9 مهر 1390

شبنامه نگاري از گذشته تا امروز

9 مهر 1390

خبرنگاران ايران -هر گاه محدوديتهاي سياسي و اجتماعي در جامعه اي افزايش مي يابد در آن جامعه، روش هاي مختلفي براي رساندن صداي مردم به يكديگر شكل مي گيرد وبه هر حال جريان خبر رساني و اطلاع رساني به شكلي در جامعه منتشر مي شود ، شب نامه نويسي يكي از اين راه هاست.پديده اي كه اين روزها در نبود رسانه هاي مستقل و آزاد هر روز بيشتر شاهد بروز و ظهور آن هستيم . اين روزها اخبار و مسايل مختلف كشور را مي توان بر اسكناس ها و يا حتي كاغذهاي دست نويسي كه درون خانه ها پرتاب مي شوند ديد .همچنين روزنامه هاي تك برگي اين روزها نمود و توجه بيشتري يافته اند و تعدادي از سايتهاي خبري با آماده كردن روزنامه هاي تك برگي از مردم مي خواهند تا در رسيدن اخبار به يكديگر ياري رسانند.

شب نامه نگاري از ديروز تا امروز

برخي از مردم فكر مي كنند سابقه شب نامه نگاري به دوران صدر فرمان مشروطه برمي گردد . حال آنكه اين گونه نيست و شب نامه نويسي عمري به درازاي عمر روزنامه نگاري دارد .قديم ترين اثر مكتوب با عنوان شب نامه اثر ميرزا فتاح خان است .در عهد ناصري و پس از آن به هر گونه اعلان پنهاني نشريه مخفي و يا به قول ديگر زيرزميني شب نامه مي گفتند .اين شب نامه ها گاه آگاهي بخش و گاه غرض ورزانه بودند .شب نامه نگاران افزون بر آن كه مكتوبات خود را شبانه در خانه ها مي انداختند ، از ديوارها و معابر عمومي و نيز پست بهره مي بردند .اين مساله مختص تهران نبود و در بسياري از شهرهاي كشور رواج داشت .در ايران عهد ناصري با سوادان و فرهنگ ديده ها از جمله كساني بودند كه شبنامه منتشر مي كردند . نارضايتي آنان در آن عهد بيشتر سياسي و نارضايتي بدنه جامعه بيشتر اقتصادي و امنيتي بود و اين نارضايتي ها را گروه هاي مختلف به وسيله شب نامه و اعلاميه به آگاهي مي رساندند.

رواج شب نامه نويسي در قيام تنباكو

يكي از دورانهايي كه شب نامه نويسي در ايران رواج زيادي يافت دوران تنباكو بود .در اين دوره عالمان ديني در نگارش شب نامه و اعلاميه نقش فعالي داشتند .يكي از مشهورترين اعلاميه هاي مخفي كه در زمان نهضت تنباكو انتشار يافت و دستگاه سانسور ناصر الدين شاه را براي كشف و مجازات نويسنده آن به فعاليت داشت ، نوشته ميرزا رضاي كرماني بود . اما تا هنگام بازجويي از ميرزا رضا در عهد مظفري و اعتراف او به نوشتن اين شبنامه هيچكس نمي دانست كه نويسنده كوبنده ترين شب نامه در نهضت تنباكو كيست .تعداد شب نامه ها و اعلاميه هاي عهد ناصري بسيار زياد است و نمي توان در اين مطلب به همه آنها اشاره كرد. اما شبنامه صفراف ،تلقين نامه ايران (شب نامه مشهور تبريز )و اعلان ملتي (شب نامه منظم تهران ) را به عنوان معروف ترين شبنامه هاي آن روزها مي توان نام برد .

شبنامه هاي امروز ، نوشته مردم و روزنامه نگاران

اين روزها برخي از شبنامه ها توسط مردم و برخي توسط روزنامه نگاران تهيه مي شوند وتوسط همه مردم به صورت مخفيانه توزيع مي شوند، هميشه توزيع شبنامه ها با كنترل دولت همراه بوده و اگر كسي كه توزيع كننده شبنامه است دستگير شود به زندان فرستاده مي شود .

شبنامه هايي كه توسط روزنامه نگاران و سايتهاي خبري تهيه مي شوند، اغلب تك برگهايي هستند كه در آنها برخي از اخبار و اطلاعات مهم روز درج شده اند و در تعدادي ازسايتهاي اینترنتی مخالفان دولت به نمايش در مي آيند، اين روزنامه هاي زيرزميني از مردم مي خواهند كه در انتشار اخبار و اطلاعات به آنها كمك كنند .

