2 مهر 1393

وایبر، تحریریهٔ مجازی بی‌ در و پیکر

2 مهر 1393

خبرنگاران ایران- صبا اعتماد

روزنامه نگاران از اپلیکیشن‌هایی همچون وایبر چه میزان برای خبر رسانی و خبر گیری استفاده می‌کنند؟ آسیب‌های استفاده از وایبر که همچون تحریریه‌ای مجازی است؛ چقدر می‌تواند در پیشبرد اطلاع رسانی مفید باشد و در این بین چه آسیب‌هایی می‌تواند یک روزنامه نگار را که از وایبر به منظور خبرگیری استفاده می‌کند؛ تهدید کند؟

علی شاکر، کار‌شناس ارشد علوم ارتباطات دانشگاه علامه طباطبایی که ده سال سابقه کار در نشریات و خبرگزاری‌های مختلف دارد؛ به بخشی از پرسش‌های مربوط به وایبر که این روز‌ها در ایران داغ شده؛ پاسخ می‌دهد.

-شما به عنوان یک فرد فعال در حوزه رسانه از وایبر چه استفاده‌هایی می‌کنید؟

می‌دانید که میکروبلاگ‌ها فعلا یکی از سریع‌ترین ابزارهای انتقال اطلاعات هستند. حتی گاهی از برنامه زنده تلویزیونی هم سریع‌تر عمل می‌کنند؛ چون برای برنامه‌ زنده تلویزیونی از یک واقعه باید گروهی از قبل از ماجرا خبردار باشند و یا اینکه به سرعت بتوانند خود را به محل حادثه برسانند. اما وقتی کسی از دل حادثه عکس می‌گیرد و برای تمام فهرست تماس‌های خود در اپلیکشینی چون وایبر، واتس‌اپ، وی‌چت، لاین و... می‌فرستد، کاربران دیگر را از روزنه تلفن همراه هوشمند خود وارد ماجرا می‌کند. انگار که دریچه باز شده باشد تا کلی آدم بریزند وسط یک اتفاق. دقیقا شبیه فضای واقعی که همه از هم می‌پرسند چی شده؟ اینجا هم همین است. یکی که بیشتر از بقیه می‌داند به پرسش‌ها پاسخ می‌دهد. وایبر برای خبرنگاران را نیز چنین کارکردی دارد.

از طرف دیگر، گاهی چنین آپ‌هایی حکم یک تحریریه مجازی و خصوصی را دارند. تحریریه‌ای که در آن هیچ خبری سری باقی نمی‌ماند. خبرنگاران از اخبار و زد و بندهای پشت پرده می‌گویند.

-از وایبر در میان روزنامه‌نگاران چه‌قدر رواج دارد و بیشتر کدام دسته از روزنامه‌نگاران از وایبر و به چه منظوری استفاده می‌کنند؟

اینکه چه‌ میزان رواج دارد را من نمی‌توان دقیقا بگویم و مسلما پاسخ به این پرسش نیازمند پیمایشی جامع است. اما درباره مشاهدات خودم می‌توانم بگویم که چندان ربطی به نوع روزنامه‌نگاران یا حوزه‌ای که در آن مشغولند ندارد. من اکثر همکاران را دیده‌ام که از وایبر در حوزه خبری خود نیز بهره می‌برند. یادمان باشد که وایبر پیش از اینکه برای خبرنگاران باشد اپلیکیشنی برای سرگرمی و خبررسانی در میان مردم عادی است. روزنامه‌نگاران هم جزوی از همین مردم‌اند.

