9 تیر 1393

روایت یک روزنامه نگار آلمانی در شرق اوکراین؛

روزنامه‌ نگاری که خواهان بازداشت روزنامه‌ نگار دیگر بود

9 تیر 1393

عکس: خبرنگار آلمانی روزنامه بیلد در ناآرامی های اوکراین


ترجمه: مهرک رحیمیان

نویسنده: ماکسیم ِاریستاوی

خبرنگاران ایران- «پل رایزنمِر» خبرنگار روزنامه آلمانی «بیلد» تظاهرات خشونت‌آمیز در میدان‌های تحریر قاهره و تقسیم استانبول و یکی از بدترین‌شان را در میدان استقلال کیف، گزارش کرده بود، اما آن‌طورکه خودش می‌گوید سفرش به شرق اوکراین خطرناک‌ترین ماموریت زندگی‌اش بود. مخصوصا بعد از آنکه «دیمیتری اِستِشین» گزارشگر روزنامه روسی «کامسمالسکیا پرادا» با پست‌هایی در فیس‌بوک و توئیترش او را به دروغ‌پراکنی متهم کرد و رسما از شورشیان شرق اوکراین خواست دستگیرش کنند.

خودش می‌گوید: «واقعا شوکه شدم. خیلی هم ترسیده بودم؛ چون یکی از همکارانم قبل‌تر در همین منطقه دزدیده شده بود. اصلا انتظار نداشتم کسی که خودش را روزنامه‌نگار می‌داند، از شورشیان بخواهد که مرا بازداشت کنند.» اما اِستِشین در مقابل، از پست‌هایی که در فضای مجازی منتشر کرده، دفاع می‌کند و گزارش رایزنمِر را سیاه نمایی می‌داند: «این روزنامه‌نگاری نیست، فتنه‌انگیزی است.»

شروع ماجرای رایزنمر و استشین به یازدهم ماه می برمی‌گردد؛ یعنی روزی که شورشیان طرفدار روسیه در «دونسک» برای جدایی این منطقه و الحاقش به روسیه یک همه‌پرسی برپا کردند. رایزنمر هم گزارش مفصلی درباره این همه‌پرسی برای روزنامه‌اش نوشت. جان کلام این گزارش آن بود که در انتخابات تقلب گسترده‌ای رخ داده. رایزنمر در روز برگزاری همه‌پرسی با یکی از ساکنان منطقه – که او را با واسطه‌های فراوان پیدا کرده بود- همراه شده و گزارش کرده بود که چطور او توانسته، هشت بار در مناطق مختلف رای خود را به صندوق بیندازد.

درست یک روز پس از انتشار این گزارش، یکی از همکاران رایزنمر از کیف با او تماس می‌گیرد و از او می‌خواهد که به سرعت دونسک را ترک کند. رایزنمر بعدا فهمید که چرا دوستانش از او خواسته‌اند که به سرعت شرق اوکراین را ترک کند. دیمیتری استشین، یک خبرنگار جنگی قدیمی روسی هم‌زمان با او در منطقه بود و با ترجمه بخش‌هایی از گزارش او و توئیت آن برای ۲۶ هزار فالوورش در توئیتر و فیس‌بوک، از تجزیه‌طلبان خواسته که نویسنده این گزارش را دستگیر کنند. هرچند که استشین بعدا این توئیت را پاک کرد، اما بعدتر در نظری که در پست یک روزنامه‌نگار روسی گذاشت، پذیرفت که چنین مطالبی را علیه این روزنامه نگار منتشر کرده: «بله من درباره این موضوع توئیت کردم که کار کاملا درستی هم بود. مردم ما برای برگزاری این همه‌پرسی خون‌ها داده‌ و می‌دهند. به نظرم خیلی هم بد شد که او را دستگیر نکردند.» رایزنمر از طریق منابعی که در میان نیروهای طرفدار روسی دونسک داشت، فهمید که شورشیان محلی حتی، اسمش را در فهرست افراد تحت تعقیب هم قرار داده بودند. بنابراین به سرعت منطقه را ترک کرد و دیگر هم به آنجا بازنگشت.

رایزنمر برای ترک منطقه، به موقع عمل کرد. پس از شروع ناآرامی‌ها در اوکراین، شرق این کشور به عنوان یکی از خطرناک‌ترین مناطق برای روزنامه‌نگاران شناخته می‌شود. دست‌کم سه روزنامه‌نگار در آن گم شده‌ یا به اسارت نیروهای شورشی درآمده‌اند.

به گفته «دانیا میجاتوویچ» نماینده بخش آزادی مطبوعات در سازمان امنیت و همکاری اروپا، از ماه نوامبر در این منطقه، ۳۰۰ مورد حمله به روزنامه‌نگاران گزارش شده، حملاتی که شامل ضرب و شتم، آدم‌ربایی، تهدید و تخریب تجهیزات حرفه‌ای می‌شود:«مقامات مسئول تاکنون نتوانسته‌اند، از روزنامه‌نگاران فعال در این منطقه حفاظت کنند و هیچ‌کدام از این حملات هم تابه حال پیگیری نشده است.»

