25 فروردین 1393

گفت و گو با امیر عظیمی،سردبیر اتاق خبر تلویزیون فارسی بی‌ بی سی

رسانه های معتبر دنیا صحنه های خشونت آمیز را نشان می دهند یا نه

25 فروردین 1393

آستانه نمایش خشونت در رسانه‌ها کجاست

خبرنگاران ایران- صبا اعتماد: رسانه‌ای درباره حمله انتحاری تصمیم می‌گیرد تصاویر اجساد کشته‌شدگان منتشر شود تا ابعاد واقعه را به درستی منعکس کند و عمق آنچه را رخ داده به مخاطب نشان دهد؛ اما در مقابل، رسانه‌ای دیگر معتقد است نشان دادن بیش از حد جزییات باعث آسیب زدن به روحیه عمومی و عادی کردن خشونت می‌شود. تفاوت این دیدگاه‌ها از کجا ناشی می‌شود؟ چطور می‌شود که رسانه‌ای خشونت‌ها را بی‌پرده نشان می‌دهد و رسانه‌ای در نمایش اخبار خشن با احتیاط حرکت می‌کند؟ امیر عظیمی، سردبیر اتاق خبر تلویزیون فارسی بی‌بی سی در این گفت و گو از آستانه نمایش خشونت در رسانه‌ها سخن می‌گوید و از اینکه کدام شرایط، تعریف خشونت را در میان رسانه‌ها متفاوت می‌سازد.


- خشونت طیف وسیعی دارد و طبعاً پوشش خبری مربوط به موضوعات خشن نیز در رسانه‌ها تفاوت دارد. می‌خواهم بدانم به طور کلی آستانه نمایش خشونت در رسانه‌ها کجاست؟ آیا قاعده‌ای کلی دراین‌باره وجود دارد؟

قاعده کلی در مورد آستانه خشونت در رسانه‌ها وجود ندارد؛ زیرا تعریف روشنی از خشونت که همه رسانه‌ها آن را به طور یکسان پذیرفته‌شده باشند؛ وجود ندارد. در دانشکده‌های روزنامه‌نگاری از ارزش‌های کلی تحت عنوان اخلاق روزنامه‌نگاری صحبت می‌شود و به دانشجویان روزنامه‌نگاری توصیه می‌شود که به این ارزش‌ها احترام بگذارند، ارزش‌هایی مثل رعایت حریم شخصی افراد، خودداری از انتشار اخبار دروغ یا شایعات،‌ احترام به حقوق برابر همه اقوام، خودداری از توهین، جلوگیری از ترویج تنفر و خشونت و مانند این‌ها. اما این‌ها اصولی بسیار کلی هستند و نمی‌توان گفت همه روزنامه‌نگاران درکی مشترک از مفهوم عینی این عبارات دارند. در نتیجه ممکن است آنچه در یک رسانه خشن و غیرقابل پخش تشخیص داده می‌شود،‌ در رسانه‌ای دیگر، به عنوان یک واقعیت لازم و ضروری قلمداد شود که حتماً باید در اختیار مخاطب قرار گیرد. آستانه نمایش خشونت در هر رسانه نیز به عوامل گوناگونی ارتباط پیدا می‌کند که بعضی از آن‌ها داخل رسانه و بعضی خارج از آن است. در داخل رسانه، دستور عمل‌های آن رسانه و تفسیر سردبیران و مدیران از این دستور عمل‌ها تعیین کننده است و در خارج رسانه نیز چند عامل موثر است، مثلاً انتظار عمومی مخاطبان و همین طور رفتار رسانه‌های رقیب و در مواردی هم قوانین رسانه‌ای یا حتی قوانین کیفری.

- مرام‌نامه بی‌بی سی درباره پوشش دادن اخبار خشونت‌بار چه می‌گوید و چرا چنین مرزهایی را معین کرده است؟

