21 تیر 1393

وقتی دانشجویان اتفاقی روزنامه نگاری می خوانند

چرا دانشگاه های روزنامه نگاری در ایران موفق نیستند

21 تیر 1393

خبرنگاران ایران - نیکی آزاد:دانشگاه های روزنامه نگاری در ایران در سالهای اخیر چقدر توانسته اند روزنامه نگاران موفقی تربیت کنند؟ آیا فارغ التحصیلان رشته روزنامه نگاری در ایران توانسته اند روزنامه نگار شوند؟ برخی معتقدند ضعف آموزش آکادمیک در دانشگاه های روزنامه نگاری ایران موجب شده روزنامه نگاران موفقی روانه بازار کار نشوند. در عین حال عده ای دیگر براین اعتقادند که آموزش تئوریک روزنامه نگاری برای روزنامه نگار شدن کافی نیست و این حرفه نیازمند استعداد ذاتی است و باید برای گزینش دانشجو به مسائل متفاوت تری توجه کرد.

آیا به راستی روزنامه نگاری نیازمند استعداد و ویژگی های خاصی است که یادگیری آنها در دانشگاه ممکن نیست؟ آیا روزنامه نگاران دانشگاه نرفته عملکرد بهتری در روزنامه نگاری دارند یا روزنامه نگارانی که آموز ش آکادمیک کافی دیده اند؟ این سوالها و دیگر سوالاتمان را با دو روزنامه نگار و یک کارشناس ارشد رشته روزنامه نگاری دانشگاه علامه مطرح کردیم .

روزنامه ها خالی از فارغ التحصیلان رشته روزنامه نگاری

نتایج یک تحقیق دانشگاهی نشان می دهد که تنها ۱۰ درصد فارغ التحصیلان رشته روزنامه نگاری در مطبوعات فعالیت دارند. آیا این مساله نشان دهنده این است که دانشگاه های روزنامه نگاری نمی توانند روزنامه نگاران خوبی تربیت کنند یا اینکه روزنامه ها نتوانسته اند این فارغ التحصیلان را جذب کنند و همچنان علاقه مند به جذب کسانی هستند که آموزش عملی دیده اند و ظرافتهای این کار را در عمل آموخته اند؟

علی - الف کارشناس ارشد روزنامه نگاری دانشگاه علامه طباطبایی که تحقیقی نیز در این زمینه انجام داده است در گفتگو با خبرنگاران ایران در حالی که می خواهد نامش نزد ما محفوظ باشد تاکید می کند: « در سال‌های اخیر شاهد افزایش پذیرش دانشجویان در رشته‌های علوم ارتباطات هستیم، اما متأسفانه متناسب با این افزایش فارغ التحصیلان جذب بازار کار نشده اند، برخی انتخاب رشته کرده و اتفاقی در این رشته پذیرفته شده اند که بدیهی است بیشتر این افراد روزنامه نگار نخواهند شد چون در مصاحبه هایی که من در پژوهشم با این افراد داشتم دانشگاه نتوانسته این افراد را آنچنان به این رشته علاقه مند و حتی متخصص کند .بنابراین معتقدم قبل از ورود به بحث اصلی باید به این نکته توجه کنیم که شیوه پذیرش دانشجو در این رشته از اساس غلط است و باید دانشجویان علاقه مند وارد این رشته شوند نه دانشجویانی که تصادفی انتخاب رشته کرده اند و تنها قصد شان از ورود به دانشگاه گرفتن مدرک است. این افراد بیشترشان به مشاغل دیگری گرایش پیدا خواهند کرد.»

به گفته این پژوهشگر علوم ارتباطات ریسک بالای این حرفه در ایران، نبود مزایای کافی و سختی کار و ...موجب می شود دانشجویانی که تصادفی این رشته را انتخاب کرده اند به دیگر مشاغل جذب شوند .

او در ادامه سخنانش و با تاکید براینکه دانشجویان علوم ارتباطات باید با مصاحبه انتخاب شوند، می گوید:« اما در عین حال نباید ضعف آموزش عملی را در دانشگاه های علوم ارتباطات ایران هم از یاد ببریم. هیچ دانشجویی از دانشگاه روزنامه نگار نمی شود چون فقط تئوری می خوانند. فقط دانشجویانی روزنامه نگار می شوند که خود قابلیت و کنجکاویی بالایی دارند و طی سالهای تحصیل برای کار آموزی به نشریات و مجلات می روند که آنها هم اغلب از دانشجویانی هستند که با هدف انتخاب رشته کرده اند البته همیشه باید جای موارد خاص را در نظر گرفت یعنی ممکن است کسی هم اتفاقی وارد این رشته شود و بعد علاقه مند شود اما ما در اینجا درباره استثناها حرف نمی زنیم.»

