13 فروردین 1393

گفت و گو با پرویز کاوه، مدیرمسئول روزنامه هشت صبح

روزهای انتخابات،خشونت و خبرنگاران افغانستان

13 فروردین 1393

خبرنگاران ایران-صبا اعتماد:

انتخابات ریاست جمهوری افغانستان، شنبه شانزدهم فروردین‌ماه (پنجم آوریل) برگزار می‌شود. از ماه‌ها قبل، رسانه‌ها اعم از رادیو- تلویزیون، روزنامه‌ها و پایگاه‌های خبری این موضوع را پی گیری می‌کردند. حال که تنها چند روز به برگزاری انتخابات ریاست جمهوری افغانستان باقی مانده است؛ به گفت و گوی پرویز کاوه، مدیرمسئول روزنامه هشت صبح نشسته‌ایم تا درباره شرایط رسانه‌های افغانستان در ایام انتخابات بگوید.

مدیرمسئول روزنامه مستقل 8 صبح می‌گوید:"گرایش رسانه‌های افغانستان برای پوشش موضوعات مرتبط به انتخابات، ناشی از اهمیت انتخابات در این کشور است. افغانستان برای نخستین بار انتقال قدرت را به گونه‌ی مسالمت‌آمیز از یک رییس‌جمهور منتخب به رییس‌جمهور بعدی تجربه می‌کند. مردم افغانستان به این باور رسیده‌اند که تنها انتقال مسالمت‌آمیز قدرت می‌تواند ثبات سیاسی در این کشور را تضمین کند و این اهمیت را رسانه‌ها نیز درک کرده‌اند." اما درک اهمیت رسانه در این ایام، مسائلی را نیز برای خبرنگاران به وجود آورده است و این سؤال‌ها مطرح هستند که در روزهای پایانی که میزان خشونت‌ها بیشتر شده؛ خبرنگاران برای پوشش خبری این خشونت‌ها چگونه عمل می‌کنند؟ در ایامی که اخبار انتحاری و بمب‌گذاری اتفاق می‌افتد؛ چقدر از خبرنگاران تمایل دارند برای پوشش خبری در صحنه حاضر باشند؟ چرا گزارش‌های افشاگرانه درباره تخلف‌های انتخاباتی نوشته نمی‌شود؟ و از طرفی نیز شاهد حضور خبرنگاران در کمپین‌های انتخاباتی هستیم که حتی به صورت علنی از نامزد مورد نظرشان حمایت می‌کنند؛ این کار تا چه حد حرفه‌ای است و آیا آن‌ها اصل توازن و بی‌طرفی را رعایت می‌کنند؟ کاوه این سؤال‌ها را پاسخ می‌دهد:

این روزهای نزدیک به انتخابات که هر روز اخبار بمب‌گذاری و عملیات انتحاری از افغانستان به گوش می‌رسد؛ خبرنگاران برای پوشش خبری با چه مشکلاتی مواجه‌اند؟

بدون شک این روزها طالبان تروریست تلاش می‌کنند تا با راه‌اندازی حملات بمب‌گذاری و یا انجام حملات سازمان‌یافته بر مراکز و محلات مختلف، روند مشارکت مردم در انتخابات را برهم بزنند و نوعی ترس و دلسردی را در میان مردم مبنی بر اشتراکشان در انتخابات ایجاد کنند. این‌گونه اقدام‌های تروریستی، خیلی هدفمند به کار می روند. ایجاد وحشت در میان مردم یک عمل سازمان یافته است و مقامات امنیتی افغانستان نیز عوامل آن را در بیرون از کشور شناسایی کرده‌اند. اما آنچه به عنوان یک مسئولیت به رسانه‌های افغانستان برمی‌گردد، این است که این رسانه‌ها زمینه‌ی ایجاد آگاهی در میان مردم را در مورد انتخابات و اهمیت انتخابات فراهم سازند و مردم را به سوی مراکز رأی‌دهی بکشانند و نگذارند که این همه جنایت مانع اشتراک مردم در روند انتخابات شود. در این میان، مشکلاتی متوجه خبرنگاران است:اینکه چگونه از انجام عملیات های خشونت‌آمیز و انتحاری به گونه‌ای گزارش بدهند تا هم اطلاع‌رسانی شود و هم ترس و وحشت در میان مردم راه نیابد و مردم بتوانند به سوی صندوق‌های رأی بروند. در نتیجه، مشکل اصلی این است که چگونه رسانه‌ها میان این همه حوادث، به گونه‌ای عمل کنند که از یکسو اصل خبرنگاری و جریان اطلاع‌رسانی صدمه نبیند و از سوی دیگر، زمینه‌ی مشارکت گسترده‌ی مردم در انتخابات میسر شود. در این جا گاهی رسانه‌ها ناگزیرند اصل توازن در خبرنگاری را قربانی یک ارزش بزرگ‌تر که همان تشویق مردم به مشارکت در انتخابات است، بکنند.

