26 شهریور 1393

گفت وگو با محمد رجبی، خبرنگار محلی زنجان

روزنامه نگاران زنجان؛آنها خانه نشین می شوند

26 شهریور 1393

خبرنگاران ایران – نیکی آزاد: محمد رجبی گوندره، از خبرنگاران محلی استان زنجان است. هر چند خودش تاکید می‌کند که این روز‌ها به دلیل مشکلات زیاد مطبوعات استان زنجان تقریبا خانه نشین شده است. او این روز‌ها به صورت حق التحریری با مطبوعات محلی استان همکاری می‌کند. آخرین دوره همکاری‌اش مرداد ماه امسال با روزنامه همشهری استان زنجان بوده است.

او روزنامه نگاری را از سال ۸۲ با کلاس‌های علیرضا اسکندریون و سعید افشاراز روزنامه نگاران صاحب نام استان آغاز کرد. سال ۸۵ در یک دوره یک ساله روزنامه نگاری در مرکز مطالعات و توسعه رسانه‌ها شرکت کرد. می‌گوید: «ازهمان جا بود که متوجه شدم یا باید حداقل‌های کار روزنامه نگاری مهیا باشد یا اینکه کار کردن با این وضعیت نمی‌تواند مفید باشد نه برای من و نه برای مخاطبان.»

او بعد ازاین دوره‌ها باز هم با روزنامه‌های محلی همکاری می‌کند و با مشکلات و مسائل تازه تری روبه رو می‌شود. محمد رجبی در این گفت وگو بخشی از مشکلات روزنامه نگاران در استان زنجان را شرح می‌دهد و از تاریخ مطبوعات در استان زنجان هم سخن می‌گوید. او با این همه تاکید می‌کند که این همه مسائل و مشکلات روزنامه نگاران استان زنجان نیست:

آقای رجبی می‌خواهم بدانم مهم‌ترین مشکلات روزنامه و روزنامه نگاری در استان شما کدام است؟

مشکلات مربوط به روزنامه‌ها را باید مدیران مسئول و گردانندگان مجموعه پاسخ بدهند و شاید در صلاحیت من نباشد که بتوانم درباره آن‌ها صحبت کنم چرا که تاکنون هیچ روزنامه یا نشریه‌ای را منتشر نکرده‌ام تا درباره مشکلات آن حرفی بزنم. اما درباره مشکلات روزنامه نگاران، مهم‌ترین موضوعات حول و حوش مشکلات صنفی روزنامه نگاران است، نبود امنیت شغلی، نداشتن آینده مشخص، کمبود امکانات مادی، نبود حمایت‌های مادی و معنوی همگی از جمله مشکلات روزنامه نگاران زنجان است. چند سال پیش اگر نگوییم بهترین خبرنگاران محلی ایران، در زنجان فعالیت می‌کردند دست کم می‌توانم بگویم در فهرست بهترین‌های ایران نامی از خبرنگاران زنجانی دیده می‌شد. با این وجود امروز ازاین همه پتانسیل نتیجه قابل رویتی دیده نمی‌شود.

چرا؟ مشکل اصلی فعالیت نکردن این روزنامه نگاران چیست؟

مشکل اصلی شاید نبود یک انجمن صنفی مستقل و قدرتمند برای حمایت از این خبرنگاران است. روزنامه نگاری شغل پر خطری است و علت آن هم درگیر شدن با افراد مختلف حقیقی و حقوقی، و اغلب قدرتمند در جامعه است. این درگیری و افشاگری‌ها خطرات بسیاری برای روزنامه نگاران مستقل دارد و نبود یک صنف قدرتمند که بتواند خبرنگاران را در مقابل خطرات مختلف حمایت کند، علت اصلی فعالیت نکردن بسیاری از دوستان کار بلد است. وجود یک انجمن مستقل که بتواند پیگیر حقوق عادی خبرنگاران در حیطه قانون کار باشد الزامی است تا خبرنگاران بتوانند برای ادامه فعالیت دلگرمی داشته باشند.

