14 آبان 1393

برای انتشار اخبار نقض حقوق بشر چه باید کرد- بخش دوم

چرا بعضی زندانی ها در رسانه ها پررنگ می شوند و دیگران نه

14 آبان 1393

خبرنگاران ایران – نیکی آزاد: آیا در پوشش اخبار زندانیان، متهمان سیاسی و به طور کلی اخبار مربوط به نقض حقوق بشر تبعیض خبری یا رسانه‌ای وجود دارد؟ اگر این طور نیست؛ چرا برخی افراد در رسانه‌های معتبر خبر‌هایشان پررنگ می‌شود و دیگران نه؟ در این میان آیا زندانیان گمنام و افرادی که نزدیکانشان دسترسی کمتری به ابزارهای نوین تکنولوژِی دارندمحکوم به نادیده گرفته شدن هستند؟ چگونه می‌توان از این تبعیض رسانه‌ای دور شد؟

عوامل موثر بر پررنگ شدن اخبار نقض حقوق بشر

در رسانه‌ای شدن و پررنگ شدن خبرهای مربوط به نقض حقوق بشر و زندان چه عواملی نقش پر رنگ تری دارند؛ شهرت یا مهم بودن سوژه خبری، دسترسی اطرافیان به تکنولوژی‌های نوین ارتباطی، سیاستهای خبری، زمان یا علت دستگیری و... هر کدام از این موارد چقدر در دیده شدن و یا نادیده گرفتن اخبار مربوط به یک زندانی و یا متهم سیاسی نقش تعیین کننده تری دارند؟

عیسی سحر خیز، روزنامه نگار در این باره معتقد است: «در مورد رسانه‌ای شدن برخی از اخبار یا پررنگ شدن آن‌ها عوامل متعددی نقش دارند؛ مانند هر خبر دیگری که در این باره در کلاس‌های روزنامه نگاری یا کتاب‌های خبرنویسی توضیح داده شده و جای طرح و تکرار آن‌ها در اینجا نیست؛ اما در موارد خاص از جمله پوشش خبری زندانی خاص باید توجه داشت که در مرحلهٔ اول خبر رسانی مستقیم یا غیرمستقیم توسط دوستان و بستگان مهم است و همچنین مهم بودن سوژهٔ خبری.‌گاه سوژه در نقطهٔ تلاقی چند مسالهٔ مهم علاوه بر خبررسانی بستگان و دوستان قرار می‌گیرد و بر اهمیت آن افزوده می‌می شود.»

او برای گفته‌هایش مثال می‌آورد: «به عنوان مثال در دو مورد اخیر زندانی شدن دو روزنامه نگار و فعال مدنی «صبا آذرپیک» و «غنچه قوامی» مادران هر دو از فیس بوک برای خبررسانی یا درد دل خودمانی استفاده کردند و می‌کنند، اما دوستان و بستگان آتنا فرقدانی، هم بندی غنچه از سیاست سکوت خبری بهره برده‌اند و یا خبررسانی مناسب انجام نداده‌اند. معلوم نیست اگر غنچه قوامی با او هم بند نبود یا وارد فاز اعتصاب غذای خشک نمی‌شد؛ اصلا موضوع زندانی شدن او در بند سپاه به بیرون و رسانه‌ها درز پیدا می‌کرد، یا نه.»

او تابعیت دو گانه افراد را یکی دیگر از دلایلی می‌داند که موجب پررنگ شدن خبرهای مربوط به نقض حقوق شان در رسانه‌ها می‌شود: «غنچه قوامی، جیسون رضاییان و همسر وی تابعیت دوگانه دارند و همین موضوع حساسیت‌های بین المللی بیشتری نیز درباره آن‌ها ایجاد کرده است. در گفت‌و‌گوهای دیپلماتیک دو جانبه هم‌گاه موضوع آن‌ها مطرح و خبرساز می‌شود و رسانه‌های خارجی نیز پوشش گسترده تری به موضوع می‌دهند.»

به گفته این روزنامه نگار که خود تجربه زندان هم دارد؛ زمان و علت دستگیری هم در دیده شدن اخبار زندانی حائز اهمیت است. او دوباره به بازداشت غنچه قوامی که این روز‌ها اخبارش در سطح وسیع پوشش خبری داشته اشاره می‌کند: «وضعیت دستگیری این فعال جامعه مدنی و ارتباطش با جنبش زنان، به ویژه تلاشش برای ورود به ورزشگاه و برگزاری مسابقات بین المللی والیبال از جمله این موارد تاثیر گذار بوده است.»

