6 خرداد 1393

محمد حیدری، روزنامه‌نگار از نیاز به قانون جدید مطبوعات می‌گوید

قانون مطبوعات ایران، شیر بی‌یال و دم تمام‌عیار است

6 خرداد 1393

خبرنگاران ایران- صبا اعتماد

اگر روزنامه‌ای تخلف کند، به جای آنکه بلافاصله توقیف شود، با تغییر مدیرمسئولش می‌تواند به انتشار خود ادامه دهد. این طرح به تازگی توسط معاون مطبوعاتی و اطلاع‌رسانی ارشاد مطرح شده است. طرحی که به عقیده‌ی محمد حیدری، آخرین دبیر سندیکای مطبوعات باید از ۳۵ سال پیش اجرایی می‌شد. شیوه اجرایی کنونی این است که اگر روزنامه‌ای تخلف کند فوری توقیف می‌شود و در پی آن روزنامه‌نگاران و کارمندان آن روزنامه نیز بیکار می‌شوند.

محمد حیدری، روزنامه‌نگاری است که قانون فعلی مطبوعات ایران را یکی از مهم‌ترین مشکلات مطبوعات، رسانه‌ها و روزنامه‌نگاران می‌داند:" "تا قانون کهنه‌ی مطبوعات تغییر نکند و بر اساس ویژگی‌های رسانه و شرایط روز جامعه نباشد، نمی‌توان هیچ گامی برای رفع مشکلات ساختاری مطبوعات ایران برداشت. قانون فعلی ای که با نام قانون مطبوعات ایران وجود دارد؛ قانون کهنه‌ای است که بر سرنوشت تمامی رسانه‌ها حاکم است."

در حال حاضر قانونی که برای مطبوعات ایران تصمیم می‌گیرد؛ مربوط به سال ۱۳۶۴ است که در شش فصل،۳۶ ماده و ۲۳ تبصره جمع‌بندی شده است. قوانینی که به قول محمد حیدری شیری بی‌یال و دم تمام‌عیار است. هر چند قانون تازه مطبوعات در سال ۱۳۸۸ توسط مجلس تصویب و به دولت ابلاغ‌شده اما هیچ‌وقت به آن عمل نشده است. در دولت یازدهم آیین‌نامه اجرایی آن نوشته و ابلاغ نیز شده است اما تشکیل کمیسیون ماده ۱۸ نیازمند دستور رییس‌جمهور است.

وقتی از محمد حیدری درباره مهم‌ترین مشکلات مطبوعات ایران می‌پرسم می‌گوید:"رسانه‌های ایران مشکلات جدی ساختاری دارند. اگر در اواخر رژیم گذشته، دست کم ما توانسته بودیم حقوق، کارکرد، مسئولیت‌ها و مصونیت‌های مطبوعات (و دیگر رسانه‌های آن روزگار) را شفاف‌سازی و تعریف کنیم و حاکمیت نیز تا حدودی به بخشی از این تعریف تن دهد، اکنون چنین تعریف هائی وجود ندارد. می‌دانید و بارها نوشته‌ام که قانون کنونی مطبوعات را ما در سندیکای نویسندگان و خبرنگاران بر اساس شرایط ناشی از جبرهای دوره انقلاب و نیز در خور رسانه‌های آن زمان نوشته بودیم (در سال ۱۳۵۸). همین قانون در سال ۱۳۶۴ با حذف مهم‌ترین بخش‌های آن که ضامن تأمین کف حقوق مطبوعات و تعریف روزنامه‌نگار واقعی بود به تصویب رسید (یک شیر بی‌یال و دم تمام‌عیار!)"

به باور او اکنون همین قانون کهنه بر سرنوشت و حیات و ممات رسانه (از مطبوعات بگیر تا سایت‌ها و شبکه های اجتماعی و....) حاکم است. با این قانون می توان به تأمین امنیت و حقوق دست در کاران رسانه‌ها از یک سو، و تعریف مسئولیت‌های دست در کاران مطبوعات از دیگر سو دلخوش کرد.

او تاکید می‌کند:"آن چه بر مطبوعات و دیگر رسانه‌ها حاکمیت دارد یک هرج‌ومرج همه جانبه است که شور بختانه به عنوان واقعیت محتوم هم پذیرفته شده است. بدون وجود یک تعریف جامع علمی و واقع‌گرایانه که با شرایط روز نیز همخوانی داشته باشد، نمی‌توان هیچ گامی برای رفع مشکلات ساختاری مطبوعات بر داشت."

