2 مهر 1393

آش شور دولت و مجلس برای رسانه‌ها و اهالی آن

2 مهر 1393

خبرنگاران ایران- سارا محسنی

گرچه در تهیه پیش نویس قانون سازمان نظام رسانه‌ای به التزام قانونی اشاره شده است اما بررسی‌ها نشان می‌دهد که بند الف ماده ده برنامه پنجم توسعه با عنوان تهیه «نظام جامع رسانه‌ها» برای تغییر قانون مطبوعات فعلی است، نه ایجاد یک سازمان صنفی برای روزنامه نگاران. بنابراین پیش نویسی که اخیرا توسط وزارت فرهنگ و ارشاد منتشر شده، تنها یک اقدام جانبی و بدون التزام قانونی است که توسط حسین انتظامی معاون مطبوعاتی دنبال می‌شود که حتی در برنامه‌های ارائه شده توسط علی جنتی قبل از رسیدن به وزارت فرهنگ و ارشاد هم دیده نمی‌شود. از سوی دیگر در کتاب برنامه‌های حسن روحانی رئیس دولت در قبل از انتخابات سال ۱۳۹۲ هم چنین چیزی وجود ندارد.

دفتر مطالعات و برنامه ریزی رسانه وابسته به وزارت فرهنگ و ارشاد در مرداد ۱۳۹۳ پیش نویس متنی را بر روی سایت خود منتشر کرد که در فصل نخست و ماده اول به التزام قانونی برای تهیه این پیش نویس اشاره شده است. طبق این پیش نویس التزام قانونی بند «الف» ماده ۱۰ قانون برنامه پنجم توسعه است اما بند «الف» ماده ده قانون برنامه پنجم توسعه از طرح دیگری سخن می‌گوید: «تهیه و تدوین «نظام جامع رسانه‌ها» تا پایان سال اول برنامه با رویکرد تسهیل فعالیت‌های بخش غیردولتی.»

در این بند هیچ سخنی از «سازمان نظام رسانه‌ای» نیست همانگونه که در برنامه‌های علی جنتی برای رسیدن به وزارت فرهنگ و ارشاد هم چنین چیزی وجود نداد. حسن روحانی هم در کتابچه برنامه‌های خود در بخش فرهنگی به طور کلی به «حمایت» دولت از ایجاد نظام صنفی بخش فرهنگ اشاره داشت و سخنی از ایجاد «سازمان نظام صنفی رسانه‌ای» نکرد.

در پیگیری منشا ایده ایجاد نظام رسانه‌ای دولتی و حاکمیتی شاید به سال‌های دور‌تر برسیم. سایت روزآنلاین «پیش نویس قانون سازمان نظام رسانه‌ای جمهوری اسلامی ایران» را طرحی عنوان کرد که ایده تشکیل آن مشابه نظام پزشکی و نظام مهندسی، از سوی سعید امامی مطرح و پیگیری شد؛ ‌‌‌ همان ایده‌ای که روزنامه سلام از آن پرده برداشت وتوقیف این روزنامه و حمله به کوی دانشگاه تهران در ۱۸ تیر ۱۳۷۸ را به دنبال داشت.

حال بعد از سال‌ها، این ایده توسط حسین انتظامی معاون مطبوعاتی وزارت ارشاد رو می‌شود. انتظامی دقیقا دو ماه بعد از روی کار آمدنش به طور علنی و در برنامه‌ای تلویزیونی از تشکیل سازمان نظام رسانه‌ای خبر داده بود. او حتی در سخنانی دیگر، تشکیل این سازمان را اولویت نخست معاونت عنوان کرده بود. یعنی او حتی آن را بالا‌تر از طرح‌های قانونی حوزه رسانه در برنامه چهارم و پنجم توسعه که سال‌ها مسکوت مانده است می‌داند.

در این بین حسن روحانی رئیس دولت نیز در مرداد ۹۳ همزمان با روز خبرنگار در چند نوبت از این لایحه دفاع کرد و البته به تغییر قانون مطبوعات هم به عنوان دومین لایحه مهم اشاره داشت حتی او در نشست خبری شهریور ماه خود در پاسخ به خبرنگار روزنامه شرق به طور ضمنی از مشکلات ایجاد تفاهم برای بازگشایی دوباره انجمن صنفی روزنامه نگاران با نهاد‌های دیگر سخن گفت و باز هم تاکید به ارائه لایحه در این زمینه به مجلس داشت.