-گفتید وایبر حکم تحریریه‌ای مجازی دارد که هیچ خبری در آن سری نمی‌ماند. آیا اخباری که از طریق وایبر کسب می‌شود واقعا حکم خبر را دارد؟

خبررسانی به معنی اطلاع‌رسانی در سطح وسیع و رسمی شاید نباشد، ولی همان‌طور که می‌دانید ما امروز با رسانه‌های جایگزین مواجهیم. دیگر قرار نیست تمام اخبار را یک عده خبرنگار یا روزنامه‌نگار یا رسانه‌ای خاص پوشش دهد. بخش مهمی از اخبار را شهروند-خبرنگاران تولید می‌کنند. کسانی که ما را با خود به تجربه بودن در محل اتفاق می‌برند؛ چون بنا بر دلایل بسیار ممکن است رسانه‌ها و خبرنگاران رسمی نتوانند به محل حادثه بروند. نمونه‌اش انتخابات هیات رئیسه شورای شهر تهران. هنوز بسیاری از رسانه‌ها خبر ریاست مهندس چمران را پوشش نداده بودند که یکی از افراد بسیار نزدیک به یکی از اعضای شورای شهر خبر آن را از طریق وایبر برای اعضای گروه فرستاد. فکرش را بکنید اگر شاید ۲۰ سال پیش بود، خبرنگار باید خبر را به طور رسمی دریافت می‌کرد، تنظیم می‌کرد به روزنامه‌ می‌برد حروف‌چینی و فردا تازه چاپ می‌شد. از طرف دیگر، در حالی که بچه‌های وبسایت‌های خبری در حال انتخاب عکس یا در حال فشردن دکمه انتشار خبر بودند، یک نفر از درون جلسه رای‌گیری و در لحظه رای آوردن چمران، خبر را با چند کلمه کوتاه ارسال کرد.

-به نظر شما چرا وایبر اینقدر در ایران داغ شده؟ چه عواملی باعث رونق آن شده؟

وایبر یکی از اپلیکیشن‌هایی است که حریم خصوصی در آن به هیچ وجه رعایت نمی‌شود. اینجا بحث‌های مربوط به اینکه صاحبان شرکت وایبر پیش از این کارمندان ارتش اسرائیل بوده‌اند، مطرح می شود و در مصر، لبنان و عربستان با محدودیت‌هایی مواجه شده است. در ایران هم ممکن است بزودی این اپلیکیشن فیلتر شود؛ چون دبیر کارگروه تعیین مصادیق محتوای مجرمانه در فضای مجازی گفته که پرونده وایبر هنوز روی میز است و باز. وایبر اجازه دارد که از اطلاعات کاربران استفاده کند. با این همه واقعا چند نفر از کاربران از مشکلاتی که وایبر برای حریم خصوصی به وجود می‌آورد خبر دارند؟ اگر بپرسیم خیلی‌ها خواهند گفت: مهم نیست مگه من چه‌کاره‌ام؟ اطلاعات مهمی هم ندارم. مگر چهارتا جوک خواندن و ویدئوی باحال دیدن مشکلی ایجاد می‌کند؟ وایبر در جامعه ایرانی جای مهمانی‌های سرخوش شبانه را گرفته است.

حتی اگر دقت کرده باشید در مهمانی‌های واقعی هم اپ‌هایی چون وایبر حکم دفترچه جوک را دارند. کارکردی که تا چند سال پیش پیامک بر عهده داشت. اما به دلایل بسیار پیامک دارد کم کم به حاشیه کشیده می‌شود. وقتی می‌شود از راه اینترنت پیام‌های صوتی و تصویری فرستاد و نگران تعداد کلمات نبود که اگر از یک میزانی بیشتر شود، پول پیامک هم بیشتر می‌شود، خب چه کاری است پیامک بدهیم؟ می‌شود از راه وایبر با آن طرف دنیا به صورت تصویری صحبت کرد و نگران پول تلفن هم نبود. چنین اپلیکشن‌هایی موانع زمان و مکان را برهم زده‌اند و بعد زمان و مکان را از بین برده‌اند. زمانی می‌شد سوار رایانه‌های شخصی شد و دنیا را سیر کرد. ولی حالا با یک تلفن هوشمند در هر لحظه و هر جا با تمام مردم دنیا گپ زد. به این شرط که آنان نیز از اپلیکیشن مشابه شما استفاده کنند.