اما در استان شما خانه مطبوعات وجود دارد آیا این نهاد نقش مفیدی در ارتقای روزنامه نگاری استان داشته است؟

برخی فعالیت‌ها در این مجموعه به ویژه از نظر رفاهی برای روزنامه نگاران مفید بوده است به عنوان مثال در خصوص مسکن خبرنگاران فعالیت‌های خوبی صورت گرفت. با این وجود این مجموعه به دلیل دولتی بودن نمی‌تواند خواسته‌های اصلی و صنفی خبرنگاران را تامین کند و گاهی به همین دلیل محدودیت‌های بسیاری برای خبرنگاران به وجود آورده است. با این وجود خانه مطبوعات زنجان در مقایسه با دیگر استان‌ها از بهترین‌ها بوده است و معمولاً در جشنواره‌های مطبوعات خود را نشان داده است در این بین البته باید به پتانسیل و توان بالای دوستان مطبوعاتی در زنجان اشاره کرد که معمولاً از کمترین امکانات ممکن بهترین‌ها را می‌سازند. با این همه برای حفظ استقلال روزنامه نگاری وجود یکی انجمن مستقل ضروری ست.

نبود این انجمن مستقل در استان شما چه مشکلاتی برای روزنامه نگاران ایجاد کرده است؟

اگر یک تشکل و صنف قوی مستقل در استان وجود داشته باشد بخش مهمی از مشکلات صنفی روزنامه نگاران حل می‌شود. به عنوان مثال چندی پیش خبرنگاری از سوی یکی از اعضای ارگانی دولتی در جلسه‌ای مورد برخورد فیزیکی صورت گرفته بود هر چند که ماجرا با ریش سفیدی و پادرمیانی ختم به خیر شد. با این همه اگر تشکل قدرتمندی از مجموعه خبرنگاران وجود داشت این اتفاق به سادگی نمی‌افتاد و کسی جرات چنین بی‌احترامی را نداشت. در سوی دیگر ماجرا هم رفتارهایی در برخی موارد ازسوی عده‌ای به نام خبرنگار صورت می‌گیرد که به هیچ وجه در شان و جایگاه خبرنگاران نیست. لازم است تا نهاد مستقلی بر رفتار خبرنگاران نظارت داشته باشد این موضوع بسیار اهمیت دارد که یک خبرنگار نباید باعث بی‌اعتباری و پایین آمدن ارزش این حرفه شود. برای نمونه تصور کنید خبرنگاری را که از یک مدیر دولتی درخواست هدیه‌ای در حد یک کیف یا سررسید داشته باشد. چنین موضوعاتی به عنوان تخلفات بسیار زشت در این حرفه وجود دارد که باید از سوی یک مرجع مستقل داخلی در بین خود خبرنگاران حل شود.

البته این موضوع ها شاید جزئیات و نمونه‌های کوچکی هستند از وظایف مهم‌تر این تشکل مستقل. مواردی چون حمایت از خبرنگاران در برابر تهدیدهای مسئولان دولتی یا ارگان‌های دیگر، حمایت از حقوق خبرنگاران در برابر مدیران رسانه‌ها و جلوگیری از سوء استفاده‌های احتمالی اعم از نپرداختن حق بیمه، کم کردن حقوق به دلایل غیرموجه، تعیین میزان دستمزد برای تولیدات مستقل رسانه‌ای اعم از عکس، خبر، گزارش، مصاحبه، یادداشت، مقاله یا هر فعالیتی که خبرنگار انجام می‌دهد و باید در قبال آن دستمزد دریافت کند.

درصحبت‌هایتان به روزنامه نگاری مستقل اشاره کردید؟ آیا روزنامه نگاران محلی هم‌‌ همان مشکلات معمول روزنامه نگاران مستقل در پایتخت را دارند یا روزنامه نگاران مستقل در شهرستان‌ها مشکلات ویژه‌ای دارند؟

مشکلات کار در مطبوعات محلی به مراتب بیشتر از مطبوعات پایتخت است. بخشی از مشکلات ریشه در بافت اجتماعی کشور دارد و در همه صنوف به نوعی دیده می‌شود. در همه صنف‌ها کار کردن در پایتخت موفقیت‌های بیشتری دارد و علت آن توزیع ناعادلانه امکانات است. نمی‌خواهم ادعا کنم که در این مورد عمدی وجود دارد یا یک برنامه ریزی از پیش تعیین شده است و حتی مایل نیستم درباره دلایل آن قضاوت کنم. با این همه واقعیتی که وجود دارد فعالیت در همه زمینه‌ها، در پایتخت با شهرستان‌ها فرق اساسی دارد. بخشی از مشکلات روزنامه نگاران در شهرستان‌ها به همین مسئله برمی گردد. خبرنگاری که در یک روزنامه سراسری فعالیت دارد بیشتر دیده می‌شود هر چند این موضوع ممکن است بلای جان او نیز بشود با این همه وقتی اتفاقی برای یکی از آن‌ها بیافتد افراد بیشتری پیگیر کارهای آن‌ها هستند. اما در شهرستان‌ها خبرنگاران به سادگی توسط یک مسئول رده پایین دولتی هم تحقیر می‌شود و هیچ جایی هم وجود ندارد که این موضوع را منعکس کنند. دردناک‌تر از این ماجرا زمانی است که خبرنگاری دستگیر و زندانی می‌شود و کمتر نامی از او در بین فعالان رسانه‌ای شنیده می‌شود در حالی که سهم دوستان پایتخت نشین در این موضوعات نیز بیشتر است. با این همه در دوره‌های اخیر این موضوع کمرنگ‌تر شده است.