اما در این میان نکته قابل توجه این است که علی جنتی به عنوان وزیر کمترین واکنش‌ها را در این زمینه نشان داده است. او چند روز پیش از بررسی لایحه «جامع رسانه‌ای» در کمیسیون‌های دولت و همچنین قرار دادن آن در معرض افکار عمومی خبر داد و در حاشیه مراسم یادواره خبرنگاران و عکاسان ایرنا در دوران جنگ به خبرنگار ایرنا گفت: «لایحه جامع رسانه‌ای در کمیسیون مربوطه دولت ساعت‌ها مورد بررسی قرار گرفته ولی دارای اشکالاتی است. »

او ادامه داد که به این دلیل وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی «لایحه جامع رسانه‌ای» را در معرض افکار عمومی قرار داده تا تمامی صاحبنظران و خبرگان در این زمینه آن را تکمیل کنند تا آنچه به عنوان لایحه به مجلس داده می‌شود کاری قابل قبول باشد.

وزیر در حالی این سخن را مطرح می‌کند که چنین لایحه‌ای از سوی دولت در معرض افکار عمومی قرار نگرفته اما در مقابل پیش نویس قانون سازمان نظام رسانه‌ای منتشر شده است. در این بین به نظر می‌رسد یا منظور وزیر‌‌ همان «سازمان نظام رسانه‌ای» باشد و یا اینکه لایحه «نظام جامع رسانه‌ها» هم در دولت مطرح است.

حال این سوال مطرح می‌شود که «نظام جامع رسانه‌ها» چیست؟

بار‌ها در تعریف نظام جامع رسانه‌ها از زبان مسئولان به تغییر قانون مطبوعات فعلی اشاره شده و تدوین «نظام جامع رسانه‌ها» نیز بر همین اساس است. از سوی دیگر در بند ب ماده ۱۱۶ قانون چهارم توسعه مصوب سال ۱۳۸۳ تکلیف دولت درباره تغییر قانون مطبوعات اینگونه تعریف شده است: «بازنگری‌ و اصلاح‌ قوانین‌ مطبوعات‌ و تبلیغات‌، نظام‌ جامع‌ حقوقی‌ مطبوعات ‌و رسانه‌ها و تبلیغات‌.» این بند در برنامه پنجم توسعه مصوب سال ۱۳۸۹ با عنوان «نظام جامع رسانه‌ها» ذکر شده است.

شاید جای خوشحالی باشد که در دولت نهم و دهم محمود احمدی‌نژاد این دو بند الزام دولت در قانون چهارم و پنجم به سرانجام نرسید. از سوی دیگر هم اکنون نیز با شرایط فعلی معاونت مطبوعاتی که طرح‌هایی مانند «سازمان نظام رسانه‌ای» با تفکرهای حاکمیتی نه صنفی را ارائه می‌کند، ترس بد‌تر شدن قانون مطبوعات فعلی در قالب «نظام جامع رسانه‌ها» باقی مانده است. همچنین در این آشفته بازار، یک فوریت طرح «نظام جامع رسانه‌های همگانی» در سال ۱۳۹۱ در مجلس شورای اسلامی رای نیاورد و این طرح که از طرح‌های باقی مانده از مجلس هشتم بود به کمیسیون فرهنگی مجلس نهم برای بررسی برگشت خورد. کمیسیونی که اکثر افراد عضو در آن با تفکرات تندروی جبهه پایداری هستند. افرادی که بررسی اظهارنظرهای آن‌ها نشان می‌دهد در جهت محدودیت و حصر رسانه هاست.

حتی این طرح در مرکز تحقیقات مجلس در حلقه‌ای با عنوان «حلقه بررسی طرح نظام جامع رسانه‌های همگانی» بررسی شده و ترکیب افرادی که به عنوان کار‌شناس این مرکز از آن‌ها یاد کرد به این شرح است: «دکتر حسین شرف‌الدین استاد مؤسسه آموزشی پژوهشی امام خمینی، حجت الاسلام و المسلمین رادنیک مسئول شورای راهبردی پژوهشکده باقرالعلوم، دکتر هاشمیان عضو هیأت علمی دانشگاه باقرالعلوم، حجت الاسلام و المسلمین حسنی عضو شورای راهبردی پژوهشکده باقرالعلوم و حجت الاسلام و المسلمین می‌رخندان استاد دانشکده صدا و سیما اعضای علمی این حلقه را تشکیل می‌دهند.»