به گفته او تنها روزنامه نگارانی توانسته اند از دانشگاه وارد حرفه جدی روزنامه نگاری شوند که با قابلیتهای شخصی خود و تلاش بیشتر کار را به صورت عملی آموخته و در کنار آموزشهای آکادمیکی که دیده اند کار واقعی روزنامه نگاری را آموخته اند اما تعداد این افراد اندک است و به همین دلیل است که اغلب فارغ التحصیلان جذب مشاغل دیگری همچون روابط عمومی و یا دیگر شغل ها شده اند.

او در عین حال این ضعف را هم نادیده نمی گیرد که نبود آموزش آکادمیک برای روزنامه نگاران نیز نتایج خوبی نداشته است: « البته این حرفها به این معنا نیست که همه روزنامه نگارانی که این روزها در مطبوعات کار می کنند و روزنامه نگاری هم نخوانده اند در عمل موفق هستند . این روزها دیدن غلط های فاحش املایی و دستوری در مطبوعات ، دوری از قالبهای حرفه ای دنیا، نبود گزارش های بی طرف و مصاحبه های چالشی در مطبوعات نشان می دهد که چقدر ما از این جنبه هم ضربه خورده ایم . یعنی این دو عامل دست به دست هم داده تا مطبوعات ما را ضعیف کند. یعنی روزنامه‌نگارانی که از دانشکده‌ها فارغ التحصیل می‌شوند توانایی کار حرفه ای را به دست نیاورده‌اند و روزنامه نگاران هم چیز زیادی از مسائل حرفه ای و دانش روز نمی دانند.»

او تغییر روش پذیرش دانشجو در دانشگاه های روزنامه نگاری، تغییر شیوه آموزشی و ارتباط روزنامه ها و دانشگاه ها را از عواملی می داند که می تواند این مشکلات را حل کند مواردی که برای تغییرشان تا کنون اقدامی نشده و به نظر نمی رسد در سالهای آینده هم اتفاقی در این زمینه رخ دهد.

آموزش آکادمیک یا عملی ؟

اما روزنامه نگاران در این باره چه عقیده ای دارند آنها به چه میزان به آموزشهای آکادمیک و حرفه ای معتقدند و به چه میزان استعداد ، علاقه و فعالیت عملی را عاملی مهم برای روزنامه نگار شدن افراد قلمداد می کنند.

عیسی سحر خیز یکی از روزنامه نگارانی است که به سوالات ما پاسخ می دهد. او در کنار روزنامه نگاری مدتها در انجمن روزنامه نگاران جوان نیز کارگاه های آموزشی عملی برای روزنامه نگاران جوان ایرانی برگزار می کرد کارگاه هایی که بیشتر در قالب آموزش عملی سعی می کردند روزنامه نگاران را با قالبهای به روز دنیای روزنامه نگاری آشنا کنند.

سحر خیز می گوید: «دیدن آموزش آکادمیک در تمام امور و رشته ها از امور ضروری ست و کسی نمی تواند منکر آن شود، حتی در رشته ی روزنامه نگاری و فعالیت مطبوعاتی، اما مسئله این است که در این رشته هنر و فن نویسندگی و استفاده ی مناسب از دانسته های گوناگون حرف آخر را می زند. شاید به این دلیل است که برخی معتقدند بسیاری از روزنامه نگاران صاحب نام دانشگاه ندیده عملکرد بهتری از فارغ التحصیلان رشته ی روزنامه نگاری و حتی استادان این رشته داشته و دارند.»

به عقیده سحر خیز با این همه اگر این گروه از روزنامه نگاران تجربی دانشگاه دیده بودند و به زیر و بم رشته ی روزنامه نگاری آگاه، کارشان از نظر کمی و کیفی بهتر از آن چه بود که اکنون شاهدش هستیم.