یعنی توجه رسانه‌ها اکنون به خبرنگاران محلی و مشکلاتشان بیشتر شده است؟ ممکن است کمی توضیح دهید؟

نه این اتفاق به واسطه تغییر در وضعیت ارتباطات و وارد شدن ما به دنیای جدیدی از ارتباطات برمی گردد که امکانات بیشتری رابه صورت عادلانه در اختیار همه قرار می‌دهد داشتن روابط گسترده‌تر با دوستان دیگر و استادان مختلف کمک کرده است تا فضا برای دوستان شهرستانی قابل تحمل‌تر شود.

شنیده‌ام خانه نشینی این روز‌ها یکی از مهم‌ترین مشکلات روزنامه نگاران محلی است و بلای جان خیلی از آن‌ها شده است؟ این موضوع درست است؟

بله درست است این موضوع در شهرهای کوچک بسیار مهم است روزنامه نگاران خانه نشین این روز‌ها وضعیت خوبی ندارند کسی که روزنامه نگاری کرده است دیگر نمی‌تواند هر کاری را انجام دهد. علیرضا اسکندریون یکی از این افراد است که نه تنها در مطبوعات زنجان فرد شناخته شده‌ای است بلکه بسیاری از دوستان مطبوعاتی کشور نامش را شنیده‌اند. وی در دوره‌ای خبرنگارانی را تربیت کردند که این گروه توانسته بود به تنهایی بسیاری از جوایز مهم روزنامه نگاری در بخش محلی را کسب کنند. افتخارات این گروه البته تنها به همین محدود نبود و خبرنگارانی که تربیت شده بودند در رقابت با دوستانی که در مطبوعات سراسری فعالیت داشتند حرفی برای گفتن داشتند. به طوری که حتی گزارشی از زنجان در یک جشنواره بین المللی مقام کسب کرده بود که باعث افتخار دوستان زنجانی محسوب می‌شد. با این همه این روزنامه نگار به خاطر مشکلات خانه نشین شد ولی اجازه نداد شرافت کاری‌اش زیر سوال برود جالب اینجاست که این موضوع مربوط به شکستن خط قرمز‌ها و یا هیچ کار ممنوع قانونی دیگری هم نبود. یک مسئله صنفی بود. اما همین موضوع موجب خانه نشینی یکی از بهترین‌های ما شد. اینجا زنجان است و تنها یک روزنامه مهم وجود دارد به همین دلیل بسیاری از روزنامه نگاران توانا خانه نشین هستند.

آیا این موضوع موجب مهاجرت خبرنگاران به شهرهای بزرگ هم شده است؟

چرا تعدادی از روزنامه نگاران مهاجرت کرده‌اند. از استادان بزرگوار قدیمی و پیشکسوت باید از خانم «لیلا رستگار» نام ببرم علاوه بر این می‌توان از «حسن سعیدی» نیز نام برد که در خارج از کشور حضور دارد. در حوزه کاریکاتور هم که جمال رحمتی را می‌توان نام برد. تعدادی دیگر از دوستان جوان هم به دلیل مشکلات متعدد از زنجان رفته‌اند و در روزنامه‌های پایتخت کار می‌کنند.

دیگر مشکلات مهم صنفی و حرفه‌ای روزنامه نگاران محلی کدامند؟

از دیگر مشکلات مهم در روزنامه‌های محلی فروش تیتر و رپرتاژهایی در شکل تولیدات روزنامه نگاری است. اما روزنامه نگاران مستقل و خبرنگارانی که صرفاً کار خبری می‌کنند از این روش‌ها استفاده نمی‌کنند. این مسائل هم به‌‌ همان مشکلات عمیق‌تر نداشتن درآمد مناسب روزنامه نگاران بر می‌گردد. درآمد در روزنامه نگاری هیچ‌گاه از اولویت‌های اولیه خبرنگاران نیست. اینکه در این وضعیت یک روزنامه نگار بتواند با تکیه بر درآمدی از طریق روزنامه نگاری زندگی‌اش را بچرخاند و استقلال هم داشته باشد تقریباً کار غیرممکنی است به ویژه در شهرستان‌ها.