به نظر می‌رسد که کمیسیون فرهنگی مجلس نهم اگر در ماه‌های آینده لایحه‌ای از سوی دولت ارائه نشد، طرح خود را که میراث مجلس هشتم البته با تغییرات است و در کمیسیون فرهنگی هم بررسی شده به صحن علنی مجلس بیاورد. گرچه حسین انتظامی معاون مطبوعاتی چند ماه پیش گفته بود: «در جلساتی که در کمیسیون فرهنگی مجلس حضور یافتیم بر ضرورت بازبینی جدّی طرح مجلس تأکید کردیم. لذا گفته شد به جای طرح موجود که بالغ بر ۱۵۰ ماده دارد، دو لایحه تقدیم خواهیم کرد. رئیس محترم کمیسیون فرهنگی اصرار به تعیین ضرب الاجل داشتند که به نظر من حق هم داشتند زیرا آن طور که می‌گفتند در طول سال‌های گذشته و از سوی دولت بار‌ها به کمیسیون، قول تقدیم این لایحه داده شده بود اما خلف وعده شد.»

یک سال و شش ماه از عمر مجلس نهم باقی مانده است و تا حدودی مشخص است که اگر دولت در ماه‌های پیش رو لایحه نظام جامع رسانه‌ها را به مجلس نفرستد، مجلس خود دست به کار خواهد شد. از سوی دیگر با توجه به اینکه پیش نویس لایحه «سازمان نظام رسانه‌ای» که حتی التزام قانونی نداشت با مخالفت‌های جدی از سوی کار‌شناسان رسانه و ارتباطات، روزنامه نگاران و حقوقدان‌ها روبرو شد، اگر لایحه «نظام جامع رسانه‌ها» هم به این شکل ارائه شود واکنش‌های جدی تری را به دنبال داشته باشد و راه را برای تندروهای مجلس برای ارائه طرح خود هموار کند.

در این بین و در میان آشفتگی ها در کلام و متن طرح ها شاید منفعل نبودن روزنامه نگاران ایرانی تا حدودی بتواند از نهایی شدن طرح ها و لایحه هایی که در راستای محدودیت های بیشتر و حاکمیتی کردن این صنف است، جلوگیری کند.


  • Version imprimable de cet article Version imprimable
  • envoyer l'article par mail envoyer par mail
  • آفتهای روزنامه نگاری محلی و زن بودن

    5 آبان 1394

    خبرنگاران ایران -دلم می‌خواست بگویم باید از زن یا مرد بودن عبور کرد، ولی واقعیت جامعه ما چیز دیگری است و هنوز زن یا مرد بودن مهم است. گاهی فقط به خاطر زن بودن نادیده گرفته می‌شوی. در عرصه خبری هم همین‌گونه است گاهی به خاطر پوشش که مسئله‌ای کاملاً شخصی و خصوصی است، بین خبرنگاران تبعیض قائل می‌شوند؛ اما خب در عرصه رسانه همه مشکل‌دارند و نمی‌توان این نکته را هم نادیده گرفت. مشکلات اصلی برای همه یکسان است، نبود تشکیلات قوی صنفی برای مواقعی که با مشکل مواجه می‌شویم، معضل همیشگی نبود بیمه. اغلب صاحبان رسانه‌ها میل زیادی به بیمه کردن خبرنگارانشان ندارند، دستمزدهای کم در مقابل کار سخت خبر... ازجمله مشکلاتی است که همه ما با آن مواجه هستیم و زن و مرد هم نمی‌شناسد. گاهی بخاطر نوع پوشش و نداشتن چادر که موضوعی کاملا شخصی است. نسبت به من تبعیض قائل شده اند.مثلا در نشست خبری رییس جمهور که در دی ماه 93 به بوشهر آمده بودند، جای مرا با خانمی که چادر پوشیده بود عوض کردند . هرچند تیم حفاظت از من عذر خواهی کردند اما این نوع رفتار ها دردی عمیق به جای می گذارد.

