19 مرداد 1393

«رسانه»؛ از منولوگ به ديالوگ

19 مرداد 1393

روزنامه اعتماد- پژمان موسوی

اين نوشتار، دو پيش فرض دارد و چند گزاره. فرض نخست و اصلي اين است كه تبليغات پر سر و صداي ماه‌هاي اخير براي بچه‌دار شدن بيشتر زوج‌هاي ايراني، از سر صدق و در پاسخ به نگراني‌هايي است كه از سوي جمعيت شناسان و استراتژيست‌هاي اجتماعي و اقتصادي از يك طرف و مقامات عالي‌رتبه از طرف ديگر درباره خطر بحران سالخوردگي جمعيت كشور در سال‌هاي آينده ابراز داشته مي‌شود. فرض دوم هم اين است كه تصميم‌سازان و مراجع فكري و سياسي مردم، از روحانيت سنتي گرفته تا جامعه‌شناسان و روانشناسان، به اين تحليل نهايي رسيده‌اند كه «رسانه» مهم‌ترين و كارآمد‌ترين ابزار براي بيان سياست‌هاي جمعيتي است و يگانه ابزاري است كه با توجه به قدرت تاثير‌گذاري و نفوذ‌پذيري‌اي كه روي افكار عمومي دارد، مي‌تواند در تصميمات آنها تاثيرگذارده و احتمالا جهت‌گيري‌هاي اصلي زندگي زوج‌هاي ايراني را دستخوش تغيير و تحول كند. با پذيرش اين دو

پيش‌فرض اصلي و مهم، بايد ديد كه مراجع فكري مردم در طول ماه‌ها و به خصوص ماه گذشته، از اين مهم‌ترين ابزار تاثير‌گذاري بر افكار عمومي، چه استفاده‌يي كرده و چگونه از ظرفيت‌ها و پتانسيل‌هاي آن بهره برده اند؟ آيا مراجع فكري مردم بدون شناخت ابتدايي‌ترين و بديهي‌ترين اصول حاكم بر اثر بخشي رسانه‌يي، تنها به بيان سخنان و جهت‌گيري‌هايشان در رسانه‌هاي ديداري و نوشتاري پرداخته و از «كيفيت» و «چگونگي» بيان مكنونات قلبي شان غافل بوده اند؟آيا اينان فكر كرده‌اند در عصر ارتباطات، مخاطبان همچون توده‌هاي بي‌شكلي هستند كه با بيان يك طرفه يك موضوع، سرشت و سرنوشت زندگي شان و اتفاقا شخصي‌ترين موضوع آن را، تغيير داده و راه دلخواه آنان را پيش مي‌گيرند؟

با مروري بر بازتاب‌هاي رسانه‌يي و بهره‌گيري اين مراجع فكري از رسانه‌ها در موضوع تبليغ براي افزايش جمعيت، به اين نتيجه مي‌رسيم كه به نظر مي‌رسد اينان كوچك‌ترين شناختي از «رسانه» و قدرت آشكار و پنهان آن نداشته و هنوز در عصر «منولوگ» به سر مي‌برند بي‌آنكه متوجه اين موضوع مهم شده باشند كه عصر امروز، عصر «ديالوگ» است و گفت‌وگو و ديگر نمي‌توان افكار عمومي را با ارسال پيام‌هاي يك طرفه، كنترل، هدايت و راهبري كرد.

شايد جنجالي‌ترين اظهارنظر در اين خصوص كه به نوعي به شاخصي براي تصور حاكم بر مبلغان افزايش جمعيت درباره «توده‌يي شكل بودن» مخاطبان تبديل شد، اظهارنظر فردي بود كه در يكي از شبكه‌هاي تلويزيوني اينچنين از زوج‌هاي ايراني فرزندان بيشتري را مطالبه كرد:

«من مي‌خواهم يك تقاضايي از بينندگان عزيزمان در داخل و خارج داشته باشم. در زمان شاه يك تبليغاتي را انجام دادند، بعد از پيروزي انقلاب هم مدتي اين تبليغ كثيف و ننگ «اولاد كمتر، زندگي بهتر» ادامه داشت. از همين امشب تصميم بگيريد از اين فرهنگ شوم تك فرزندي و دو فرزندي خود را برهانيد. به عشق حضرت زهرا، به عشق اميرالمومنين بياييد حداقل پنج فرزند به نام خمسه طيبه، يا هشت فرزند به نام نامي حضرت رضا سلام‌الله عليه، يا دوازده فرزند به نام دوازده امام يا چهارده فرزند به نام چهارده معصوم به دنيا بياوريد. به حول و قوه الهي از همين امشب دست به كار شويد، يك «يا علي» و يك «يا زهرا» بگوييد و عمليات پنج فرزندي، هشت فرزندي، دوازده يا چهارده فرزندي را ان‌شاءالله كليد بزنيد.»

