6 آبان 1393

خبرنگاران در گروه های خبری در وایبر

6 آبان 1393

خبرنگاران ایران-صبا اعتماد

اگر وایبر فیلتر شود، خبرنگاران در ایران از کدام مزیت‌ها محروم خواهند شد؟ چقدر رواج استفاده از وایبر به عملکرد خبرنگاران داخل ایران کمک کرده است؟ گروه هایی که تحت عنوان گروه های خبر در وایبر فعالیت دارند؛ در روند اطلاع رسانی چه تاثیری گذاشته‌اند؟ استفاده از وایبر در میان روزنامه نگاران چقدر رواج دارد و بیشتر کدام دسته از روزنامه نگاران از وایبر استفاده می‌کنند؟ آیا از وایبر برای خبرگیری و حتی خبردهی و اطلاع رسانی در حوزه رسانه استفاده می‌کنند؟

گروهی معتقدند وایبر پر از اخبار نادرست است و به شایعه‌ها دامن می‌زند؛ این موضوع چقدر کار خبرنگاران را تحت الشعاع قرار می‌دهد؟ و خلاصه آنکه استفاده از وایبر برای خبرنگاران، چه مزیت‌ها و چه آسیب‌هایی دارد؟ برای پاسخ به این سوال‌ها سراغ دو روزنامه نگار فعال در داخل ایران رفته‌ام. خبرنگاری که در خبرگزاری ایسنا مشغول به کار است و تمایلی ندارد نامی از او در این گزارش ذکر شود و دیگری مصطفی قوانلو قاجار، کار‌شناس ارشد ارتباطات و پژوهشگر رسانه‌های آنلاین است که کتاب «روزنامه نگاری شهروندی» را به تازگی منتشر ساخته است.

وایبر محفلی برای حوزه‌های خبری

«خبرنگارانی که در حوزه‌های خبری فعالیت دارند بیش از سایر روزنامه نگاران در وایبر حضور دارند.» این را یکی از خبرنگاران فعال در خبرگزاری ایسنا می‌گوید و تاکید می‌کند این سخن را در نتیجه مشاهداتش و ارتباطاتی که با دیگر خبرنگاران دارد؛ می‌گوید و نه بر اساس تحقیق و پژوهش. چرا که هنوز درباره اینکه روزنامه نگاران و خبرنگاران چقدر و چگونه از وایبر در ایران استفاده می‌کنند؛ پژوهشی انجام نشده است.

استفاده از وایبر در میان روزنامه نگاران چقدر رواج دارد و بیشتر کدام دسته از روزنامه نگاران از وایبر استفاده می‌کنند؟ خبرنگار ایسنا می‌گوید: «خبرنگاران در مواردی ناچار به حضور در فضای وایبر هستند، زیرا از این طریق بهتر و سریع‌تر می‌توانند در جریان آخرین اخبار باشند. شاید بیشتر کسانی که در حوزه‌های خبری کار می‌کنند نیاز بیشتری به حضور در وایبر داشته باشند.»

این خبرنگار جوان می‌گوید: «با عضویت در گروه‌های خبری با سرعت خوبی در جریان آخرین اخبار و همچنین گزارش‌هایی که همکاران در حوزه‌های مختلف منتشر می‌کنند؛ قرار می‌گیرم. ارتباط با برخی مسوولان، چهره‌های سیاسی و همچنین برخی خبرنگاران و فعالان سیاسی خارج از کشور از طریق وایبر ممکن می‌شود. همچنین وایبر امکان به اشتراک گذاشتن تجربه‌ها را به خبرنگاران می‌دهد.»

او می‌افزاید: «سرعت، بی‌تردید مهم‌ترین مزیت وایبر است. همچنین امکان انتقال عکس و فیلم امتیازهای دیگر این نرم افزار است که موجب شده که خبرنگاران در ایران وایبر را بر نرم افزارهای دیگر ترجیح دهند.»

این خبرنگار با اشاره به اینکه وایبر ابزار بسیار سریع و قوی در انتقال عکس و خبر است؛ می‌گوید: «در حوزه سیاست خارجی بسیاری از اخبار و عکس‌های مربوط به آن را می‌توان از این طریق دریافت کرد. برای نمونه در مذاکرات دیپلمات‌های ایرانی و سفر آن‌ها به کشورهای مختلف به دلیل سهولت دسترسی به اینترنت در کشورهای دیگر، می‌توان با آن‌ها از طریق وایبر در ارتباط بود و اخبار را دریافت کرد. امکان انتقال اخبار فوری به رسانه از طرق وایبر بسیار ساده‌تر انجام می‌شود و می‌توان با تایپ آن در چند خط در فضای وایبر به سادگی آن را مخابره کرد.»