  • ما می‌گفتیم «بزرگ دبیر»شما می‌گویید؛ «سردبیر»

    21 مهر 1394

    خبرنگاران ایران -نکته جالبی که در این کتاب دیدم واژه "بزرگ دبیر "بود. آیا می‌دانید این اصطلاح قدیم ندیم‌ها در برخی نشریات به‌جای عنوان سردبیر به‌کاربرده می‌شد.برگشتی‌ها هم هست، همان نشریاتی که به فروش نرسیده و بازگشت داده‌شده‌اند. صفحه بستن هم که کلی در روزنامه‌ها واژه متداولی هست در این لغت‌نامه دیده می‌شود: «آماده‌سازی صفحه به لحاظ فنی.»

    چه تصوری از وا‍ژه پاچلاقی دارید؟ اگر روزنامه‌نگارید فکر نمی‌کنم تصویرتان از این لغت چندان درست باشد اما اگر صفحه آرائید بیشتر به این لغت آشنایی دارید: «نامتقارن شدن یک ستون در صفحه یا خارج شدن فرم صفحه به دلیل وجود عکس و آگهی پاچلاقی نامیده می‌شود.» پوشش خبری که حسابی معروف است و برای اعزام یک خبرنگار برای منتشر کردن محتوای یک رویداد به کار می‌رود. پیش خبر و پی گیری خبر هم که خیلی معنایش معلوم است در این کتاب ذکرشده است.اگر واژه" تومنی نگار" را نشنیده‌اید هم بدانید که این لغت هم درگذشته‌ها در روزنامه‌نگاری رایج بوده و معنایش این بوده که خبرنگاری که فقط در ازای دریافت پول کار می‌کند. خبرنگاری که بر اساس تأمین منافع مالی خود و یا دریافت هدیه، حجم خبر را کم‌وزیاد می‌کند. همان‌ها که این روزها به رپرتا‍ژ-آگهی بگیر معروف‌اند. حاشیه و حاشیه‌نویسی هم حسابی در روزنامه‌ها کلمه معروفی است یعنی اتفاقات جالب یک خبر و مصاحبه. معمولاً خبرنگارانی که حاشیه را می‌بینند خبرنگاران بهتری در روزنامه‌ها هستند.

  • اجرای خودکار ویدئوها در فیس‌بوک؛ آیا اخلاق رسانه‌ای رعایت می شود

    24 شهریور 1394

    خبرنگاران ایران-به‌رغم منتقدانش اجرای خودکار ویدیو (اوتوپلَی) در شبکه‌های اجتماعی به‌سرعت فراگیر شده است. توئیتر اخیراً اعلام کرده است که تمام ویدیوهایی که بر این شبکه اجتماعی بارگذاری می‌شوند، به زودی به صورت خودکار اجرا خواهند شد. این کار درپی اقدام فیس‌بوک صورت می‌گیرد که از دسامبر ۲۰۱۳ اوتوپلی را روی دسک‌تاپ و موبایل اعمال کرده است.اما درحالی‌که اوتوپلی ممکن است برای جلب نظر مخاطب و دیده‌شدن ویدیوها مناسب باشد، مسائلی را هم برای رسانه‌های خبری که گزارش‌های دارای محتوای تصویری ناراحت کننده منتشر می‌کنند، پیش آورده است. کالینز می گوید: «ما بازخورد فوری از کاربران دریافت کردیم. یکی از آنان می گفت چطور می توانم اوتوپلَی را غیرفعال کنم. من دیگر نمی خواهم این صحنه‌ها را ببینم. افراد دیگری ما را به دلیل نمایش این ویدیو به صورت اوتوپلی مورد انتقاد قرار دادند.» هرجا کاربران فیسبوک به یک خط وای فای وصل شوند ویدیوها خودبه خود اجرا می شوند، اگرچه آنان می توانند گزینه‌ی اوتوپلی را در تنظیمات اکانت خود غیرفعال کنند.

    کالینز اشاره کرد که «در طول یک یا دو ساعت بعد از قرار گرفتن این ویدیو در صفحه ی فیسبوک «ده‌ها» کامنت دریافت کردیم. همه ی این کامنت ها درباره‌ی اجرای خودکار این ویدیو نبودند.