عیسی سحر خیز همچنین معتقد است: «در شرایطی که دولت برای اجرای ضرورت بازگشت ایرانیان مقیم خارج به ایران در بوق و کرنا دمیده بود و تلاش می‌کرد که ایرانیان بیشتری به کشور بازگردند، این افراد بازداشت شدند. بازداشت آن‌ها پیام مشخصی داشت و آن هم اینکه بازگشت به ایران پیامدهای سنگینی در بر خواهد داشت. همه این ماجرا‌ها موجب شد به طور طبیعی حساسیت‌های خبری بیشتری در مورد بازداشت این افراد در رسانه‌ها دیده شود.»

اطلاع رسانی به رسانه‌ها و پر رنگ شدن اخبار

«دوری یا نزدیکی به منابع خبری و تماس مستقیم یا غیرمستقیم با رسانه‌های تاثیر گذار و پرتیراژ نیز می‌تواند در دیده شدن اخبار موثر باشند. شناخته و سر‌شناس بودن زندانی و پیشینیهٔ سیاسی، حرفه‌ای و... هم می‌تواند باعث اهمیت یافتن یک سوژه در مقایسه با دیگری شود، حتی اگر این زندانی در شهرستان زندگی کند یا دوستان و بستگانش از دسترسی به رسانه‌ها دور باشند.» این‌ها از دیگر مواردی است که عیسی سحرخیز آن‌ها را در پررنگ شدن انعکاس اخبار نقض حقوق بشر موثر می‌داند.

او باز هم برای گفته‌هایش مثال می‌آورد: «این روز‌ها افراد مختلفی به دلایل مختلف دستگیر شده یا حتی مورد ضرب و جرح قرار گرفته‌اند. اما دیدیم که پوشش اخبار دراویش در مقایسه با شاگردان دکتر طاهری طرفداران موضوع حلقه‌های عرفانی بسیار گسترده‌تر بوده است، همین طور خبر بازداشت کمتر از یک روز محمد نوری زاد یک باره در صدر اخبار قرار می‌گیرد؛ چون او در جایگاه یک «شهروند -خبرنگار» خبر دستگیری و ضرب و جرحش را به رسانه‌ها ارسال می‌کند.»

امیر عظیمی، سردبیر اتاق خبر تلویزیون فارسی بی‌بی‌سی در مورد اینکه چرا خبرهای مربوط به نقض حقوق بشر پوشش خبری مشابهی ندارند تاکید می‌کند: «بعضی موارد هست که از نظر خبری بیشتر جلب توجه می‌کند. مثلا در مورد کسانی که بازداشت می‌شوند، اگر مسوولان دلیل بازداشت را روشن نکنند و شخص برای مدت طولانی در حبس باشد و همچنان مساله باقی بماند و محاکمه‌ای هم برگزار نشود، خواه ناخواه توجه رسانه‌ها به آن جلب می‌شود. مواردی هم هست که خانواده‌ها مایل به اطلاع رسانی نیستند و خبر ناگفته باقی می‌ماند. به عنوان یک اصل کلی، رسانه‌ها باید تلاش کنند خبر‌ها را بیابند و پوشش دهند اما اطلاع رسانی به رسانه‌ها هم بسیار مهم است که اگر صورت نگیرد، احتمال گم شدن آن خبر در میان سایر خبر‌ها وجود دارد.»

خبرنگاران چگونه باید با نابربرای رسانه‌ای مقابله کنند؟

اما وظیفه خبرنگار و رسانه برای دوری از این تبعیض رسانه‌ای چیست؟ آیا خبرنگاران باید راه‌های جدیدی را برای کسب خبر به ویژه برای افرادی که از رسانه‌های نوین دورند بیابند؟

سحرخیز، وظیفه روزنامه نگار را برای دوری از تبعیض‌های رسانه‌ای در مسائل نقض حقوق بشر این گونه بیان می‌کند: «وظیفهٔ روزنامه نگاران حساسیت هرچه بیشتر و پی گیری مدام این اخبار است. روزنامه نگاران باید شاخک‌های خبریشان فعال باشد و با زیر و رو کردن اخبار، گزارش‌ها و غربال کردن آن‌ها برای یافتن سوژه‌های با ارزش و پر ارزش فعالیت متعهدانه‌اش را دنبال کند.»

به گفته سحر خیز رعایت این موارد تنها می‌تواند شرایط مطلوب تری را فراهم کند، اما به «نابرابری رسانه‌ای» پایان نمی‌بخشد، هر چند می‌تواند از میزان نابرابری‌ها کم کند. او همچنین تلاش متعهدانهٔ خبرنگار را تنها یک عامل از صد‌ها عاملی می‌داند که «اهمیت سوژه» را مشخص می‌کند و جایگاه آن را در پوشش خبری از جمله بزرگ شدن و در جایگاه مناسب قرار گرفتن آن تعیین می‌کند.