او ادامه می دهد: « تجارب عملی من در خبرگزاری و فعالیت های مطبوعاتی ام نشان می دهد که مدیران و سردبیران رسانه های ایران اغلب دقت و همت لازم را برای ارتقای کار نیروی حرفه ای خود به کار نمی گیرند و دلسوزی لازم را برای بالا بردن کیفیت کار خود ندارند. مستندات بسیاری در این زمینه وجود دارد. بهترین مثال قابل استناد آن مقایسه ی کار روزنامه نگارانی است که پیش از این در رسانه های داخلی کار می کردند و سپس خواسته و ناخواسته به همکاری با روزنامه و مجلات خارجی و رادیو و تلویزیون های خارجی پرداختند و با آموزش جدید یا داشته ها و دانسته های پیشین خبر و گزارش تهیه می کنند یا یادداشت و مقاله می نویسند. به راحتی می توان در کار آنان شاهد جهش کار روزنامه نگاری و فعالیت حرفه ای بود. البته باید برای سانسور و خودسانسوری هم ضریب بالایی قائل شد، همانگونه که برای دسترسی به آرشیو و شیوه ی بکارگیری آن هم باید جایگاهی خاص قائل شد.»

آموزش آکادمیک روزنامه نگاری و توانایی های خاص

آیا روزنامه نگاری را هم مانند تئاتر باید در عرصه عمل آموخت ؟او در پاسخ به این سوال هم می گوید: « در این مورد حرف بسیار است. و اگر بخواهیم مته به خشخاش بگذاریم به داستان "مرغ و تخم مرغ" می رسیم و موضوع خلقت اول این یا آن. من رابطه ای دو سویه را مهم می دانم و گمان می کنم که آن گروه که روزنامه نگاری را تجربی آموخته اند، بهتر است دانش آکادمیک نیز داشته باشند یا دست کم دوره های خاصی در رشته ی کاری خود ببینند تا کیفیت کارشان بالا برود. همانگونه که ضرورت دارد دانش آموختگان رشته ی روزنامه نگاری در ضمن تحصیل به کار عملی یا "عملیاتی یادگرفتن روزنامه نگاری" نیز اهتمام ورزند.»

این روزنامه نگار در ادامه با اشاره به تجربه های خود می گوید :«تجربه ی من در خبرگزاری جمهوری اسلامی(ایرنا) بیانگر آن است که دوره های آموزشی در ضمن خدمت اثار بسیار مثبتی بر عملکرد حرفه ای خبرنگاران و عکاسان ایرنا داشته است. این تجربه در زمان مدیرکلی مطبوعات داخلی وزارت ارشاد نیز نشان داد که آن گروه از کارکنان رسانه ها که دوره های چند ماهه ی آموزش روزنامه نگاری مرکز آموزش رسانه های ارشاد را می دیدند کیفیت کارشان ارتقای محسوس پیدا می کرد. به این دلیل بود که از یک سو اصرار این بود که رشته ی روزنامه نگاری در دانشگاه ها بازگشایی شده و توسعه یابد و تلاش به عمل آمد که خبرگزاری جمهوری اسلامی و انجمن صنفی روزنامه نگاران ایران مرکز آموزش عالی تاسیس کنند. با این همه و با اینکه قاعده بر این است که آموزش آکادمیک کیفیت کار را بالا می برد، اما بررسی ها هم نشان می دهد که از میان فارغ التحصیلان دانشکده های روزنامه نگاری ایران و جهان تنها افراد انگشت شماری در بازه ی زمانی معروفیت می یابند و نامشان بر سر زبان ها می افتد و از توانایی های خاص یا جنم روزنامه نگاری برخوردارند و شجاعت دل به دریا زدن به خطر انداختن جان را نیز دارند.»

به عقیده سحر خیز روزنامه نگاری یک حرفه ی چند بعدی است که به آموزش های حرفه ای و ذوق هنری، دانسته های علمی و دانش تاریخی و... نیاز دارد و از همه مهمتر توانایی در نگارش خوب، جذاب نوشتن، قدرت تحلیل و بکارگیری مناسب دانسته ها.

اما استادان روزنامه نگاری در ایران تا چه حد توانسته اند در آموزش و باروری علمی و رشد ذوق دانشجویان این رشته موفق باشند این روزنامه نگار در این باره می گوید: « ما استادان ارزشمندی داشته و داریم که بسیاری از روزنامه نگاران مطرح وشناخته شده شاگردان آن ها بوده اند یا حتی روزنامه نگاران تجربی مان از کتاب ها و آموزش های آنان بهره برده اند. با این وجود باید اعتراف کنم که بازده ی عملی استادان روزنامه نگاری ما در کار حرفه ای یا آموزش روزنامه نگار چندان بالا و درخور توجه نیست.»