مرام‌نامه یا دستورعمل بی‌بی سی در این مورد می‌گوید هدف بی‌بی سی ارائه تصویری دقیق از جهان است که این تصویر شامل جنبه‌های مختلف رفتارها و تجربیات انسان و واقعیت‌های موجود می‌شود. در این کار،‌ بی‌بی سی البته تصریح می‌کند که حق خود برای انتشار واقعیت‌ها را با خودداری از نشر محتوای غیرقابل‌توجیه و رعایت حال مخاطبانی که ممکن است برخی تصاویر و مطالب برایشان آزار دهنده باشد، به تعادل می‌رساند. به زبان دیگر،‌ اگر توجیه عقلی و حرفه‌ای کافی برای انتشار تصاویر یا مطالب خشن وجود ندارد و ممکن است برخی مخاطبان هم از دیدن یا خواندن آن ناراحت شوند، از آن تصاویر یا مطالب استفاده نخواهد شد. درعین‌حال اگر لازم باشد که برای انتقال دقیق موضوع از تصاویر یا مطالبی که خشن قلمداد می‌شوند استفاده شود،‌ حتماً جلوتر به مخاطب هشدار داده می‌شود که برخی از محتویات برنامه ممکن است برای برخی مخاطبان آزار دهنده باشد. این محتویات ممکن است شامل جنبه‌های گوناگون خشونت باشد. درعین‌حال همه محتویاتی که خشونت‌آمیز قلمداد شوند، قبل از پخش مورد ارزیابی قرار می‌گیرد و حتماً سردبیران ارشد آن را بررسی خواهند کرد تا اگر محتوایی خشن بر روی خروجی‌ها قرار گرفت، دلایل آن از قبل روشن بوده باشد.


- لطفاً کمی مصداقی تر بگویید. مثلاً مهم‌ترین خبرهای خشنی که لازم بود روی چگونگی انتشارش بحث و گفتگو کنید کدام بوده و معمولاً کدام ابعاد را در نظر گرفته‌اید؟

با توجه به اینکه جنگ‌ها و درگیری‌های زیادی این سال‌ها در دنیا در جریان بوده، نمونه‌ها زیاد هستند. در سوریه موارد زیادی رخ داده مثلاً تصاویر مربوط به بمباران‌هایی که گفته شد در آن‌ها از سلاح‌های شیمیایی استفاده‌شده یا قتل مثله شدن یک نظامی ارتش سوریه توسط نیروهای مخالف در مقابل دوربین که تصاویر آن‌ها در یوتیوب و بعضی سایتهای مخالفان منتشر شد. بحث زیادی در بی‌بی سی بود در مورد اینکه چگونه این خبرها منتشر بشوند و چه حدی از تصاویر منتشر بشوند. در مورد این خبرها تلاش این بود که به دور از هرگونه موضع‌گیری احساسی، ‌واقعیت موضوع منعکس بشود. یعنی وقتی مخاطب گزارش را در تلویزیون دید ضمن اینکه تا حد ممکن واقعیت را آن طور که هست (نه آن طور که مخالفان دولت سوریه، یا سخنگویان دولت سوریه می‌گویند)ببینند و درعین‌حال در معرض تمام صحنه‌های خشونت بی‌پرده ای که ممکن است هیچ‌وقت تصاویرش از ذهن مخاطب پاک نشود،‌ قرار داده نشوند.


- رسانه‌های دیگر دنیا چطور؟ نشان دادن صحنه‌های خشونت‌آمیز نظیر اعدام چگونه است؟

رسانه‌های مختلف قواعد مختلفی در مورد اینکه چه چیزهایی قابل انتشار است؛ دارند که حتی می‌تواند در یک کشور هم رسانه‌های همان کشور را کاملاً از هم متمایز کند. برخی رسانه‌ها ممکن است صحنه‌های اعدام را نشان دهند و برخی دیگر از این کار خودداری کنند. بسیاری از رسانه‌ها از پخش لحظه مرگ افراد خودداری می‌کنند

- رسانه شما چطور؟ با مسئله اعدام چگونه برخورد می‌کند؟

بی‌بی سی فارسی هیچ‌وقت صحنه اعدام را پخش نکرده و نمی‌کند. وقتی گزارشی از یک اعدام منتشر می‌شود بی‌بی سی هم این خبرها را منتشر می‌کند اما اگر تصاویری از مراسم اعدام وجود داشته باشد،‌این تصاویر را استفاده نمی‌کند. البته ممکن است وقتی از جمع شدن مردم برای تماشای اعدام تصاویری هست، از آن‌ها استفاده شود، اما نه از صحنه اعدام.