حالا در نظر بگیرید در ایران گروه‌های دوستی و فامیلی می‌توانند از طریق اپلیکیشن و تلفن همراهی هوشمند همیشه در کنار هم باشند. یادمان باشد که بخش مهمی از کاربران وایبر فعالان سیاسی نیستند. ممکن است فعالان سیاسی هم از آن بهره ببرند، ولی کارکرد اصلی آن نه مبارزه سیاسی بلکه نزدیک کردن کاربران مشابه به هم و همچنین سرگرمی است. این روز‌ها در میان مردم دیدن ویدئوهای بامزه تبدیل به وسیله برای خودنمایی شده است. اگر شما فلان ویدئو را ندیده باشید طرف مقابل با غرور آن را از درون تلفن خود به شما نشان می‌دهد. وایبر یکی از منابع درآمدی‌اش فروش استیکر (برچسب‌های احساسی) است، اما استیکرهای رایگان در این اپلیکیشن چنان محبوب‌اند که جان می‌دهند برای چت‌های عاشقانه و احساسی. گاهی ممکن است نتوانیم حرف‌هایمان را در قالب کلمات بریزیم. ولی شکلک‌های پر از احساس وایبر می‌توانند احساس را نیز بیشتر و بیشتر منتقل کنند.

برخلاف واتس اپ که محدودیت عضوگیری دارد وایبر محدودیت کمتری دارد. جوری که در واتس اپ گاهی ادمین گروه مجبور می‌شود کاربران کم کار و غیرفعال را حذف کند تا کاربر جدیدی به گروه خویش بیفزاید. این امر در واتس اپ باعث دلخوری‌های زیادی می‌شود.

واتس اپ امکان مکالمه ندارد. ولی وایبر امکان مکالمه صوتی دارد و اخیرا امکان مکالمه تصویری دارد. وایبر امکانی دارد که به کاربران دیگر اجازه می‌دهد تا بفهمند طرف مقابل الان کجاست.

-این روز‌ها اخباری مبنی بر امکان سوئ استفاده و شنود وایبری را می‌شنویم. می‌خواهم بدانم گروه‌های وایبری برای اطلاع رسانی با چه آسیب‌هایی مواجه هستند؟

یکی از مهم‌ترین مشکلات وایبر این است که خیلی بی‌در و پیکر است. بدون اینکه از شما اجازه بگیرند به یک گروه اضافه‌تان می‌کنند. از سوی دیگر، سازنده گروه مشخص نیست. در واقع وایبر ادمین ندارد. هر کدام از اعضا بدون هماهنگی با دیگر اعضا می‌توانند کس دیگری را اضافه کنند. این فرد در بیشتر مواقع نامحرم محسوب می‌شود. از آنجایی که امکان حذف نامحرم هم در وایبر نیست، در عمل گروه بهم می‌ریزد؛ چون آن‌ها از گروه خارج می‌شوند و گروه دیگری می‌سازند. وایبر برای ارسال فایل‌های ویدئویی از همه فرمت‌ها پشتیبانی نمی‌کند برعکس واتس اپ. به جای آن وایبر عکس‌ها را با کیفیت بالاتری ارسال می‌کند در حالی که واتس اپ کیفیت عکس‌ها را کاهش می‌دهد. این امر در اطلاع‌رسانی اهمیت دارد؛ چون ممکن است رسانه ما به عکسی با کیفیت بهتر نیاز داشته باشد.

