2 مرداد 1393

غزه،جنگ و رسانه -بخش نخست

رسانه های اصلی جهان، اخبار مربوط به غزه و اسراییل را چگونه پوشش می دهند

2 مرداد 1393

خبرنگاران ایران- صبا اعتماد:

«غزه به صدای شما نیاز دارد؛ همین حالا» این جمله را این روزها روی پوستری می بینیم که در شبکه های اجتماعی و نیز تظاهرات ضد جنگ دست به دست می چرخد. نوار غزه روی دستی خونین به تصویر کشیده شده و در کنارش نوشته :

“Gaza needs your voice, now”

مگر صدای غزه در رسانه ها چگونه منتشر می شود که به کمک صداهای دیگر نیاز دارد؟ کدام بخش از اتفاقات اخیر در غزه در رسانه ها به نمایش گذاشته نمی شود که این روزها می شنویم صدای غزه و ساکنانش شنیده نمی شوند؟ آیا کشته شدن هفت روزنامه نگار تا کنون در غزه،ارتباطی با پوشش رسانه ای واقعیت های در غزه دارد؟ آیا رسانه ها واقعیتی را که این روزها در غزه می گذرد؛ به درستی منعکس می کنند؟ آیا اصلا تمامی اتفاقات و درگیری های اخیر میان اسراییل و فلسطین را نشان می دهند؟ رسانه های اصلی جهان، اخبار مربوط به غزه و اسراییل را چگونه پوشش می دهند؟ و رسانه های فارسی زبان چگونه این اتفاقات را رصد می کنند؟ آیا درباره اتفاقات اخیری که در غزه در حال وقوع است و درباره جنگ میان اسرائیل و فلسطین ، اصل بی طرفی در رسانه های بین المللی رعایت می شود؟ در این بین کاربران شبکه های اجتماعی در روند انتشار اخبار مربوط به اتفاق اخیر در غزه و اسراییل چه نقشی دارند؟

درگیری خونین میان اسرائیل و حماس از حدود دو هفته پیش آغاز شد. این درگیری به دنبال کشته شدن سه نوجوان اسرائیلی و همچنین یک نوجوان فلسطینی شروع شد. در این مدت حدود ۶۰۰ فلسطینی که اکثرا غیرنظامی بودند؛ کشته شده‌اند. همچنین ۲۹ اسرائیلی کشته شده‌اند که ۲ نفر از آنها غیرنظامی بودند.

رسانه های جریان اصلی، قرار نیست بی طرف باشند

امید حبیبی نیا، روزنامه نگار و پژوهشگر ارتباطات سیاسی مدت هاست مسائل خاورمیانه را به طور تخصصی دنبال می کند. از او می خواهم تصویری از نحوه ی پوشش اخبار مربوط به غزه و اسراییل را در رسانه های مهم دنیا ارائه دهد؛می گوید: «اگر مبنای تحلیل ما تئوریهای انتقادی ارتباطات در دهه های اخیر باشد؛ طبعا رسانه های جریان اصلی همان بخشی را از اخبار پوشش می دهند یا برجسته سازی می کنند که باید نگرش و کنش قابل انتظار مخاطب عام شان که در فرهنگ جامعه مشتری به مصرف کننده محصولات رسانه ای آنها بدل شده؛ شکل بدهد. بنابراین شما می بینید که رسانه های جریان اصلی در ابتدای بحران حمله اسرائیل به غزه بارها و بارها تصویری از برهم خوردن چند دقیقه ای یک جشن عروسی در تل آویو را به مخاطبان خود نشان می دهند اما کمتر از غزه تصویری نشان می دهند. این رسانه های جریان اصلی همسو با مقامات غرب یعنی همان کشورهایی که داعیه نظم نوین جهانی دارند، پروپاگاندای ارتش اسرائیل را تکرار می کنند و اساسا کاری به این ندارند که دولت اسرائیل تا همین امروز دولتی است که در طول تاریخ نیمه دوم قرن بیستم تا امروز، بیشترین موارد نقض قوانین و معاهدات بین المللی را داشته است و اگر این سازمانهای بین المللی قدرت واقعی داشتند و از وتوی قدرت های غربی نمی هراسیدند باید تاکنون از کلیه مجامع بین المللی اخراج و تحت تحریم های شدید بین المللی قرار می گرفت.»

بنابراین اصل بی طرفی در رسانه های مهم بین المللی درباره جنگ یک ماه اخیر اسراییل و فلسطین رعایت نمی شود؟ حبیبی نیا که سردبیر دوماهنامه تخصصی رسانه شناسی است؛ در جواب این سوال می گوید: «قرار نبوده که اصل بی طرفی رعایت شود.»