- رسانه‌های معتبر دنیا در خصوص نشان دادن صحنه‌های خشن چه اختلاف نظری دارند؟

در میان رسانه‌های بزرگ تفاوت‌هایی در مورد اینکه چه بخش‌هایی از صحنه‌هایی را که خشن قلمداد می‌شوند ، نشان دهند یا چه مطالبی را منتشر کنند دیده می‌شود. این تفاوت بستگی دارد به تفسیر هر یک از آن‌ها از آنچه «واقعیت خبری غیر قابل چشم پوشی» یا «خشونت بی دلیل» قلمداد می‌شود. مثلاً در مورد یک حمله انتحاری در یک شهر ممکن است یک رسانه تصمیم بگیرد که اگر تصاویر اجساد کشته‌شدگان منتشر نشود،‌ ابعاد واقعه به درستی منعکس نشده و مخاطب متوجه عمق آنچه رخ داده نخواهد شد و در مقابل، رسانه‌ای دیگر تصمیم بگیرد نشان دادن بیش از حد جزییات باعث آسیب زدن به روحیه عمومی و عادی کردن خشونت شود. معمولاً رسانه‌ها جایی در میان این دو دیدگاه قرار می‌گیرند و از طریق دادن هشدار قبل از پخش تصاویر، یا محو کردن تصاویر بسیار خشن در هنگام ویرایش و یا اقدام‌هایی از این قبیل،‌ سعی می‌کنند ضمن تلاش برای ارائه تصویر واقعی تر، رعایت حال برخی مخاطبان را هم کرده باشند.


- آیا رویکرد رسانه‌های اروپا دراین‌باره با رسانه‌های امریکا و همین طور رسانه‌های آسیایی تفاوت دارد ؟

در نحوه کار و پوشش خبری رسانه‌های مناطق مختلف جهان طبیعتاً تفاوت‌هایی وجود دارد اما ارائه جواب دقیق در این زمینه نیاز به مرور تحقیقاتی است که احتمالاً در این زمینه انجام‌شده که متأسفانه من از نتایج چنین تحقیقی اطلاعی ندارم.

- درباره نمایش یا عدم نمایش خشونت در رسانه نظرسنجی‌هایی انجام شده است. افکار عمومی دراین‌باره چه می‌گوید ؟ آیا می‌خواهد صحنه‌های خشونت را از رسانه ببیند یا نه؟

از آنجایی که خشونت یک مفهوم عام است و موارد گوناگونی را از جنگ بین دو یا چند کشور گرفته تا دعواهای خیابانی و تصادف‌های جاده‌ای و بلایای طبیعی را در بر می‌گیرد، بعید است بتوان همه این جنبه‌ها را در یک نظرسنجی کلی گنجاند. معمولاً رسانه‌ها با توجه به انتظار عمومی جامعه و خرد جمعی تصمیم می‌گیرند که تا چه حد در پوشش آنچه خشن قلمداد می‌شود، پیش بروند و مرزها را در کجا تعریف کنند.

- آیا رسانه شما درباره نشان دادن انواع خشونت از اعدام گرفته تا صحنه تصادف نظرسنجی خاصی انجام داده است؟

تا آنجا که من اطلاع دارم چنین نظرسنجی باهدف اینکه آیا مخاطبان مایل هستند چنین صحنه‌هایی نشان داده شود یا خیر انجام‌نشده، ‌اگرچه موضوع اعدام در ملاعام موضوع برنامه هایی که مخاطبان در آن نظر می‌دهند بوده است. البته هدف این برنامه‌ها این نبوده که در نتیجه آن بی‌بی سی تصمیم بگیرد آیا صحنه اعدام یا سایر تصاویر خشن را منتشر کند یا خیر، ‌بلکه هدف این بوده که به مخاطبان امکان داده شود در این مورد نظر بدهند که مثلاً تأثیر اجرای حکم اعدام در مکان‌های عمومی از دید آن‌ها چیست.

- اگر افکار عمومی چنین خواست باید رسانه‌های حرفه‌ای به آن تن بدهند؟و اگر تن ندهند به معنای بی‌توجهی به خواسته‌های مردم نیست؟

افکار عمومی پدیده‌ای است بسیار سیال و بس گسترده. درحالی‌که ممکن است در اثر یک واقعه، مثلاً کشته شدن ده‌ها شهروند عادی در اثر یک بمب‌گذاری ناگهان به خروش بیاید و خواستار برخوردی خشن و کوبنده با فرد یا گروه مسئول بمب‌گذاری شود، در شرایطی دیگر ممکن است با امضای طومار خواهان لغو مجازاتهای خشن مثل اعدام، از قوانین کیفری شود. رسانه‌های بزرگ معمولاً سعی می‌کنند با مطالعه دقیق خواست افکار عمومی،‌ تا جایی که با اصول و اخلاق حرفه‌ای آن‌ها در تضاد نباشد به این خواست پاسخ دهند و درعین‌حال اسیر هیجان‌های دوره‌ای که ممکن است موج‌هایی هرچند بزرگ در جامعه ایجاد کند؛ نشوند. طبیعتاً رسانه‌ای که بهتر این تعادل را برقرار کند، در بلندمدت جایگاه ویژه‌ای در افکار عمومی به دست خواهد آورد و به عنوان محکی که در شرایط هیجانی می‌توان به آن رجوع کرد با آن برخورد می‌شود. برخی رسانه‌ها هم که ممکن است نیاز یا خواست افکار عمومی را به عنوان دلیل برخی تصمیم‌های جنجالی خود مطرح کنند، در بلندمدت و پس از رفع هیجان‌های دوره‌ای، ممکن است به عنوان رسانه‌های ماجراجو و جنجالی شناخته شوند و مخاطب خود را از دست بدهند.