او در پایان صحبتهایش را این گونه جمع بندی می کند: «خواندن و خواندن و خواندن و دانستن و دانستن و دانستن مقدمه ی فعالیت روزنامه نگاری است. تازه بعد نوبت نوشتن و نوشتن و نوشتن می رسد و نوشته ها و کارهای گذشته را با دقت کاویدن و ایرادها را یافتن و به رفع آن ها پرداختن. حدس می زنم همه ی ما در این امر سستی به خرج می دهیم و آن را جدی نمی گیریم. این یک تجربه ی عملی است برای بهبود کمی و کیفی کارهای آینده روزنامه نگاران.»

روزنامه نگاری به مثابه هنر و دانشجویان جزوه محور

یکی دیگر از روزنامه نگارانی که در این باره به سوالات ما پاسخ می دهداسماعیل آزادی، سردبیر نشریه مهندس مشاور و نشریه اقلیم چهارم است او تاکید بسیار زیادی بر تغییر شیوه انتخاب دانشجویان رشته روزنامه نگاری دارد چرا که شم و استعداد را برای روزنامه نگار شدن بسیار مهم می داد تا جایی که معتقد است روزنامه نگار باید عاشق کارش باشد.

«عرصه مطبوعات و روزنامه نگاری نیازمند آدم هایی است که با داشتن شم روزنامه نگاری عاشق این حرفه هستند و نسبت به جامعه پیرامونی خود احساس مسئولیت فزاینده ای دارند و روزنامه نگاری برای آنها عشق است نه حرفه.»

اسماعیل آزادی تاکید می کند: « روزنامه نگاری قبل از این که یک تخصص باشد یک هنر است شمی است که هر کسی از آن برخوردار نیست والبته آموختن دانش روزنامه نگاری از طریق دانشگاه می تواند افراد مجهز به این شم را به توانایی بسیار بالاتری برساند و نکته مهم دیگر این که صرف علاقه به روزنامه نگاری حتی با گذراندن واحد های دانشگاه نمی تواند به تربیت یک روزنامه نگار توانمند بیانجامد. اگر به تحصیلات روزنامه نگاران صاحب نام توجه کنید متوجه خواهید شد که لزوما در رشته روزنامه نگاری تحصیل نکرده اند. این نکته را نیز باید اضافه کرد که در وادی تحصیلات دانشگاهی در ایران بسیار اتفاق می افتد که انتخاب رشته از سوی دانشجویان با تاکید برگزینه های دیگری به جز علاقه و استعداد انجام می گیرد.»

او ادامه می دهد: « به باور من روش جذب دانشجویان روزنامه نگاری با حرفه روزنامه نگاری فاصله زیادی دارد و ضرورت دارد که انتخاب دانشجویان روزنامه نگاری با دیگر رشته ها کاملا متفاوت باشد. در این انتخاب دانشجو باید مورد این آزمون قرار گیرد که آیا دارای شم و استعداد روزنامه نگاری هست یا نه. این آزمون از طریق پاسخ دادن به پرسش هایی که می توان حفظ کرد ممکن نیست اگر این شم در دانشجو وجود داشته باشد و آموزش های تئوریک هم ببیند طبعا به خبرنگار و روزنامه نگار چیره دستی بدل خواهد شد. روزنامه نگاری یک فرایند روانشناختی است و روزنامه نگاران باید ویژگی های روانشناختی، شخصیتی و منشی این حرفه را دارا باشند تا بتوانند در عرصه عمل موفق باشند.»

او در ادامه با اشاره به برخی ضعفهای آموزش های دانشگاهی در رشته روزنامه نگاری در ایران و با تاکید بر اینکه روزنامه نگاری حرفه خاصی است می گوید: «روزنامه نگاری حرفه بسیار خاصی است و دانشگاه ها بدون توجه به دو عنصر علاقه و استعداد روزنامه نگاری نمی توانند به تربیت روزنامه نگاران توانمند اقدام کنند. همان طور که همه دانشجویان بازیگری نمی توانند بازیگران موفقی شوند. البته از ضعفهای دانشگاه ها هم نمی توان چشم پوشی کرد. فضای دانشجویی در ایران مثل مدرسه است و دانشجویان به ویژه در عرصه های علوم اجتماعی جزوه محور شده اند که ضرورت ریشه یابی آن ها وجود دارد اما دو موردی که گفتم بسیار مهم ترند.»