دقیقاً همین نکته‌ای که اشاره کردید پرسش من است. آیا تشویق به مشارکت در انتخابات و کشاندن مردم پای صندوق‌های رأی،خبرنگار را که وظیفه‌اش اطلاع‌رسانی و بیان حقیقت است؛ دور نمی‌کند؟ پس داستان اصل توازنی که به آن اشاره می‌کنید چه جایگاهی دارد

ببینید، ما بر اساس قوانین نافذ افغانستان فعالیت می‌کنیم. قانون رسانه‌های همگانی افغانستان به ما این فضا را داده است تا تمام جریان‌های قانونمند را مبتنی بر اصل خبرنگاری مورد پوشش قرار بدهیم. اگر در مواردی رسانه‌ها رویدادهای خشونت‌آمیز را برای چند ساعت پوشش نمی‌دهند، دلیلش این است که رعب وحشت در میان مردم ریشه ندواند و مردم را از رفتن به پای صندوق‌های رأی بازدارد. ما در انتخابات گذشته هم این مورد را تجربه کردیم و در روز انتخابات رویدادهای خشونت‌آمیز را پوشش ندادیم. البته جلوگیری از پوشش رویدادهای خشونت‌آمیز یک امر دایمی نبوده است، بلکه به صورت موقتی و تا پایان ساعت رأی‌دهی از گزارش‌های خشونت‌آمیز جلوگیری شده است. دلیلش هم همین است که ما نمی‌خواهیم مشارکت مردم در انتخابات پایان بیاید و در نتیجه مشروعیت نتایج انتخابات زیر پرسش برود. ما توازن و اطلاع‌رسانی موارد خشونت‌آمیز را به صورت مقطعی متوقف می‌سازیم.

بسیاری از خبرنگاران وارد فعالیت‌های انتخاباتی شده‌اند. می‌خواهم بدانم ورود خبرنگاران به کمپین‌های های انتخاباتی چقدر حرفه‌ای است؟ و آیا ورود آن‌ها به فعالیت‌های انتخاباتی باعث جهت‌گیری در مطالبشان نمی‌شود؟

در این شکی نیست که برخی از خبرنگاران و همچنان برخی از رسانه‌ها به نامزدهای مشخصی تمایل نشان می‌دهند و یا کارزارهای انتخاباتی نامزدهای مشخصی را بیشتر پوشش می‌دهند و همین مسئله در واقع بیانگر گرایش این رسانه‌ها و عملکرد جانب‌دارانه‌ی شان به نفع برخی از نامزدان است. اما زمانی که بحث رسانه‌های مستقل به میان می‌آید، ما باید توجه داشته باشیم و محاسبه کنیم که چند درصد رسانه‌های آزاد به چنین گرایش‌هایی تمایل دارند؟ اطلاعات موجود نشان می‌دهند که رسانه‌های مستقل کمتر در معرض خطر فریفته شدن از سوی نامزدان مشخصی قرار دارند. با این حال، خبرنگاران و رسانه‌هایی که از یک نامزد مشخص به گونه‌ی علنی حمایت می‌کنند، هیچ‌گاهی در ردیف رسانه‌های مستقل یا خبرنگاران مستقل قرار نداشته‌اند و از همان آغاز ایجاد، گرایش‌ها و تمایلاتشان به افراد سیاسی مشخصی هویدا بوده است. تکرار می‌کنم که حمایت خبرنگاران از نامزدان مشخص هرگز در مطابقت با کار حرفه‌ای شان قرار ندارد، چون رسالت خبرنگار و گزارشگر، تنها اطلاع‌رسانی با تکیه بر اصول و ارزش‌های خبرنگاری است.

اما به نظر می‌رسد میزان حضور خبرنگاران در کمپین‌های انتخاباتی چشمگیر است و تنها درصد کمی از خبرنگاران مستقل فعالیت حرفه‌ای خود را دنبال می‌کنند. شما چقدر با این موافقید؟