او برای عبور از چنینی بحرانی می‌گوید:" پیشنهاد من این است که نخست یک تعریف از کارکرد، وظایف،مسئولیت‌ها و دیگر جنبه‌های مرتبط با رسانه‌ها تدوین شود و به صورت منشور و میثاق هم از سوی نهادهای دولتی و قضایی و هم از سوی دست در کاران رسانه‌ها پذیرفته شود، سپس همین گروه‌ها مبادرت به تدوین یک قانون جامع و در خور برای رسانه‌های دهه دوم قرن 21 میلادی کنند."

هیئت منصفه ای برای مطبوعات ایران که سیاسی است

از او می‌خواهم مصداق‌های نامناسب بودن قانون فعلی مطبوعات را بیان کند:" در پیش‌نویسی که ما برای قانون مطبوعات نوشتیم هم ترکیب هیئت نظارت و هم ترکیب هیئت منصفه مطبوعاتی کاملاً غیردولتی بود. فقط در هر یکی از این دو هیئت وجود یک نماینده از دولت و یک نماینده با مقام قضایی از سوی دادگستری پیش‌بینی‌شده بود. تأیید صلاحیت علمی، حرفه‌ای و اخلاقی درخواست‌کنندگان انتشار نشریه با هیئت نظارت بود. همین هیئت، وظیفه پایش مطبوعات را در زمینه رعایت قانون و نیز موازین روزنامه‌نگاری بر عهد داشت. در برخورد با تخلفات مطبوعاتی سه مرحله برای شیوه کار این هیئت پیش‌بینی کرده بودیم: تذکر شفاهی، تذکر کتبی و در صورت تکرار تخلف ارجاع پرونده به دادگستری. هیئت منصفه نیز می باید با استقلال کامل اتهام وارده را همراه با شنیدن دفاعیات متهم مطبوعاتی بررسی و نظر خود را در مورد وارد بودن یا نبودن اتهام بدهد. اما در سال ۶۴ مجلس همین دو اصل اساسی را تغییر داد و ترکیب هر دو هیات را کاملاً دولتی و سیاسی کرد. مثلاً مرحوم حبیب‌الله عسگراولادی که تا پیش از آن حتی یک روز در یک نشریه کار نکرده بود (تا چه رسد به این که با زیروبم کار مطبوعات آشنا باشد) تا زمان مرگ عضو هیئت منصفه مطبوعاتی بود و همین یک مورد کافی است تا ماهیت ذهنیت و نگرش دولتی‌ها و سیاسیون به مطبوعات را نشان دهد. دولت‌ها نفهمیدند که دخالت در سازوکار مطبوعات در نهایت به زیان خودشان تمام می‌شود و حتی اگر یک روزنامه‌نگار مرتکب جرمی شود و محکوم گردد، آن را هم به حساب دولت و حاکمیت می‌گذارند. این رویه تالی فاسدهای دیگری هم داشت که مهم‌ترینش شاید این باشد که از آن جا که دولت خود را قیم مطبوعات می‌دانست، ناگزیر برای تثبیت این قیمومیت به مطبوعات کمک‌های گوناگون می‌کرد. همین کمک‌ها یکی از روزنه‌های رانت‌خواری در کشور شد که من جرئت نمی‌کنم حتی به یک مورد آن اشاره‌کنم."

طرحی که از ۳۵ سال پیش باید اجرا می‌شد

حسین انتظامی در ۲۵ اردیبهشت خبر از ارائه طرحی می‌دهد که بر اساسش اگر روزنامه‌ای تخلف کند، به جای آنکه بلافاصله توقیف شود، با تغییر مدیرمسئولش می‌تواند به انتشار خود ادامه دهد. محمد حیدری یکی از کسانی است که معتقد است این طرح باید از ۳۵ سال پیش اجرا می‌شد:" در دو دهه گذشته دیده‌ایم بابت یک مقاله یا یک کاریکاتور یک نشریه تعطیل شده است درحالی‌که روح هیچ یک از کارکنان تحریری و غیر تحریری از آن مطلب یا کاریکاتور هم خبر نداشته است. اما تعطیل نشریه به معنای محکوم کردن این گروه به بیکاری و تبعات آن است. حتی پیش‌بینی شده بود که در صورت متخلف شناخته شدن مدیر نشریه، انتشار آن با سازوکار دیگری ادامه یابد. این سازوکار را ما در گنجاندن یک پست بنام مدیرمسئول پیش‌بینی کرده بودیم. بدین ترتیب اگر صاحب امتیاز مرتکب جرم می‌شد، با وجود مدیرمسئول انتشار نشریه ادامه می‌یافت.یا اگر خود مدیرمسئول مجرم شناخته می‌شد، شخص دیگری جای او را می‌گرفت و روزنامه‌نگاران ایران این همه تاوان نمی‌دادند."