آیا در دوره ریاست جمهوری حسن روحانی اتفاق خاصی در زمینه مطبوعات در استان شما رخ داده است؟

شاید‌‌ همان موضوع نگران کننده‌ای باشد که این روز‌ها شنیده می‌شود و نه تنها مطبوعات محلی بلکه بسیاری از روزنامه نگاران مستقل را نگران کرده است. منظورم پیش نویس سازمان نظام رسانه‌ای ایران است. پس از روی کار آمدن دولت آقای روحانی امیدواری برای بهتر شدن وضعیت ابتدا بالا گرفت اما اکنون به نظر می‌رسد کم کم در حال رنگ باختن است.

چرا؟ چه اتفاقی افتاد که کم کم امیدتان را هم از دست داده‌اید؟

برای نمونه از اتفاقی صحبت می‌کنم که در زنجان روی داد. چند روز پیش برنامه‌ای به مناسبت روز خبرنگار توسط یک مجموعه دولتی در زنجان برگزار شده بود. در این برنامه قرار بود از روزنامه نگاران پیشکسوت تجلیل شود، اما در کمال تعجب نام دو نفر از فعال‌ترین و بهترین روزنامه نگاران پیشکسوت استان نادیده گرفته شد. با شنیدن این موضوع و همزمان با این ماجرا گروهی از خبرنگاران مستقل نتوانستند از کنار مسئله به سادگی عبور کنند ودر یک برنامه خصوصی از آن‌ها تجلیل کردند.

آقای رجبی ممکن است برایمان مختصری از تاریخ مطبوعات در استان زنجان هم بگویید؟

طبق نوشته علی قشمی در کتاب تاریخ مطبوعات زنجان اولین نشریه محلی در زنجان به نام پروین خمسه منتشر شده است. این نشریه حدود ۷۵ سال پیش منتشر می‌شدو حدود شش سال هم انتشارش تدوام داشت. یعنی بیشترین تداوم انتشار در بین نشریات پیش از انقلاب ۵۷ به این نشریه اختصاص دارد.

از دیگر روزنامه‌های تاریخی استان زنجان هم می‌توانید نامی بیاورید؟

از دیگر نشریات محلی مهم می‌توان به هفته نامه آذر، شهنواز، صدای زنجان، خمسه، زنجان، عقوبت، قزل اوزن، صدای خمسه، مهر شاه، نامه جام جم، مدافع زنجان، عهد کیان، ابهر رود اشاره کرد و نکته جالب در این میان وجود انجمن صنفی روزنامه نگاران زنجان درحدود دهه ۳۰ شمسی است. اینکه در آن دوران به اندازه‌ای فعالیت‌های مطبوعاتی در زنجان مهم بوده است که چنین تشکلی از روزنامه نگاران وجود داشته و نشان می‌دهد که فعالیت مطبوعاتی در این منطقه اهمیت بالایی داشته است.

اکنون چند روزنامه و نشریه در استان زنجان منتشر می‌شوند؟

حدود ۵۴ نشریه به لحاظ اسمی در استان وجود دارد اما از میان آن‌ها تعداد محدودی هستند که به صورت جدی و مداوم منتشر می‌شوند.

پرتیراژ‌ترین و مهم‌ترین روزنامه زنجان اکنون چیست؟

تنها روزنامه قابل اعتنا و خوب این روز‌ها در زنجان روزنامه همشهری استان است از دیگر نشریات خوب زنجان می‌توانم به هفته نامه بایرام اشاره کنم. این هفته نامه به صورت تخصصی به ادبیات ترکی، فرهنگ بومی وزبان محلی می‌پردازد. روزنامه مردم نو هم در دوره‌ای یکی از بهترین روزنامه‌های محلی در کشور بود البته این تاکید بر بهترین با اتکا به نظر استادان و روزنامه نگاران صاحب نام کشور است. استادانی چون دکتر قاضی‌زاده و بزرگان دیگری که معمولاً در جشنواره‌های مطبوعات داوری می‌کردند به طوری که در سال ۸۵ در جشنواره رسانه‌ای برای بهتر زیستن در بیانیه هیئت داوران به اندازه‌ای مطبوعات محلی خوب کار کرده بودند که داوران در بخش‌هایی ترجیح دادند که جشنواره را به دو بخش محلی و سراسری تقسیم کنند. در این جشنواره چهار نفر از خبرنگاران زنجانی کاندیدای مرحله نهایی بودند که سه نفر مقام کسب کردند. کسب مقام در جشنواره‌های مختلف کشوری و منطقه‌ای توسط خبرنگاران سابق این روزنامه در چندین سال پیاپی نشان داده بود که چه روزنامه نگاران خوبی در این استان فعالیت داشتند اما امروز از آن جمع ده دوازده نفری تنها یکی دو نفر به صورت مداوم به کار خود ادامه می‌دهند و بقیه همگی خانه نشین هستند. از دیگر نشریات مهم استان هم می‌توان از پیام زنجان، موج بیداری، امید روشندلان، صدای زنجان، ندای ابهر و بیان خدابنده نام برد.