و حرف هایش را اینگونه ادامه می دهد: «رسانه های جریان اصلی برای برای پاسداری از سرمایه داری متاخر بنا شده اند. بنابراین اگر ببینید که بی طرفی و چند سویه نگری و اصول روزنامه نگاری را درباره رخدادهای حاد روز رعایت می کنند؛ باید تعجب کنید. البته این بدان معنا نیست که همه روزنامه نگارانی که در این رسانه ها حضور دارند بخشی از این نظام سرکوب اطلاعات و سانسور خبری هستند. خود من هم با یکی از این رسانه ها همکاری داشته ام اما ساختار و جهت گیری آن به این گونه است که اخبار و اطلاعات منتشر شده در آنها باید حافظ منافع اقلیت حاکم بر جهان باشد که از قضا مالک همین رسانه ها هم هست.»

شاید مثالی که می توان برای حرف های این روزنامه نگار نوشت این باشد که تا کنون هفت روزنامه نگار در غزه کشته شده اند و دو روزنامه نگار امریکایی به خاطر نقد اقدامات اسراییل مجبور به ترک اسراییل شده اند. “دایانا ماگنای” خبرنگار شبکه خبری سی ان ان روز پنجشنبه از روی تپه ای در مرز سرزمین های اشغالی و غزه در حال پوشش خبری حملات موشکی اسراییل به غزه و به تصویر کشیدن شادی ساکنان سرزمین های اشغالی از اصابت موشک ها به مناطق فلسطینی بود اما پس از مدتی تهدید شد که اگر خبرهای ارسالی وی در انتقاد از تل آوبو باشد وی و همراهانش جان خود را از دست می هند.

همین امر باعث شد تا ماگنای شادی ساکنان سرزمین های اشغالی از موشک باران غزه و همچنین تهدید شدن خود را در توئیتر منتشر کند. هر چند توئیت هایش بواسطه فشار تل آویو حذف شد اما وی مجددا پیام هایی را در این خصوص منتشر کرد. همین امر موجب شد تا اسراییل با فشار بر سی. ان. ان خواستار خروج این خبرنگار از منطقه شود.

بهداد بردبار، روزنامه نگارساکن نروژ که با المانیتورهمکاری دارد؛ درباره رعایت اصل بی طرفی در رسانه های جریان اصلی می گوید: «قطعا پروپاگاندا وجود دارد تا جریان اصلی اخبار را یکسویه نشان دهد ولی این موضوع نباید دلیلی بشود برای ایجاد تئوری توهم توطئه که همه رسانه ها در دست گروه محدودی است و ما راه گریزی نداریم و باید منفعل عمل کنیم.»

او ادامه می دهد: «من با المانیتور همکاری می کنم. ما روزنامه نگاران فلسطینی و اسراییلی و ترک داریم. ما با نظرات متفاوت و با نگاه خودمان موضوع را پوشش می دهیم. جنایات جنگی اسراییل را پوشش می دهیم حتی اشاره می کنیم که موشکهای اسراییلی با قصد کشتن نیروهای شبه نظامی فلسطینی شلیک می شود ولی منجر به کشتن غیر نظامیان می شود و این جنایت جنگی است.»

این روزنامه نگار می افزاید: «رسانه هاي بزرگ مانند نيويورك تايمز شركتهاي پر درآمدي هستند كه توسط شركتهاي بزرگتري اداره مي شوند. اين رسانه ها علاقه مند به حفظ نظم موجود هستند و توانايي شكل دادن به بخش قابل توجهي از أفكار عمومي و همينطور نحوه پوشش خبر توسط رسانه هاي كوچكتر را دارند. زيرا رسانه هاي كوچك توان فرستادن خبرنگار به ساير نقاط جهان را ندارند. اما همين رسانه ها تلاش مي كنند كه حرفه اي به نظر برسند و قاعده بي طرفي را رعايت كنند. مثلا بي بي سي كه اين روزها مورد انتقاد است در يك برنامه تلويزيوني معاون نخست وزير را به قول معروف كباب كرد و با سؤالات و انتقادات بسيار به خشونت ارتش اسرایيل در جنگ غزه پرداخت.»

به باور بهداد بردبار، رسانه‌ها نتوانسته اند افکار عمومی را به گونه‌ای که می خواهند شکل دهند و تظاهرات ضد جنگ این ادعا را ثابت می کند.

جای خالی نگاههای متفاوت در انعکاس اخبار جنگ غزه

«من از رسانه‌های جریان اصلی همه نواها و صداها را نمی‌شنوم.»