من توانستم رایزنمِر را در لابی هتلی در کیف ملاقات کنم. با آنکه از منطقه خطر دور شده بود، اما هنوز کاملا نگران بود. هنوز هم شب‌ها خوب نمی‌خوابید و برایم تعریف می‌کرد با کابوس مردانی از خواب بیدار می‌شود که ماسک به صورت دارند و به سویش شلیک می‌کنند. آن‌طور که خودش می‌گوید گزارشگری در شرق اوکراین، خطرناک‌ترین ماموریتی بوده که تا به حال انجام داده بود. چرا که اسلحه و ایست‌های بازرسی در دست جوانان هیجان‌زده‌ای است که تقریبا هیچ آموزش نظامی ندیده‌اند: «ما همیشه با نیروهای طرفدار روسیه احاطه شده بودیم؛ جایی که حتی یک نیروی اوکراینی هم نزدیک‌مان هم نبود. کاملا در دستان آنها بودیم. همه ایست‌های بازرسی هم در دستان جوانان بی‌تجربه و هیجان‌زده‌ بود. شما هیچ وقت نمی‌دانستید مطمئن باشید که آنها این بار می‌گذارند شما رد شوید، یا به شما شلیک خواهند کرد.»

به اعتقاد رایزنمر، نمی‌توان از پست‌های استشین درفضای مجازی هیچ دفاعی کرد. این اقدام او نقض آشکار معیارهای حرفه‌ای روزنامه‌نگارانه است، چرا که روزنامه‌نگاران مخصوصا در مناطق جنگی، به یکدیگر کمک می‌کنند نه آنکه همدیگر را تهدید کنند: «در اسلوویانسک روزنامه‌نگارها خیلی به هم کمک می‌کردند. حتی یادم هست که خودم به یک روزنامه‌نگار روسی کمک کردم. همه ما روزنامه‌نگار هستیم و برای من مهم نیست که مثلا فلان روزنامه‌نگاری که نیاز به کمک دارد، برای کدام طرف می‌نویسد یا اینکه چقدر در کارش حرفه‌ای است.»

دیمیتری استشین اما داستان دیگری دارد. او در روسیه خبرنگار شناخته‌شده است، بیشتر به خاطر پوشش گسترده جنگ چچن در دهه ۹۰ و همین‌طور بهار عربی. البته شهرتش فقط به این موضوع برنمی‌گردد، او در یکی از روزنامه‌‌های دست‌راستی روسیه می‌نویسد. روزنامه‌ای که به خاطر سرمقاله‌ها و یادداشت‌های سیاسی‌اش تندش معروف است. مثلا ستون‌نویس سیاسی این روزنامه یک بار درباره یکی از اپوزیسیون‌های معروف دولت پوتین نوشته بود: «ای کاش آلمان نازی، اجدادش را در همان زمان کشته بود.»

اوایل ماه می، یعنی کمی قبل‌تر از آنکه، استشین درباره رایزنمر آن مطالب رو توئیت کند، استشین یکی از ۳۰۰ روزنامه‌نگاری بود که مدال شایستگی را برای پوشش اخبار منطقه کریمه، از رئیس جمهور پوتین دریافت کرد. جالب آنجاست که نه اسامی این ۳۰۰ روزنامه‌نگار منتشر شد و نه آنکه امکان ورود عموم به این برنامه وجود نداشت. سخنگوی کاخ کرملین در پاسخ به سوال بی‌بی‌سی که چرا این برنامه به صورت خصوصی برگزار شد، گفته بود: «اطلاعات این نشست به درد عامه نمی‌خورد.» البته اسامی این ۳۰۰ روزنامه‌نگار در خفا باقی نماند و کمی بعدتر این فهرست توسط یک گروه اینترنتی که خودشان را «ناشناسان جهانی» می‌نامند، منتشر شد. گروهی که به خاطر کمپین‌هایی که علیه دولت روسیه به راه می‌اندازند، حسابی معروف است.

برای پیگیری ماجرا توانستم تلفنی با استشین تماس بگیرم و از او درباره مطالبی بپرسم که درباره گزارش رایزنمر در اینترنت پست کرده بود؛ یک گفتگوی سخت و عصبی. او همچان بر موضعش برای دستگیری رایزنمر پافشاری می‌کرد؛ چرا که معتقد بود که این گزارش روزنامه‌نگار آلمانی را اصلا نمی‌توان در دایره روزنامه‌نگاری قرار داد: «من هم می‌توانم به یک مست بی‌خانمان در آلمان پول بدهم و بخواهم که چندین بار در یک انتخابات در این کشور رای بدهد. اگر این کار را بکنم حتما یا مرا دستگیر می‌کردند یا از آلمان اخراجم می‌کنند.»