- به نظر شما رسانه‌های داخل ایران چقدر پایبند اخلاق حرفه‌ای روزنامه‌نگاری درباره نمایش یا عدم نمایش خشونت در رسانه‌هایشان هستند؟ به طور خاص تلویزیون جمهوری اسلامی بارها صحنه اعدام را نشان داده است و برخی از روزنامه‌ها و سایت‌ها نیز چنین صحنه های را منتشر کرده و می‌کنند.

فکر می‌کنم رسانه‌ها هر یک خودشان «اخلاق حرفه ای» را برای خود تعریف می‌کنند در نتیجه شاید بهتر است این سؤال که چرا تلویزیون ایران این تصاویر را پخش می‌کند از تصمیم‌گیرندگان این رسانه پرسیده شود.

  • Version imprimable de cet article Version imprimable
  • envoyer l'article par mail envoyer par mail
  • از گشت ارشاد تا تبلیغات زیاد یک روزنامه دولتی و نبود نشریات محافظه کار

    23 آبان 1394

    خبرنگاران ایران- آنچه نمایشگاه مطبوعات امسال را از سالهای گذشته متمایز می‌کند، انصراف تعدادی از مطبوعات و خبرگزاری‌های جناح راست یا مخالف دولت است که پیش از برگزاری نمایشگاه مطبوعات اعلام کردند در آن حضور نخواهند یافت. وقتی در نمایشگاه مطبوعات امسال راه می‌روی خیلی زود نبود این نشریات را متوجه می‌شوی، خیلی‌ها معتقدند این رسانه‌ها و خبرنگارانشان وابسته به نهادهای امنیتی ایران هستند. آنها معمولاً با حضور در نمایشگاه و برگزاری نشستهای انتقادی و شعارهایی علیه دولت و یا در سال های ریاست جمهوری محمود احمدی نژاد علیه آنچه" فتنه گران "می‌خوانند، فضایی متفاوت را در نمایشگاه به وجود می‌آوردند، فضایی رادیکال که معمولاً به ایجاد تنش بین گروه‌ها و رسانه های منتقد آنان نیز منجر می‌شد.

  • یک بررسی آماری: ایرانی‌ها از کجا خبر می‌گیرند

    11 آبان 1394

    خبرنگاران ایران-با همه‌گیر شدن اینترنت و مخصوصا اینترنت‌های همراه در ایران، دسترسی به منابع خبری آن‌لاین برای گرفتن اطلاعات سریع‌تر شده و آنها در صدر منابع خبری آن دسته از ایرانیانی قرار گرفته‌اند که فعالانه پیگیر اخبار و رویدادها هستند. قطعا در این میان، بعضی منابع خبری از منابع دیگر مراجعان بیشتری دارند و در اصطلاح پرترافیک‌تر هستند. در این گزارش سعی شده‌است براساس اطلاعاتی که سایت الکسا فراهم می‌کند، پرمراجع‌ترین سایت‌های خبری ایرانی معرفی شده و باهم مقایسه شوند.

  • برنده نوبل ادبیات تحصیلکرده مدرسه روزنامه نگاری است

    23 مهر 1394

    خبرنگاران ایران-می‌خواهید برنده نوبل ادبیات شوید؟ به مدرسه روزنامه‌نگاری مینسک در بلاروس بروید. شاهد از غیب رسید: سوتلانا الکسیویچ، برنده جایزه نوبل ادبیات سال 2015 است. مارتا باسلز از گاردین او را این‌طور معرفی می‌کند: «یک نویسنده بلاروس و کسی که کتاب‌های تاریخ شفاهی او صدای هزاران نفر را که موجب انفجار درونی اتحاد جماهیر شوروی شدند را ثبت کرده است.»کتاب‌هایش که به گفته خودش 10 سال طول کشید تا نوشته شوند، بر اساس گفتگوهایی است که با مردم انجام داده است. بیشتر این مردم زن و کودک هستند. کسانی که در بحران‌های دردناکی چون حمله اتحاد شوروی به افغانستان و نشت اورانیوم از نیروگاه اتمی چرنوبیل، زندگی می‌کردند.