نیک آهنگ کوثر،مسئول سایت خودنویس با گفتن این جمله از نحوه اطلاع رسانی وقایع اخیر در غزه و اسراییل گلایه می کند؛چه آنانکه که به گفته این روزنامه نگار طرفدار سرسخت فلسطین می شوند و واکنش پارتیزانی دارند و چه آن کسانی که از اسراییل در رسانه شان حمایت می کنند. او بارها تاکید می کند که در جریانات اخیر نگاههای بینابین و مختلف درباره این رویداد دیده نمی شود.

او برای اینکه نشان دهد تمام واقعیت آن چیزی نیست که در رسانه ها منعکس می شود؛ مثالی می زند: «دوستی اسرائیلی دارم که مخالف سرسخت نتانیاهوست. او طرفدار حقوق برابر شهروندان عرب و غیر عرب ساکن اسرائیل، و طرفدار رشد و توسعه دولت فلسطینی است. همچنین دوستانی خاورمیانه‌ای دارم که نگاهی مسالمت آمیز به کل ماجرا دارند. معمولا در این دعوا و شرایط جنگی، کسی توجهی به نگاه این گروه‌ها ندارد؛ گویی هیجانی در آوردن این افراد به بحث و رسانه‌ها وجود ندارد. یا باید مخالف تیر باشی، یا تو را وابسته طرف مقابل می‌خوانند و می‌دانند. به نظر من، برای تحلیل بهتر ماجرا، باید صداهای مختلف را شنید و امکان شنیده شدن داد.»

او ادامه می دهد: «امروز از یکی از همکارانم خواستم تاریخ‌نگاری کوتاهی در باره غزه تنظیم کند و روی سایت بگذارد، چیزی که نگاهی مثبت یا منفی به این یکی یا آن یکی ندارد. خود اتفاقات باید بیان کننده باشد نه ادویه‌ای که به ماجرا می‌زنیم. از منظر بسیاری از مخاطبان، اگر به نفع یک طرف نباشی، حتما آن طرفی هستی. اگر مثلا در کنار گزارشگری، به عوامل تشدید بحران اشاره شود و چیزی گفته شود که بخشی از مخاطبان نپسندند، تکلیف چیست؟ مگر قرار است خبر و گزارش مخاطب را سرگرم کند؟»

او نحوه انعکاس جریان های غزه و اسراییل را در رسانه های جریان اصلی، با شک می نگرد: «واکنش ها در ماجرای فلسطین و اسرائیل پارتیزانی و جانب‌دارانه است. البته در مواردی هم برخی آن طرف می‌افتند و حقانیت را به طور کامل به اسرائیل می‌دهند و انگار نه انگار که دیوار کشیدن و محدود کردن مردم غزه منتهی به نقض حقوق بسیاری شده است.»

به گفته او مظلوم نشان دادن یک طرف، با نادیده گرفتن بسیاری از واقعیت‌ها همراه است.می‌توان فرضا بر اساس قدرت نظامی اسرائیل و نسبت به قربانیان فلسطینی، راحت‌ترین کار را کرد و مسائل را طوری جلوه داد که بخش زیادی از مخاطبان به آن تمایل دارند؛ اما کار سخت‌تر، دیدن ماجرا از زاویه‌هایی متفاوت با "جوساز"ها است.

صدای بخش خردگرای مردم فلسطین شینده نمی شود

سلمان سیما ، فعال سیاسی و عضو گروه «دانشجویان و دانش آموختگان لیبرال ایران» که ساکن تورنتوی کاناداست با تاکید می‌گوید: «پیش از هر مطلبی بگویم که وقایعی که امروز در غزه، کوبانی، عراق و سوریه اتفاق می‌افتد قلب هر انسانی را به درد می‌آورد و کشته شدن انسان‌های بی‌گناه فارغ از هر رنگ و‌ نژاد و مذهبی محکوم است.»

او می‌گوید: «به عقیدۀ بنده هم صدای مردم غزه شنیده می‌شود و هم شنیده نمی‌شود. آنچه که من در رسانه‌های معتبر فارسی زبان و یا حتی بین المللی دیدم پوشش لحظه به لحظه وقایع غزه هست. عکس‌ها و ویدیو‌های دردناک مردم غزه هر روزه از رسانه‌ها دارد پخش می‌شود و اخبار غزه در صدر همۀ رسانه هاست. اما در همین سمت غزه هستند اعراب و مسلمان‌هایی که از اقدامات حماس به ستوه آمده‌اند. حماس دست به اعدام می‌زند. همین چند وقت پیش تعدادی عرب را اعدام کرد. تعدادی را به اتهام جاسوسی برای اسرائیل کشت و جنازه‌شان را در شهر چرخاند. سازمان ملل نیز بر استفاده گروه‌های تروریستی از مدرسه‌ها و بیمارستان‌ها و مساجد برای پرتاب راکت و انبار کردن مهمات نظامی صحه گذاشته است. اینکه تفکر حاکم برحماس مشابه تفکر داعش است و تفکر خطرناکی است به خوبی آن پرداخته نمی‌شود. اینکه حماس جنایتکاری همچون صدام حسین را شهید عنوان می‌کند؛ به آن پرداخته نمی‌شود. صدای بخش خردگرای مردم فلسطین شنیده نمی‌شود.»