-گروهی معتقدند وایبر نمی‌تواند منبع موثقی برای روزنامه نگار باشد چرا که پر از اخبار نادرست است و به شایعه‌ها دامن می‌زند. درست است؟

این امر مختص وایبر نیست. اگر یادتان باشد وقتی که اینترنت هم داشت در جامعه ایران گسترده می‌شد همین بحث‌ها مطرح بود. باید به کاربران اعتماد کرد. از طرف دیگر باید دید که جامعه ایران چه قدر مستعد شایعه است. شما در جامعه واقعی نیز به دلایل بسیار (از جمله اطلاع‌رسانی ناقص) با شایعه‌های زیادی مواجه هستید. باید دید که چرا برخی موضوع‌ها به این راحتی‌ به شایعه آلوده می‌شوند. بله؛ وایبر می‌تواند به شایعه دامن بزند، ولی استمرار شایعه پراکنی یک گروه وایبری، از او یک چوپان دروغگو می‌سازد. چون با وجود سیل اطلاعات در دنیای امروز شما نمی‌توانید براحتی دروغ بگویید. شما در حالی که به یک شایعه دامن می‌زنید، یک گروه دیگر آن را به بهترین نحو نقض می‌کند. چون کاربران که فقط عضو یک گروه وایبری نیست. آنان در گروه‌های بسیاری عضو هستند.

  • Version imprimable de cet article Version imprimable
  • envoyer l'article par mail envoyer par mail
  • برگ‌های مطایبه‌آمیز از تاریخچه ممیزی در روزنامه‌نگاری فارسی

    9 آذر 1394

    خبرنگاران ایران - سعید رازی دوست:اگرچه ممیزی یا سانسور امری است که اعمال آن با طنز، شوخی و مطایبه فاصلهء بسیاری دارد، بررسی خاطره‌های مطبوعاتی نشان می‌دهد در تاریخچه‌ی ممیزی در ایران، برگ‌هایی که خواندن‌شان امروز لبخند بر صورت می‌نشاند یا موجب خنده می‌شود، کم نیست؛ هرچند می‌توان در پس خنده‌های امروزین، بر رنجی که متحملان ممیزی کشیده‌اند گریست.سیدفرید قاسمی از نادر پژوهشگران تاریخ روزنامه‌نگاری ایرانی، در یکی از جلدهای مجموعهء «صدخاطره از صد رویداد» به نقل خاطره‌هایی می‌پردازد که گهگاه برای مخاطب امروزی خنده‌دار به‌نظر می‌رسد. قصهء تلخ سانسور و ترس، از دیرباز تا فرداها، هرگز از لبخند و تلخند خالی نبوده است و نخواهد بود.

  • خبرنگاران زن و تحصیلکرده ها به شبکه‌های اجتماعی علاقه بیشتری دارند

    20 مهر 1394

    این روزها استفاده از شبکه‌های اجتماعی هر روز در بین خبرنگاران رواج بیشتری پیدا می‌کند اما همه خبرنگاران نسبت به استفاده از این شبکه‌ها نظر مشابهی ندارند، برخی معتقدند استفاده از این شبکه‌ها فایده ای ندارد و اساساً نسبت به آن‌ها نظر مثبتی ندارند. برخی از آن‌ها معتقدند استفاده از این شبکه‌ها برای شهرت شان خوب است و این طور مردم بیشتر با مطالب و تولیدات آن‌ها آشنا می‌شوند.

  • نیوشا،عکاسِ خودآموخته‌ای که جهانی شد

    16 شهریور 1394

    خبرنگاران ایران-نیوشا توکلیان خود را خیلی احساساتی و عاطفی می‌داند: «اگر چیزی قلبم را به درد بیاورد به دنبالش می‌روم تا روایت و قصه آن را بیرون بکشم، حتی اگر الزاماً در اطراف خودم و در حیطه تجربیات زندگی‌ام نباشد.» سال گذشته هم خبرساز شد به خاطر جایزه‌ای که پس داد و از قبولش سرباز زد، جایزه پنجاه‌هزار یورویی بنیاد «فتوژورنالیسم کارمینیک». به خاطر اینکه فکر می‌کرد با پذیرفتن این جایزه اجازه خواهد داد در اثرش دخل و تصرف شود. او به خاطر استقلال حرفه‌ای‌اش از این جایزه گذشت.