به گفته او، وایبر به دلیل انتقال عکس، فیلم و مکالمه با هزینه کمتر در مقایسه با اس‌ام اس نوعی جذابیت برای کاربر‌ها ایجاد کرده است: «شاید بیشترین استفاده در بین عموم از وایبر مربوط به مطالب طنز و سرگرمی‌ها باشد اما برای کسانی که در حوزه‌های خبری کار می‌کنند؛ حضورشان در گروههای خبری در وایبر را می‌توان یک فرصت مهم برای آن‌ها محسوب کرد.»

او در ادامه به آسیب‌هایی که گروه های وایبری برای اطلاع رسانی مواجه هستند اشاره می‌کند: «امکان انتشار شایعه و اخبار و اطلاعات نادرست در وایبر در سطح گسترده بیشتر است و تقریبا نمی‌توان ریشه و اساس انتشار این اطلاعات را شناخت. با این همه از آنجا که خبرنگاران در گروههای خبری کاملا شناخته شده عضو می‌شوند کمتر احتمال دارد اخبار نادرست را منتشر کنند. یعنی برای ما خبرنگارانی که در حوزه خبری فعالیت داریم اخباری موثق‌اند که در‌‌ همان گروه خبری موثق در وایبر منتشر می‌شوند.»

چقدر استفاده از اخبار در این گروههای خبری در وایبر مورد اعتماد است؛ می‌گوید: «به دلیل تعدد کاربران در فضای وایبر چنین موضوعی بسیار محتمل است.‌‌ همان طور که در فضای وب‌ها نیز این موضوع با ضریبی وجود دارد. وایبر تنها امکان ارتباط سریع را برای خبرنگاران با اشخاص فراهم می‌کند و نمی‌توان مطالب منتشر شده در آن را موثق دانست و بلکه نیاز به تحقیق دارد. اصلا نمی‌توان چنین انتظاری از فضایی که کاربرانش تخصصی کار نمی‌کنند داشت. البته در گروه‌هایی که خبرنگاران با عنوان حقوقی خود عضو هستند کمتر می‌توان این مساله را دید چون اکثر مطالب منبع مشخص و یا لینک دار هستند.»

وایبر منبعی برای شایعات در حوزه سلامت و درمان

«امروز متاسفانه وایبر منبعی برای پخش شایعه های بسیار به خصوص در حوزه سلامت و درمان شده است. هر روز شایعات گوناگونی در مورد اغذیه؛ کارخانه‌ها، محصولات مختلف در فضای وایبر نقل می‌شود که فلان محصول سرطان زاست و یا فلان محصول را مصرف نکنید. به نظر می‌رسد کاربران نباید به خبرهایی که دقیقا منبع خبر مشخص نیست و در آن عبارت «لطفا اطلاع رسانی کنید» اعتماد کنند. اصولا این پیام‌ها نوشته می‌شود تا همه گیرشوند و شایعه‌ای را گسترش دهند.»

این‌ها را مصطفی قوانلو قاجار، پژوهشگر رسانه می‌گوید و ادامه می‌دهد: «به گمانم برای یافتن خبرهای خوب و موثق بهتر است از اپلیکشن‌هایی که رسانه‌های خبری می‌سازند استفاده کنیم و یا با استفاده از فیلپبورد رسانه‌های مورد علاقه خودمان را دسته بندی کنیم.»

او می‌گوید: «اصولا وایبر و سایر نرم افزارهای اطلاع رسان که به خودی خود نمی‌توانند منبع خبر باشند این واضح است و اگر کسی وایبر را منبع خبر می‌داند، احتمالا آشنایی کافی با حوزه رسانه‌های آنلاین ندارد. شما در وایبر با فرد طرف هستید تا پیام. بنابراین یک روزنامه نگار حرفه‌ای می‌داند که اگر خبری در یک گروه نوشته شده اصلا و ابدا نمی‌توان به آن اتکا کرد. ولی فرض کنیم ممکن است خبری از سوی دوست روزنامه نگار ی برایمان ارسال شده است. طبیعی است که به او زنگ می‌زنیم و در مورد آن کسب اطلاع می‌کنیم. بنابراین از وایبر می‌توان برای چک کردن منبع خبر، تکمیل خبر اصلی، یافتن راه‌ های اطلاع رسانی، ارسال عکس و فیلم برای کامل کردن خبر، یافتن سرنخی برای خبرنویسی و سوژه یابی از آن استفاده کرد. در واقع وایبر برای اطلاعات پیشینی خبر خوب است و نه منبعی برای خبر.»