سلمان سیما ضمن تلخ توصیف کردن کشته شدن روزنامه نگاران در غزه، آن را نشان دهندۀ تلاش رسانه ها برای مخابرۀ اخبار و تحولات این ناحیه می داند: «اینکه گفته می شود به وقایع این ناحیه پرداخته نمی شود؛ دور از واقعیت است.»

سلمان سیما می‌افزاید: «برخی از رسانه‌ها واقعیت را به خوبی بازتاب می‌دهند و برخی دیگر خیر. ولی همانطور که گفته شد برخی صدا‌ها در دو سوی ماجرا کمتر مورد توجه قرار می‌گیرد. در برخی از رسانه‌ها به بهانه دفاع از مظلومیت مردم فلسطین اعمال و اقدامات تروریستی گروه‌هایی همچون حماس و یا جهاد اسلامی مقاومت مشروع مردم فلسطین جلوه داده می‌شود و اینگونه تبلیغ می‌شود. در حالیکه خود این یک ظلم مضاعف در حق مردم فلسطین است؛ یا به عنوان مثال تلاش‌های ارزشمندی که برای ایجاد صلح بین مردم عرب و مردم یهودی وجود دارد نادیده گرفته می‌شود. اخیرا کمپینی را دیدم که در آن دشمنی بین اعراب و یهودیان نفی می‌شود و خیلی از مردم عادی فلسطین و اسرائیل هم بدان پیوسته بودند. خوب این‌ها هم واقعیت منطقه است. واقعیت منطقه فقط کشتار مردم بیگناه نیست. اینکه مردم فلسطین از یک سو با فساد و ناکارآمدی گستردۀ تشکیلات خود گردان فلسطینی مواجه هستند و از سوی دیگر اسیر اقدامات تروریستی حماس و جهاد اسلامی هستند و اینکه صدای صلح طلبی مردم خود اسرائیل روز به روز بلند‌تر از قبل می‌شود این‌ها هم واقعیت‌های فلسطین و اسرائیل است. واقعیت فقط موشک و راکت و خون و زنان و کودکان کشته و زخمی نیستند.»

او اشاره‌ای به عملکرد رسانه‌های بین المللی در انعکاس جریان اخیر در فلسطین می‌کند: «تا جایی که من دنبال کردم رسانه‌های اصلی بین المللی پوشش حرفه‌ای‌تر و بی‌طرفانه تری داشته‌اند. البته حساب رسانه‌ای مثل الجزیره جداست. الجزیره به حمایت از گروه‌های فلسطینی مشهور است. اگر همین رسانه‌های بین المللی با همین شدت و حرارت به مسالۀ سوریه و جنایات صورت گرفته توسط بشار اسد می‌پرداختند؛ امروز تعداد کشته‌ها در سوریه به مراتب کمتر بود. شما در یک فقره به جنایات داعش در شهر کردنشین کوبانی نگاه کنید. توجه رسانه‌های بین المللی به این منطقه را هم نگاه کنید. همین که در منطقه غزه همیشه خبرنگاران و عکاسانی دوربین به دست حضور دارند نشان از توجه ویژۀ رسانه‌های بین المللی به این منطقه دارد. من رسانه‌های بین المللی را در مقایسه با رسانه‌های فارسی زبان حرفه‌ای‌تر و بی‌طرفانه‌تر ارزیابی می‌کنم.»