آیدا قجر، روزنامه نگار دیگری که با ما گفتگو می‌کند معتقد است: «گاه این نابرابری رسانه‌ای نه تنها در رسانه‌ها بلکه سازمان‌ها و نهادهای حقوق بشری که از آن‌ها انتظار رعایت اصل برابری می‌رود نیز دیده شده است. برخی اوقات نیز دلیل موج‌های جهانی این است که زندانیان یا به طور کلی آسیب‌دیدگان نقض حقوق بشر تبدیل به وسیله‌ای در جهت منافع شخصی یا سیاسی می‌شوند. خبرنگار به جای همراهی با این موج‌ها و تکرار آنچه بار‌ها و به شکل‌های مختلف بیان شده٬ بر اساس وظیفهٔ حرفه‌ای‌اش باید به کشف واقعیت‌ها بپردازد. اصل مهم برای روزنامه‌نگاران باید اطلاع‌رسانی‌ باشد.»

او معتقد است: «زندان و زندانی فقط ویژه تهران یا شهرهای بزرگ یا هشت‌٬ نه سال اخیر نیست و درست است که اینترنت و دنیای رسانه‌ها باعث شده‌ که دسترسی به اخبار آسان‌تر شود اما ما از نروژ و سوییس حرف نمی‌ زنیم که استفاده از اینترنت را به عنوان یک اصل حقوق بشر آزاد گذاشته‌اند. ما از ایران صحبت می‌کنیم جایی که آمار کاربران اینترنت را بر اساس یک ‌بار وصل شدن به اینترنت ارایه می‌کنند. کشوری که فیلترینگ در آن یک اصل پذیرفته شده از سوی حکومت و برخی اقشار جامعه است. برای برطرف کردن این شکاف رسانه‌ای و مقابله با چنین موانعی وظیفه‌ و رسالت خبرنگار کشف واقعیت‌های کمتر گفته شده یا گفته ‌نشده است.»

امیر عظیمی، نیز با تاکید بر اینکه رسانه‌ها نباید در پوشش اخبار تبعیض قائل شوند می‌گوید: «تبعیض باعث می‌شود مخاطبان اعتماد خود را به رسانه از دست بدهند؛ چون نادیده گرفتن عمدی رویداد‌ها به این معنا است که رسانه اصول حرفه‌ای را نادیده گرفته است. مخاطبان با توجه به دسترسی آسان به رسانه‌های مختلف (از طریق اینرنت، ‌ماهواره رادیو و روزنامه‌ها) خیلی زود از اخبار مطلع می‌شوند.»

او درباره بی‌بی سی و سیاست خبری‌اش هم توضیح می‌دهد: «در بی‌بی سی هنوز مخاطبان زیادی ترجیح می‌دهند تلفنی یا حتی با نامه تماس بگیرند و خبری منتقل کنند یا نظری را مطرح سازند. رسانه‌ها امکانات محدودی برای جمع آوری اخبار دارند و احتمال اینکه نقاط دور از مرکز کمتر در معرض دید آن‌ها قرار بگیرد وجود دارد.»

به گفته او رسانه‌ها در سالهای اخیر، بسیار بیشتر از قبل از اطلاع رسانی شهروندان بهره می‌گیرند. اینترنت و راه‌های ارتباطی گسترده و سریع این امکان را برای شهروندان فراهم کرده که با رسانه‌ها بیشتر از همیشه در ارتباط باشند. اما ارتباطات تنها محدود به اینترنت نیست، حتی در پیشرفته‌ترین کشور‌ها هم هنوز مخاطبانی هستند که با تلفن یا نامه با رسانه‌ها تماس می‌گیرند و خبر می‌دهند. از این راه می‌توان تا حدی جلوی نابرابری دسترسی به رسانه‌ها را گرفت.

تعهد خبرنگاران برای پوشش همه اخبار، تعهد به کشف حقیقت و تلاش رسانه‌ها برای ارتباط گرفتن با شهروندان از راه‌های مختلف تنها برخی از راهکارهایی است که برای مقابله با تبعیض‌های رسانه‌ای موثر قلمداد می‌شود اما به نظر می‌رسد هنوز راه زیادی برای رسیدن به برابری رسانه‌ای پیش رو داریم.