پس از توقیف گسترده روزنامه هاي ايران پس از انتخابات پرمناقشه رياست جمهوري سال 88، تعداد روزنامه های تک برگی که در صفحه های کوچک آ-چهار تهيه مي شوند بيشتر شد كه روزنامه كلمه و اعتماد ملي دو روزنامه يا همان شبنامه هاي معروف فعلي محسوب مي شوند.

اين شبنامه ها توسط مردم كپي شده و با روش هاي مختلف توزيع مي شوند . بعضي از مردم شبنامه ها را در تاكسي هاي كه سوار مي شوند جا مي گذارند و برخي آنها را به خانه هاي مردم مي اندازند برخي هم از پست استفاده مي كنند البته در اين شيوه شبنامه ها به صورت ناشناس در صندوق هاي پست انداخته مي شوند . این روزنامه های تک برگی شامل مهم ترین خبرهای روز به خصوص در حوزه جنبش اعتراضي سبزهستد .اما اينها تنها شبنامه هاي اين روزها نيستند و اسكناس نويسي و ديوار نويسي هم يك روش رايج براي انعكاس اخبار شده است و مي توان گفت هر روز شبنامه هايي توسط مردم در سطح شهر توزيع مي شوند .

* در نوشتن اين مطلب ازبخش شبنامه نويسي كتاب مطبوعات ايراني سيد فريد قاسمي ،پژوهشگر مطبوعات ايران استفاده شده است .

  • Version imprimable de cet article Version imprimable
  • envoyer l'article par mail envoyer par mail
  • برگ‌های مطایبه‌آمیز از تاریخچه ممیزی در روزنامه‌نگاری فارسی

    9 آذر 1394

    خبرنگاران ایران - سعید رازی دوست:اگرچه ممیزی یا سانسور امری است که اعمال آن با طنز، شوخی و مطایبه فاصلهء بسیاری دارد، بررسی خاطره‌های مطبوعاتی نشان می‌دهد در تاریخچه‌ی ممیزی در ایران، برگ‌هایی که خواندن‌شان امروز لبخند بر صورت می‌نشاند یا موجب خنده می‌شود، کم نیست؛ هرچند می‌توان در پس خنده‌های امروزین، بر رنجی که متحملان ممیزی کشیده‌اند گریست.سیدفرید قاسمی از نادر پژوهشگران تاریخ روزنامه‌نگاری ایرانی، در یکی از جلدهای مجموعهء «صدخاطره از صد رویداد» به نقل خاطره‌هایی می‌پردازد که گهگاه برای مخاطب امروزی خنده‌دار به‌نظر می‌رسد. قصهء تلخ سانسور و ترس، از دیرباز تا فرداها، هرگز از لبخند و تلخند خالی نبوده است و نخواهد بود.

  • خبرنگاران زن و تحصیلکرده ها به شبکه‌های اجتماعی علاقه بیشتری دارند

    20 مهر 1394

    این روزها استفاده از شبکه‌های اجتماعی هر روز در بین خبرنگاران رواج بیشتری پیدا می‌کند اما همه خبرنگاران نسبت به استفاده از این شبکه‌ها نظر مشابهی ندارند، برخی معتقدند استفاده از این شبکه‌ها فایده ای ندارد و اساساً نسبت به آن‌ها نظر مثبتی ندارند. برخی از آن‌ها معتقدند استفاده از این شبکه‌ها برای شهرت شان خوب است و این طور مردم بیشتر با مطالب و تولیدات آن‌ها آشنا می‌شوند.

  • نیوشا،عکاسِ خودآموخته‌ای که جهانی شد

    16 شهریور 1394

    خبرنگاران ایران-نیوشا توکلیان خود را خیلی احساساتی و عاطفی می‌داند: «اگر چیزی قلبم را به درد بیاورد به دنبالش می‌روم تا روایت و قصه آن را بیرون بکشم، حتی اگر الزاماً در اطراف خودم و در حیطه تجربیات زندگی‌ام نباشد.» سال گذشته هم خبرساز شد به خاطر جایزه‌ای که پس داد و از قبولش سرباز زد، جایزه پنجاه‌هزار یورویی بنیاد «فتوژورنالیسم کارمینیک». به خاطر اینکه فکر می‌کرد با پذیرفتن این جایزه اجازه خواهد داد در اثرش دخل و تصرف شود. او به خاطر استقلال حرفه‌ای‌اش از این جایزه گذشت.