی رفسنجانی در سال ۱۳۶۶

- صحیفه «امام خمینی» جلد ۲۱

- سایت دویچه وله- اعتراف: «جایی که بازجو خداست»

- رادیو فردا- تلویزیون ایران و بزرگنمایی حوادث؛ از برنامه «چراغ» تا «اهانت» به آیت الله خمینی

- خبرگزاری فارس- متن احکام روسای سازمان صداوسیما از ابتدای انقلاب تا کنون

- سایت الف- کاهش مخاطبان صداوسیما در آیینه آمار

  • Version imprimable de cet article Version imprimable
  • envoyer l'article par mail envoyer par mail
  • از گشت ارشاد تا تبلیغات زیاد یک روزنامه دولتی و نبود نشریات محافظه کار

    23 آبان 1394

    خبرنگاران ایران- آنچه نمایشگاه مطبوعات امسال را از سالهای گذشته متمایز می‌کند، انصراف تعدادی از مطبوعات و خبرگزاری‌های جناح راست یا مخالف دولت است که پیش از برگزاری نمایشگاه مطبوعات اعلام کردند در آن حضور نخواهند یافت. وقتی در نمایشگاه مطبوعات امسال راه می‌روی خیلی زود نبود این نشریات را متوجه می‌شوی، خیلی‌ها معتقدند این رسانه‌ها و خبرنگارانشان وابسته به نهادهای امنیتی ایران هستند. آنها معمولاً با حضور در نمایشگاه و برگزاری نشستهای انتقادی و شعارهایی علیه دولت و یا در سال های ریاست جمهوری محمود احمدی نژاد علیه آنچه" فتنه گران "می‌خوانند، فضایی متفاوت را در نمایشگاه به وجود می‌آوردند، فضایی رادیکال که معمولاً به ایجاد تنش بین گروه‌ها و رسانه های منتقد آنان نیز منجر می‌شد.

  • یک بررسی آماری: ایرانی‌ها از کجا خبر می‌گیرند

    11 آبان 1394

    خبرنگاران ایران-با همه‌گیر شدن اینترنت و مخصوصا اینترنت‌های همراه در ایران، دسترسی به منابع خبری آن‌لاین برای گرفتن اطلاعات سریع‌تر شده و آنها در صدر منابع خبری آن دسته از ایرانیانی قرار گرفته‌اند که فعالانه پیگیر اخبار و رویدادها هستند. قطعا در این میان، بعضی منابع خبری از منابع دیگر مراجعان بیشتری دارند و در اصطلاح پرترافیک‌تر هستند. در این گزارش سعی شده‌است براساس اطلاعاتی که سایت الکسا فراهم می‌کند، پرمراجع‌ترین سایت‌های خبری ایرانی معرفی شده و باهم مقایسه شوند.

  • برنده نوبل ادبیات تحصیلکرده مدرسه روزنامه نگاری است

    23 مهر 1394

    خبرنگاران ایران-می‌خواهید برنده نوبل ادبیات شوید؟ به مدرسه روزنامه‌نگاری مینسک در بلاروس بروید. شاهد از غیب رسید: سوتلانا الکسیویچ، برنده جایزه نوبل ادبیات سال 2015 است. مارتا باسلز از گاردین او را این‌طور معرفی می‌کند: «یک نویسنده بلاروس و کسی که کتاب‌های تاریخ شفاهی او صدای هزاران نفر را که موجب انفجار درونی اتحاد جماهیر شوروی شدند را ثبت کرده است.»کتاب‌هایش که به گفته خودش 10 سال طول کشید تا نوشته شوند، بر اساس گفتگوهایی است که با مردم انجام داده است. بیشتر این مردم زن و کودک هستند. کسانی که در بحران‌های دردناکی چون حمله اتحاد شوروی به افغانستان و نشت اورانیوم از نیروگاه اتمی چرنوبیل، زندگی می‌کردند.