هیئت نظارت بر مطبوعات در حال بررسی طرحی است که به موجب آن چنانچه روزنامه‌ای تخلف کند، به جای آنکه بلافاصله توقیف شود، با تغییر مدیرمسئولش بتواند به انتشار خود ادامه دهد. قرار است که اگر روزنامه‌ای تخلف کرد، بلافاصله توقیف نشود، بلکه مدیرمسئول آن تغییر کند.

بر اساس همین شواهد و مشکلات دیگر ضرورت قانونی جدیدی برای مطبوعات کشور ضروری به نظر می‌رسد:" در مورد تدوین منشور و قانون جدید برای رسانه‌ها باید یادآور شوم به دلیل گوناگونی ابزارهای اطلاع‌رسانی و ویژگی‌های هر کدام، نخست باید یک بررسی همه‌جانبه از سوی گروهی که هر کدام در یکی از انواع رسانه‌ها تبحر، تجربه و دانش کافی دارند، انجام شود و سپس حاصل کار و پژوهش آن‌ها مبنای تدوین یک منشور ملی برای رسانه‌ها و همچنین تدوین قانون جدید و فراگیر رسانه‌ای قرار گیرد."

  • Version imprimable de cet article Version imprimable
  • envoyer l'article par mail envoyer par mail
  • برگ‌های مطایبه‌آمیز از تاریخچه ممیزی در روزنامه‌نگاری فارسی

    9 آذر 1394

    خبرنگاران ایران - سعید رازی دوست:اگرچه ممیزی یا سانسور امری است که اعمال آن با طنز، شوخی و مطایبه فاصلهء بسیاری دارد، بررسی خاطره‌های مطبوعاتی نشان می‌دهد در تاریخچه‌ی ممیزی در ایران، برگ‌هایی که خواندن‌شان امروز لبخند بر صورت می‌نشاند یا موجب خنده می‌شود، کم نیست؛ هرچند می‌توان در پس خنده‌های امروزین، بر رنجی که متحملان ممیزی کشیده‌اند گریست.سیدفرید قاسمی از نادر پژوهشگران تاریخ روزنامه‌نگاری ایرانی، در یکی از جلدهای مجموعهء «صدخاطره از صد رویداد» به نقل خاطره‌هایی می‌پردازد که گهگاه برای مخاطب امروزی خنده‌دار به‌نظر می‌رسد. قصهء تلخ سانسور و ترس، از دیرباز تا فرداها، هرگز از لبخند و تلخند خالی نبوده است و نخواهد بود.

  • خبرنگاران زن و تحصیلکرده ها به شبکه‌های اجتماعی علاقه بیشتری دارند

    20 مهر 1394

    این روزها استفاده از شبکه‌های اجتماعی هر روز در بین خبرنگاران رواج بیشتری پیدا می‌کند اما همه خبرنگاران نسبت به استفاده از این شبکه‌ها نظر مشابهی ندارند، برخی معتقدند استفاده از این شبکه‌ها فایده ای ندارد و اساساً نسبت به آن‌ها نظر مثبتی ندارند. برخی از آن‌ها معتقدند استفاده از این شبکه‌ها برای شهرت شان خوب است و این طور مردم بیشتر با مطالب و تولیدات آن‌ها آشنا می‌شوند.

  • نیوشا،عکاسِ خودآموخته‌ای که جهانی شد

    16 شهریور 1394

    خبرنگاران ایران-نیوشا توکلیان خود را خیلی احساساتی و عاطفی می‌داند: «اگر چیزی قلبم را به درد بیاورد به دنبالش می‌روم تا روایت و قصه آن را بیرون بکشم، حتی اگر الزاماً در اطراف خودم و در حیطه تجربیات زندگی‌ام نباشد.» سال گذشته هم خبرساز شد به خاطر جایزه‌ای که پس داد و از قبولش سرباز زد، جایزه پنجاه‌هزار یورویی بنیاد «فتوژورنالیسم کارمینیک». به خاطر اینکه فکر می‌کرد با پذیرفتن این جایزه اجازه خواهد داد در اثرش دخل و تصرف شود. او به خاطر استقلال حرفه‌ای‌اش از این جایزه گذشت.