  • Version imprimable de cet article Version imprimable
  • envoyer l'article par mail envoyer par mail
  • اصول رفتاری روزنامه‌نگاران در اعلامیه سازمان بین المللی روزنامه‌نگاران

    2 آذر 1394

    خبرنگاران ایران-در ماه مه اسپینوزا تابلویی در بازار اصلی خَلَپه روبه‌روی ادارات دولتی نصب کرد که روی آن نوشته بود «بازار رِجینا مارتینز». هدف از این کار ادای احترام به مارتینز و اعتراض به روند تحقیقات بود.اعلامیه سازمان بین المللی روزنامه‌نگاران(IFJ) درباره اصول رفتاری روزنامه‌نگاران به عنوان یک استاندارد حرفه‌ای برای روزنامه‌نگارانی شناخته می‌شود که در فرایند جمع‌آوری، انتقال، انتشار و اظهارنظر درباره اخبار و اطلاعات در رویدادهای توصیفی نقش دارند.

  • جنگ با دوربین؛ مروری کوتاه بر زندگی رابرت کاپا، عکاس خبری

    15 آبان 1394

    خبرنگاران ایران- «اگر عکس‌تان خیلی خوب نشده، به این خاطر است که خیلی نزدیک نشده‌اید.» اگر عکاس خبری باشید، احتمالا این جمله را شنیده‌اید. جمله‌ای از «رابرت کاپا» یکی از مهم‌ترین عکاسان خبری جهان که شهرتش را بیشتر از هرچیز مدیون عکس‌هایی است که از پنج جنگ بزرگ قرن بیستم ثبت کرد؛ جنگ داخلی اسپانیا، جنگ دوم چین و ژاپن، جنگ جهانی دوم (بخش اروپایی جنگ)، جنگ ۱۹۴۸ اعراب و اسرائیل و همین‌طور جنگ اول هندوچین (جنگ استقلال ویتنام از فرانسه). دوستش «جان اشتاین‌بک» ـ نویسنده آمریکایی ـ درباره‌اش نوشته است: « نمی‌توانید جنگ را تصویر کنید،چون جنگ نوعی احساسات است. اما او می‌توانست هول جنگ را در چهره یک کودک به تصویر بکشد.» ۲۲ اکتبر، ۳۰ مهر سالروز تولد رابرت کاپا بود که در ۴۱ سالگی در یکی از آخرین جنگ‌هایی که به‌تصویر کشید، کشته شد.

  • روزنامه‌نگاری که عامدانه و آشکار «بی‌طرفی» را کنار گذاشت

    7 مهر 1394

    خبرنگاران ایران- پاپ فرانسیس، رهبر کاتولیک‌های جهان هفته گذشته برای نخستین بار به آمریکا سفر کرد و یکی از مهم‌ترین سخنرانی‌هایش را در این سفر در مقابل کنگره انجام داد. او در این سخنرانی از چهار شخصیت تاریخی ایالت متحده نام برد که برای دنیای ناامن امروزی می‌توانند منبع الهام باشند؛ «آبراهام لینکلن»، «مارتین لوتر کینگ»، «دورتی دِی» و «توماس مرتن». شیوه‌ای که او در روزنامه‌نگاری آمریکا دنبال کرد، نمونه‌ای مناسب از روزنامه‌نگاری «مدافعه‌گر» محسوب می‌شود؛ سبکی از روزنامه‌نگاری که با کنار گذاشتن عامدانه و آشکار «بی‌طرفی»، عملگرایی و دفاع از اندیشه و عقیده‌ای خاص را سرلوحه خود قرار می‌دهد.