اين اظهارات در حالي با بازتاب‌هاي گسترده داخلي و خارجي همراه بود كه همزمان، خبر رسيد كه در ماه‌هاي اخير، بسياري از زنان با وجود استفاده از قرص‌هاي ضدبارداري، باردار شده‌اند و همين خبر احتمال كم تاثير كردن اثر اين قرص‌ها را بار ديگر در اذهان افكار عمومي تقويت كرد. سوال اساسي اين است كه در شرايطي كه « اقناع»، هدف اساسي و غايي همه نوع رفتارهاي ارتباطي است، هدف سخناني از اين دست و بيان مسائلي تا بدين حد خصوصي از زبان يكي از طيف‌هاي مورد اعتماد بخشي از مردم، آن هم در رسانه‌يي

همه گير چون تلويزيون چيست؟آيا به واقع عقلاي ما هنوز به اين نتيجه نرسيده‌اند كه در مقولات مهمي چون فرزندآوري و افزايش جمعيت، ايرانيان و زوج‌هاي جوان آن، ديگر تحت تاثير «تبليغ» قرار نمي‌گيرند و اگر هم قرار بر تغيير يك رفتار باشد، آن تغيير رفتار از مسير و كانال «اقناع» مي‌گذرد و نه چيز ديگر؟ بر اساس تعاريف مرسوم، « اقناع داراي صفاتي است كه اشكال ديگر قدرت فاقد آن هستند زيرا در بردارنده خاصيت روان شناختي آزادي است و ترغيب‌شوندگان احساس مي‌كنند كه موافق ميل خود، اهداف و رهنمودهاي تعيين شده را انجام مي‌دهند» (بينگر، ۱۳۷۶، ۱۰)‌. اين بسيار متفاوت است با ارتباطاتي يك سويه و غير تعاملي كه از لوازم اساسي و ضروري يك ارتباطات اقناعي يعني وجود يك فضاي امن تبادل آرا و تعامل خالي است و همين هم درست نوعي از ارتباطات است كه فعلا از سوي مديران مياني و مراجع فكري مردم در سياست افزايش جمعيت دنبال مي‌شود بي‌آنكه به اثرات مخرب و «ضد تبليغ گونه» آن، كمترين توجهي شود.

«آگاهي از اصول حاكم بر رسانه‌ها» از يك طرف و «شيوه‌هاي ارتباط مخاطبان با رسانه‌هاي جمعي» از طرف ديگر، به نظر گمشده‌يي است كه در سياست افزايش جمعيت خلأ آن به‌شدت احساس مي‌شود و همين خلأ هم هست كه «تبليغ» را جاي «اقناع» نشانده است و بر سر شاخ، بن مي‌برد!

  • Version imprimable de cet article Version imprimable
  • envoyer l'article par mail envoyer par mail
  • رزیتا لطفی رئیس بی‌بی‌سی فارسی شد

    22 دی 1394
    بی بی سی فارسی رزیتا لطفی، سردبیر خبر تلویزیون و رادیوی بی‌بی‌سی فارسی به عنوان رئیس جدید بخش فارسی بی‌بی‌سی انتخاب شده است و به زودی جای صادق صبا را می‌گیرد. خانم لطفی از سردبیرانی بود که در سال ۲۰۰۹ در راه اندازی شبکه تلویزیونی بی‌بی‌سی فارسی نقش داشت. او از روز بیست و پنجم ژانویه مسئولیت بخش فارسی را به عهده خواهد گرفت و جایگزین صادق صبا می‌شود که پس از بیش از بیست و پنج سال فعالیت در بی‌بی‌سی تصمیم گرفته از سمت خود کناره‌گیری کند و در پی چالش‌های دیگری برود. آقای صبا گفت: "ترک کردن سازمانی که از صمیم قلب به اهدافش اعتقاد دارم کار آسانی نیست، ولی وقت (...)
  • فریدون صدیقی روزنامه نگاری برای تمامی فصول، نوشته ای از مینو بدیعی

    22 دی 1394
    مینو بدیعی، روزنامه نگاری که سالها در روزنامه های مختلف قلم زده است، در یک پست فیس بوکی به ذکر ویژگی های فریدون صدیقی روزنامه نگار قدیمی پرداخته است. به گزارش خبرنگاران ایران، متن کامل این یادداشت فیس بوکی به شرح زیراست: فریدون صدیقی روزنامه نگاری برای تمامی فصول ساعت 5و 20 دقیقه بامداد است و حسی گنگ مرا از خواب پرانده تا از روزنامه نگار ، انسانی شریف ، مردی لایق و شرافتمند و صاحب روحی بزرگ و...همچون فریدون صدیقی بنویسم . این حرفها درمورد او اغراق نیست زیرا سالهای طولانی با او همکار بوده ام واز نزدیک دقایق روح او را لمس کرده ام . من حتی گاهی به این انسان (...)
  • هک شدن رمز آیفون در کمتر از ۱۷ ساعت

    9 دی 1394
    وب سایت الف :شرکت اپل همواره ادعا کرده است که آیفون یکی از قوی‌ترین و بهترین سیستم‌های ایمنی در جهان را دارد. ولی گزارش‌های جدی نشان می‌دهد که سیستم امنیتی این گوشی هوشمند هم به راحتی هک می‌شود. یک شهروند آمریکایی این هفته به دادگاه نیویورک شکایت کرد و در پرونده قضایی خود توضیح داد گوشی هوشمند‌ آیفون به راحتی هک می‌شود و اطلاعات او را به خطر می‌اندازد. او درخواست کرد که اپل می‌بایست هرچه سریع‌تر اقداماتی را در این زمینه انجام دهد. «دیوید بایوئر» پس از طرح این پرونده قضایی روشی را برای هک کردن آیفون بیان کرد که تا قبل از آن هیچ کس مطلع نبود. او گفت دستگاهی (...)