البته آن‌طور که رایزنمر قبل‌تر به من گفته بود، او به این فرد اوکراینی برای چندین بار شرکت انتخابات اصلا پولی نپرداخته بود. اما استشین همچنان معتقد بود که روزنامه‌نگاران غربی در شرق اوکراین «پروپاگاندا» می‌کنند و به همین‌خاطر او از افشاگری‌هایش علیه آنها، دست برنخواهد داشت.

ماجرا این روزنامه‌نگار روسی پیچیده‌تر هم شد. وقتی در سی‌ام ماه می، سرویس امنیت اوکراین در یک بیانیه رسمی استشین را به جانبداری از تروریست‌های شرق اوکراین متهم کرد و دولت، رسما ورود او را به اوکراین ممنون کرد. با وجود این بیانیه رسمی، اما استشین در مصاحبه تلفنی‌ به من گفت که همچان به منطقه رفت و آمد می‌کند و گزارش خواهد نوشت. اگرچه به سوال من درباره اینکه چطور توانسته از مرز رد شود، پاسخی نداد. ناگفته پیداست که مرزهای شرقی اوکراین به شدت نفوذپذیراند. یکی از همکاران او در همین روزنامه که قبل‌تر، ورودش به اوکراین ممنوع شده بود گفته است: «ورود به اوکراین با پرداخت رشوه به ماموران مرزی کار سختی نیست.»

منبع گزارش: Columbia Journalism Review، ده ژوئن ۲۰۱۴

  • Version imprimable de cet article Version imprimable
  • envoyer l'article par mail envoyer par mail
  • نوآوری‌های خبر‌نگاران در فضای خشونت‌بار مکزیک

    2 آذر 1394

    خبرنگاران ایران- گزارش‌گران محلی مانند اسپینوزا با بزرگ‌ترین خطرات مواجه‌اند. مشکلات اسپینوزا زمانی شروع شد که در سال ۲۰۱۲ یک مقام رسمی دولت به او گفت یا دست از پوشش اعتراضات دانشجویی بردارد یا «به سرنوشت رِجینا دچار می‌شود». که اشاره‌ی او به رجینا مارتینِز گزارش‌گر پروسسو بود که همان سال در خانه‌اش در خَلَپه خفه‌اش کرده بودند. مقامات رسمی مرگ او را به دزدان نسبت دادند اما اسپینوزا و سایر روزنامه‌نگاران معتقد بودند که دلیل قتل او گزارش‌ جرائم است. در ماه مه اسپینوزا تابلویی در بازار اصلی خَلَپه روبه‌روی ادارات دولتی نصب کرد که روی آن نوشته بود «بازار رِجینا مارتینز». هدف از این کار ادای احترام به مارتینز و اعتراض به روند تحقیقات بود.

  • روزنامه‌نگاری روباتی: آینده به سرعت از راه می‌رسد

    3 آبان 1394

    خبرنگاران ایران-روبات ها می توانند از طریق بانک عظیمی از متن های قابل مقایسه‌ که برای تولیدشان هزینه زیادی پرداخت شده است، زبان آموزی کنند. آن ها از راه مقایسه ی گزارش هایی که در طول دهه ها توسط اتحادیه ی اروپا و سازمان ملل تهیه شده‌اند و با صرف هزینه های گزاف توسط انسان به زبان های مختلف ترجمه شده اند، ترجمه به زبان های مختلف را انجام می دهند. وقتی از آنان ترجمه ای درخواست می شود، این ترجمه های از قبل انجام شده را برای یافتن الگوهای مشابه یا بخش‌هایی که بتوانند آنان را به هم وصل کنند، جست وجو می کنند.روبات ها درها را به روی کمپانی‌های جدید خبری خواهند گشود که وقتی نظم اوضاع به هم می‌ریزد، سر میرسند و قادرند فن آوری را آنگونه که مناسب است به کار گیرند.

  • بهشت امن ترکیه برای روزنامه‌نگاران خارجی جهنم می‌شود

    13 مهر 1394

    خبرنگاران ایران-برای سال‌ها ترکیه به‌عنوان بهشت امن روزنامه‌نگاران آزاد و محل و مرکزی باثبات و با فضایی امن برای روزنامه‌نگاران خارجی بود. آن‌ها می‌خواستند حوادث بعد از بهار عربی را پوشش دهند. اما از زمانی که روزنامه‌نگاران خارجی بحران‌های متعدد دولت ترکیه را پوشش خبری دادند و گزارش‌هایی درباره تظاهرات پارک گیزی استانبول در سال 2013 و واقعه نگران‌کننده معدنچیان در سال 2014، نوشتند، مورد تهدید مستقیم قرار گرفتند. مقامات ترکیه درحالی‌که خبرهای قابل‌قبول و قابل استنادی درباره درگیری‌های جنگجویان کرد با نیروهای داعش و دیگر گروه‌های درگیر در عراق و سوریه، وجود داشت، با دستور کتبی، از روزنامه‌نگاران خارجی خواستند که دراین‌باره سکوت کنند.