این روزنامه نگار خودش از وایبر چندان استفاده نمی‌کند: «از آنجایی که استفاده از نرم افزار وایبر وقت گیر است سعی می‌کنم استفاده چندانی از آن نکنم و نیازهای اطلاعاتی خود را با استفاده از نرم افزارهای دیگری مانند فیلپبورد یا اپلیکیشن‌هایی که خود رسانه‌ها می‌سازند رفع می‌کنم. اگر هم کسی مرا عضو گروهی در وایبر کند، سعی می‌کنم از گروه بیرون بیایم تا وقتم برای خواندن و حضور در گروه‌هایی که مطالب بی‌اهمیت منتشر می‌کنند، هدر نرود.»

به گفته او برخی گروه‌های خبری وجود دارند که آخرین خبر‌ها را در وایبر به اشتراک می‌گذارند و یا حتی تصویر صفحه اول روزنامه‌ها را منتشر می‌کنند. از این گروه‌ها می‌توان برای اطلاع رسانی استفاده کرد.

وی می‌افزاید: «به گمانم وایبر به علت ویژگی دوسویه گی می‌تواند برای خبرنگاران از این جهت مفید باشد که خبرنگاران برای هماهنگی، اطلاع رسانی سریع و به اشتراک گذاشتن خبر‌ها از آن استفاده کنند. حتی می‌توانند گروه‌هایی شکل دهند که به طور مثال در مورد یک خبر با یکدیگر بحث کنند، منابع مختلف پیرامون یک خبر را گردآوری کنند و به یکدیگر برای نوشتن یک خبر درست و دقیق کمک کنند. آن چیزی که در ظاهر دیده می‌شود این است که در جامعه ما استفاده درستی از ابزارهای آنلاین نمی‌شود و بالطبع خبرنگاران هم قسمتی از این جامعه هستند. در چند وقت اخیر چند بار دوستانم مرا عضو گروه‌هایی مانند «همکاران سابق روزنامه...» یا «قدیمی‌های روزنامه...» کردند که به سرعت از این گروه‌ها خارج شدم. بیشتر این گروه‌ها جنبه یادآوری خاطرات، نوستالژی بازی و سرگرمی دارد. البته هستند گروه‌هایی که به طور جدی در زمینه اطلاع رسانی فعال هستند.»

به گفته این روزنامه نگار استفاده مهمی که رسانه‌ها و به ویژه روابط عمومی‌ها می‌توانند از وایبر بکنند بسیار بسیار مهم و اثر گذار است. روابط عمومی‌ها می‌توانند از طریق وایبر با خبرنگاران و نمایندگان خبری رسانه‌ها در ارتباط باشند. رسانه‌ها می‌توانند از وایبر و واتس اپ و بقیه نرم افزارهای خبررسان در جهت ارسال اخبار به مشتریان خبری و حتی کسب خبر از مردم استفاده کنند. به طور مثال پرس تی وی در میان رسانه‌های ایرانی به طور مرتب استفاده از وایبر را تبلیغ می‌کند و از بینندگان خود می‌خواهد که از این طریق با پرس تی وی در تماس باشند.

قاجار درباره آسیب عمده‌ای که در وایبر برای کاربران وجود دارد؛ یادآور می‌شود: «در وایبر لایه‌های حریم شخصی و خصوصی چندان محکم نیست. به طور مثال شما بدون آنکه خودتان بخواهید متوجه می‌شوید که عضو گروهی شده‌اید که ممکن است هیچ علاقه‌ای هم به آن نداشته باشید. به نظرم این یکی از بزرگ‌ترین نقاط ضعف این نرم افزار است. به طور معمول باید نرم افزار از شما بپرسد که ایا مایل هستید به عضویت فلان گروه در بیایید یا خیر؟ ولی شما به یکباره عضو گروهی می‌شوید که شماره تلفن، عکس و نام شما برای افراد آن گروه به نمایش گذاشته می‌شود. بنابراین به نظرم باید در استفاده از این نرم افزار بسیار احتیاط کرد و حتی الامکان اگر به طور خودکار عضو گروهی شدیم از آن گروه بیرون بیاییم.»