ادامه دارد

  • Version imprimable de cet article Version imprimable
  • envoyer l'article par mail envoyer par mail

1 پيام

  • سلام و درود . سپاس از این گزارش . نکته ی مهم استفاده ی بسیار جهت دار و سوگیرانه از تمام ابزار رسانه ای است. البته برای اثبات این ادعا باید که تحلیل محتوا و پژوهش ها و ارزیابی های دقیق تر صورت بگیرد . ولی در یک نگاه گزار به ادبیات اخبار و گزارش ها یا واژه هایی که به کار می برند نشان میدهد که با زیرکی کانالیزه کردن اخبار را دنبال می کنند. برای مثال تمام واژه ها در رسانه تعاریف خاص حقوقی و اکادمیک دارند که بدون درنظر گرفتن آنها از واژه ها استفاده می کنند. نگاه کنید به معنای پارتیزان یا نیروی مقاومت، پیکارجو یا تروریست. در منابع دانشگاهی. رسانه ها در بسیاری موارد واژه ها را در معانی جابجا و با بارمعانی معکوس استفاده می کنند که این سیاسی و دارای سوگیری است نه علمی و بی طرفانه. درمورد اعداد و ارقام هم چنین می کنند. برای مثال رقم راکت های طرف فلسطینی را که به نظر بسیار بیش از تعداد شلیک شده است و یحتمل به همراه شماره ی ضدموشک های سپر دفاعی است در رسانه ها بسیار می بینیم در حالی که رقمی از راکت های فرود آمده در طرف اسراپیل مورد اشاره قرار نمی گیرد. عکس های راکت های نیروهای طرف فلسطینی را خودشان منتشر میکنند و با نگاه کردن به راکت ها کاملن دست ساز بودن و موثر نبودن انها اشکار می شود اما این تصاویر در رسانه های بزرگ جایی ندارند! چرا که مخاطب با دیدن آنها خنده اش خواهد گرفت

    پاسخ به اين پيام

پاسخ به اين مقاله

  • از گشت ارشاد تا تبلیغات زیاد یک روزنامه دولتی و نبود نشریات محافظه کار

    23 آبان 1394

    خبرنگاران ایران- آنچه نمایشگاه مطبوعات امسال را از سالهای گذشته متمایز می‌کند، انصراف تعدادی از مطبوعات و خبرگزاری‌های جناح راست یا مخالف دولت است که پیش از برگزاری نمایشگاه مطبوعات اعلام کردند در آن حضور نخواهند یافت. وقتی در نمایشگاه مطبوعات امسال راه می‌روی خیلی زود نبود این نشریات را متوجه می‌شوی، خیلی‌ها معتقدند این رسانه‌ها و خبرنگارانشان وابسته به نهادهای امنیتی ایران هستند. آنها معمولاً با حضور در نمایشگاه و برگزاری نشستهای انتقادی و شعارهایی علیه دولت و یا در سال های ریاست جمهوری محمود احمدی نژاد علیه آنچه" فتنه گران "می‌خوانند، فضایی متفاوت را در نمایشگاه به وجود می‌آوردند، فضایی رادیکال که معمولاً به ایجاد تنش بین گروه‌ها و رسانه های منتقد آنان نیز منجر می‌شد.

  • یک بررسی آماری: ایرانی‌ها از کجا خبر می‌گیرند

    11 آبان 1394

    خبرنگاران ایران-با همه‌گیر شدن اینترنت و مخصوصا اینترنت‌های همراه در ایران، دسترسی به منابع خبری آن‌لاین برای گرفتن اطلاعات سریع‌تر شده و آنها در صدر منابع خبری آن دسته از ایرانیانی قرار گرفته‌اند که فعالانه پیگیر اخبار و رویدادها هستند. قطعا در این میان، بعضی منابع خبری از منابع دیگر مراجعان بیشتری دارند و در اصطلاح پرترافیک‌تر هستند. در این گزارش سعی شده‌است براساس اطلاعاتی که سایت الکسا فراهم می‌کند، پرمراجع‌ترین سایت‌های خبری ایرانی معرفی شده و باهم مقایسه شوند.

  • برنده نوبل ادبیات تحصیلکرده مدرسه روزنامه نگاری است

    23 مهر 1394

    خبرنگاران ایران-می‌خواهید برنده نوبل ادبیات شوید؟ به مدرسه روزنامه‌نگاری مینسک در بلاروس بروید. شاهد از غیب رسید: سوتلانا الکسیویچ، برنده جایزه نوبل ادبیات سال 2015 است. مارتا باسلز از گاردین او را این‌طور معرفی می‌کند: «یک نویسنده بلاروس و کسی که کتاب‌های تاریخ شفاهی او صدای هزاران نفر را که موجب انفجار درونی اتحاد جماهیر شوروی شدند را ثبت کرده است.»کتاب‌هایش که به گفته خودش 10 سال طول کشید تا نوشته شوند، بر اساس گفتگوهایی است که با مردم انجام داده است. بیشتر این مردم زن و کودک هستند. کسانی که در بحران‌های دردناکی چون حمله اتحاد شوروی به افغانستان و نشت اورانیوم از نیروگاه اتمی چرنوبیل، زندگی می‌کردند.