به نظر می رسد میان تحصیلات آکادمیک روزنامه نگاری و کار عملی در تحریریه روزنامه ها در ایران تفاوت بسیاری وجود دارد. این روزها تغییر شیوه انتخاب دانشجو برای دانشگاه های روزنامه نگاری به یک بحث جدی تبدیل شده است، نکته ای که دانشگاهیان و روزنامه نگاران هردو بر آن انگشت گذاشته اند. چرا که در کشوری مثل ایران با وجود مشکلات زیاد برای روزنامه نگار شدن و روزنامه نگار ماندن نمی توان عشق، علاقه و استعداد به این رشته را نادیده گرفت.

  • Version imprimable de cet article Version imprimable
  • envoyer l'article par mail envoyer par mail
  • از گشت ارشاد تا تبلیغات زیاد یک روزنامه دولتی و نبود نشریات محافظه کار

    23 آبان 1394

    خبرنگاران ایران- آنچه نمایشگاه مطبوعات امسال را از سالهای گذشته متمایز می‌کند، انصراف تعدادی از مطبوعات و خبرگزاری‌های جناح راست یا مخالف دولت است که پیش از برگزاری نمایشگاه مطبوعات اعلام کردند در آن حضور نخواهند یافت. وقتی در نمایشگاه مطبوعات امسال راه می‌روی خیلی زود نبود این نشریات را متوجه می‌شوی، خیلی‌ها معتقدند این رسانه‌ها و خبرنگارانشان وابسته به نهادهای امنیتی ایران هستند. آنها معمولاً با حضور در نمایشگاه و برگزاری نشستهای انتقادی و شعارهایی علیه دولت و یا در سال های ریاست جمهوری محمود احمدی نژاد علیه آنچه" فتنه گران "می‌خوانند، فضایی متفاوت را در نمایشگاه به وجود می‌آوردند، فضایی رادیکال که معمولاً به ایجاد تنش بین گروه‌ها و رسانه های منتقد آنان نیز منجر می‌شد.

  • یک بررسی آماری: ایرانی‌ها از کجا خبر می‌گیرند

    11 آبان 1394

    خبرنگاران ایران-با همه‌گیر شدن اینترنت و مخصوصا اینترنت‌های همراه در ایران، دسترسی به منابع خبری آن‌لاین برای گرفتن اطلاعات سریع‌تر شده و آنها در صدر منابع خبری آن دسته از ایرانیانی قرار گرفته‌اند که فعالانه پیگیر اخبار و رویدادها هستند. قطعا در این میان، بعضی منابع خبری از منابع دیگر مراجعان بیشتری دارند و در اصطلاح پرترافیک‌تر هستند. در این گزارش سعی شده‌است براساس اطلاعاتی که سایت الکسا فراهم می‌کند، پرمراجع‌ترین سایت‌های خبری ایرانی معرفی شده و باهم مقایسه شوند.

  • برنده نوبل ادبیات تحصیلکرده مدرسه روزنامه نگاری است

    23 مهر 1394

    خبرنگاران ایران-می‌خواهید برنده نوبل ادبیات شوید؟ به مدرسه روزنامه‌نگاری مینسک در بلاروس بروید. شاهد از غیب رسید: سوتلانا الکسیویچ، برنده جایزه نوبل ادبیات سال 2015 است. مارتا باسلز از گاردین او را این‌طور معرفی می‌کند: «یک نویسنده بلاروس و کسی که کتاب‌های تاریخ شفاهی او صدای هزاران نفر را که موجب انفجار درونی اتحاد جماهیر شوروی شدند را ثبت کرده است.»کتاب‌هایش که به گفته خودش 10 سال طول کشید تا نوشته شوند، بر اساس گفتگوهایی است که با مردم انجام داده است. بیشتر این مردم زن و کودک هستند. کسانی که در بحران‌های دردناکی چون حمله اتحاد شوروی به افغانستان و نشت اورانیوم از نیروگاه اتمی چرنوبیل، زندگی می‌کردند.