چرا وایبر اینقدر در ایران داغ شده و چه عواملی باعث رونق آن شده است؟ قاجار در جواب این سوال می‌گوید: «همیشه هرچیزی که منع می‌شود با استقبال بیشتری مواجه می‌شود. وایبر اتفاقا در میان سایر نرم افزارهای اطلاع رسان نرم افزار بی‌رقیبی نیست. به طور مثال تلگرام از وایبر برای انتقال پرسرعت اطلاعات بسیار بهتر و راحت‌تر عمل می‌کند. اما معمولا شما از نرم افزاری استفاده می‌کنید که دوستانتان هم از‌‌ همان نرم افزار استفاده کنند، بنابراین با وجود همه ضعف‌هایی که این نرم افزار دارد، به علت گسترش همگانی، استفاده از آن رواج پیدا کرده است. البته ظاهر کاربرپسند وایبر به نسبت تانگو، واتس اپ، تلگرام و وی چت باعث گسترش روزافزون آن شده است.»

هر چند اطلاع دقیقی از میزان استفاده روزنامه نگاران از وایبر در ایران وجود ندارد و در این زمینه هم تحقیقی تاکنون منتشر نشده است نمی‌توان به درستی میزان استفاده و همچنین نحوه استفاده روزنامه نگاران را ارزیابی کرد. اما به نظر می‌رسد کمابیش روزنامه نگاران از این نرم افزار استفاده می‌کنند. اما اینکه چه قدر این استفاده در جهت کارهای خبری است و چه قدر در جهت استفاده شخصی است، به طور دقیق روشن نیست. حتی به درستی نمی‌توان حدس زد که کدام دسته از روزنامه نگاران از وایبر استفاده می‌کنند.

  • Version imprimable de cet article Version imprimable
  • envoyer l'article par mail envoyer par mail
  • برگ‌های مطایبه‌آمیز از تاریخچه ممیزی در روزنامه‌نگاری فارسی

    9 آذر 1394

    خبرنگاران ایران - سعید رازی دوست:اگرچه ممیزی یا سانسور امری است که اعمال آن با طنز، شوخی و مطایبه فاصلهء بسیاری دارد، بررسی خاطره‌های مطبوعاتی نشان می‌دهد در تاریخچه‌ی ممیزی در ایران، برگ‌هایی که خواندن‌شان امروز لبخند بر صورت می‌نشاند یا موجب خنده می‌شود، کم نیست؛ هرچند می‌توان در پس خنده‌های امروزین، بر رنجی که متحملان ممیزی کشیده‌اند گریست.سیدفرید قاسمی از نادر پژوهشگران تاریخ روزنامه‌نگاری ایرانی، در یکی از جلدهای مجموعهء «صدخاطره از صد رویداد» به نقل خاطره‌هایی می‌پردازد که گهگاه برای مخاطب امروزی خنده‌دار به‌نظر می‌رسد. قصهء تلخ سانسور و ترس، از دیرباز تا فرداها، هرگز از لبخند و تلخند خالی نبوده است و نخواهد بود.

  • خبرنگاران زن و تحصیلکرده ها به شبکه‌های اجتماعی علاقه بیشتری دارند

    20 مهر 1394

    این روزها استفاده از شبکه‌های اجتماعی هر روز در بین خبرنگاران رواج بیشتری پیدا می‌کند اما همه خبرنگاران نسبت به استفاده از این شبکه‌ها نظر مشابهی ندارند، برخی معتقدند استفاده از این شبکه‌ها فایده ای ندارد و اساساً نسبت به آن‌ها نظر مثبتی ندارند. برخی از آن‌ها معتقدند استفاده از این شبکه‌ها برای شهرت شان خوب است و این طور مردم بیشتر با مطالب و تولیدات آن‌ها آشنا می‌شوند.

  • نیوشا،عکاسِ خودآموخته‌ای که جهانی شد

    16 شهریور 1394

    خبرنگاران ایران-نیوشا توکلیان خود را خیلی احساساتی و عاطفی می‌داند: «اگر چیزی قلبم را به درد بیاورد به دنبالش می‌روم تا روایت و قصه آن را بیرون بکشم، حتی اگر الزاماً در اطراف خودم و در حیطه تجربیات زندگی‌ام نباشد.» سال گذشته هم خبرساز شد به خاطر جایزه‌ای که پس داد و از قبولش سرباز زد، جایزه پنجاه‌هزار یورویی بنیاد «فتوژورنالیسم کارمینیک». به خاطر اینکه فکر می‌کرد با پذیرفتن این جایزه اجازه خواهد داد در اثرش دخل و تصرف شود. او به خاطر استقلال حرفه‌ای‌اش از این جایزه گذشت.