بخش اول این گزارش را با عنوان سکوت یا اطلاع رسانی، کدام به نفع زندانی است

اینجا ببینید

  • Version imprimable de cet article Version imprimable
  • envoyer l'article par mail envoyer par mail

1 پيام

  • چرا بعضی زندانی ها در رسانه ها پررنگ می شوند و دیگران نه 6 نوامبر 2014 19:03, بوسيله ى ع.ب.تورک اوغلی

    سلام-این موضوع راازخبرگزاری های بی بی سی وصدای آمریکا بایدپرسید.شماکه امپراتوری خبری رادردستان خودداریدچراتفاوت قایل میشوید.؟-چرادستگیری وزندانی های آزربایجان وعرب هاراهمچون کردها مطرح نمیکنید.؟چرامتین پوررابه اندازه بعضی ازاصلاح طلب هارسانه ایی نمیکنید؟.چراازمبارزان واقعی آزربایجان دربرنامه های خودمثل شئونیستها فارس وپان ایرانیستهاوسلطنت طلبهااستفاده نمیکنید؟مگرشماهاازبودجه مردم مالیات ده وآزادیخواه کشورخودارتزاق نمیکنید؟چرااین همه تفاوت بایددربی بی سی وصدای آمریکاواین مدیران ومجریان شمامیگذارند؟

    پاسخ به اين پيام

پاسخ به اين مقاله

  • اصول رفتاری روزنامه‌نگاران در اعلامیه سازمان بین المللی روزنامه‌نگاران

    2 آذر 1394

    خبرنگاران ایران-در ماه مه اسپینوزا تابلویی در بازار اصلی خَلَپه روبه‌روی ادارات دولتی نصب کرد که روی آن نوشته بود «بازار رِجینا مارتینز». هدف از این کار ادای احترام به مارتینز و اعتراض به روند تحقیقات بود.اعلامیه سازمان بین المللی روزنامه‌نگاران(IFJ) درباره اصول رفتاری روزنامه‌نگاران به عنوان یک استاندارد حرفه‌ای برای روزنامه‌نگارانی شناخته می‌شود که در فرایند جمع‌آوری، انتقال، انتشار و اظهارنظر درباره اخبار و اطلاعات در رویدادهای توصیفی نقش دارند.

  • جنگ با دوربین؛ مروری کوتاه بر زندگی رابرت کاپا، عکاس خبری

    15 آبان 1394

    خبرنگاران ایران- «اگر عکس‌تان خیلی خوب نشده، به این خاطر است که خیلی نزدیک نشده‌اید.» اگر عکاس خبری باشید، احتمالا این جمله را شنیده‌اید. جمله‌ای از «رابرت کاپا» یکی از مهم‌ترین عکاسان خبری جهان که شهرتش را بیشتر از هرچیز مدیون عکس‌هایی است که از پنج جنگ بزرگ قرن بیستم ثبت کرد؛ جنگ داخلی اسپانیا، جنگ دوم چین و ژاپن، جنگ جهانی دوم (بخش اروپایی جنگ)، جنگ ۱۹۴۸ اعراب و اسرائیل و همین‌طور جنگ اول هندوچین (جنگ استقلال ویتنام از فرانسه). دوستش «جان اشتاین‌بک» ـ نویسنده آمریکایی ـ درباره‌اش نوشته است: « نمی‌توانید جنگ را تصویر کنید،چون جنگ نوعی احساسات است. اما او می‌توانست هول جنگ را در چهره یک کودک به تصویر بکشد.» ۲۲ اکتبر، ۳۰ مهر سالروز تولد رابرت کاپا بود که در ۴۱ سالگی در یکی از آخرین جنگ‌هایی که به‌تصویر کشید، کشته شد.

  • روزنامه‌نگاری که عامدانه و آشکار «بی‌طرفی» را کنار گذاشت

    7 مهر 1394

    خبرنگاران ایران- پاپ فرانسیس، رهبر کاتولیک‌های جهان هفته گذشته برای نخستین بار به آمریکا سفر کرد و یکی از مهم‌ترین سخنرانی‌هایش را در این سفر در مقابل کنگره انجام داد. او در این سخنرانی از چهار شخصیت تاریخی ایالت متحده نام برد که برای دنیای ناامن امروزی می‌توانند منبع الهام باشند؛ «آبراهام لینکلن»، «مارتین لوتر کینگ»، «دورتی دِی» و «توماس مرتن». شیوه‌ای که او در روزنامه‌نگاری آمریکا دنبال کرد، نمونه‌ای مناسب از روزنامه‌نگاری «مدافعه‌گر» محسوب می‌شود؛ سبکی از روزنامه‌نگاری که با کنار گذاشتن عامدانه و آشکار «بی‌طرفی»، عملگرایی و دفاع از اندیشه و عقیده‌ای خاص را سرلوحه خود قرار می‌دهد.