خبرنگار به عنوان یک فرد حق دارد مسیر سیاسی‌اش را برگزیند و از هر کارزاری که می‌خواهد، حمایت کند. ما اینجا از یک اصل صحبت می‌کنیم که همانا بی‌طرفی رسانه‌ها و خبرنگاران و رعایت توازن در اطلاع‌رسانی از جانب این خبرنگاران است. من فکر می‌کنم در جریان کارزارهای انتخاباتی ما این وضعیت را به خوبی تجربه کردیم و رسانه‌های مستقل همیشه بر اصل توازن در اطلاع‌رسانی از نامزدان مختلف پابند بوده‌اند. متأسفانه ما بر اساس قانون دو نوع رسانه داریم: یکی دولتی و دیگری هم خصوصی. با این وضعیت، رسانه‌های حزبی و تنظیمی نیز به عنوان رسانه‌های خصوصی و مستقل ثبت می‌شوند و جواز دریافت می‌کنند. قضاوت ما در باره‌ی استقلال در امر اطلاع‌رسانی تنها مرتبط به رسانه‌هایی است که با هیچ جریان سیاسی و حزبی و یا با هیچ یک از رهبران سیاسی و جهادی وابسته نیستند و حرفه‌ای عمل می‌کنند. خلاصه بگویم که من از کار رسانه‌های مستقل در زمینه‌ی اطلاع‌رسانی بی‌طرفانه راضی‌ام و در واقع بخش زیاد پوشش رسانه‌ای افغانستان نیز به همین رسانه‌های مستقل برمی‌گردد.

گزارش دهی منصفانه خبرنگاران از انتخابات یکی از اصولی است که این روزها کارشناسان رسانه در افغانستان روی آن تاکید می‌کنند. آیا روند گزارش دهی منصفانه از انتخابات این روزها به خوبی پیش می رود؟

من فکر می‌کنم رسانه‌های مستقل افغانستان همیشه برخورد منصفانه‌ای با کارزارهای انتخاباتی داشته‌اند و همواره اصل بی‌طرفی و توازن را در گزارش دهی و پوشش کارزارهای انتخاباتی رعایت کرده‌اند. من از روند گزارش دهی مرتبط به انتخابات که این روزها در افغانستان شاهدیم، راضی‌ام و کار رسانه‌های مستقل را در این زمینه می‌ستایم.

خب در شرایطی که حاکی از رضایت شما از روند پوشش دهی مسائل مربوط به انتخابات است؛ آیا همین رسانه‌های مستقل تا به حال گزارش‌های افشاگرانه درباره انتخابات کنونی نوشته‌اند؟

یکی از مواردی که همیشه به عنوان یک پرسش در نزد خبرنگاران و رسانه‌های مستقل وجود داشته است، چگونگی تأمین هزینه‌های کارزارهای انتخاباتی است. در بسیاری از موارد ما می‌بینیم که هزینه‌کارزارهای انتخاباتی برخی از نامزدان از سقفی که برای چنین هزینه‌هایی در نظر گرفته شده، بیشتر بوده است. بر اساس قانون انتخابات افغانستان، هر نامزد یک مقدار معین پول را باید در کارزارهای انتخاباتی‌اش به مصرف برساند و مصارفی که بیشتر از سقف تعیین شده است، در واقع مصارف خلاف قانون است. اما از آنجایی که نحوه‌ی مصارف کارزارهای انتخاباتی از بانک‌ها اداره نمی‌شود، دستیابی به ارقام دقیق مصارف نامزدها کاری است دشوار. برخی از رسانه‌ها عملاً در تلاش‌اند تا به این مساله به عنوان یکی از موارد نقض قانون بپردازند و مواردی را که نامزدان پول بیشتر از سقف تعیین‌شده را به مصرف رسانده‌اند، افشا کنند. اما همان‌گونه که گفتم، تهیه‌ی گزارش‌های تحقیقی در این مورد، کار سختی است چون منابع لازم در اختیار رسانه‌ها قرار ندارد و رسانه‌ها نمی‌توانند به اطلاعات لازم که برای یک گزارش تحقیقی نیاز است، دست بیابند. در کل، می‌توانم بگویم که ما هنوز شاهد گزارش‌های افشاگرانه که بتوانند یک تکانه را در روند انتخابات ایجاد کنند، نبوده‌ایم.

- رسانه‌های افغانستان چقدر با موضوع سانسور و یا خودسانسوری مواجه هستند؟ این موضوع در کدام حوزه‌ها بیشتر خود را نشان می‌دهد؟

رسانه‌های افغانستان در ده سال گذشته توانسته‌اند یک جریان سیال از رشد را به نمایش بگذارند و امروز به یکی از دستاوردهای بزرگ افغانستان امروز مبدل شده‌اند. بدون شک این دستاورد ناشی از دو عامل است: یکی این که اکثر کارمندان رسانه‌ها و مدیران رسانه‌ها را جوانان تشکیل می‌دهند و از آنجایی که این جوانان هم صاحب ابتکارند و هم با گروه‌های ایدئولوژیکی قبلی رابطه نداشته‌اند، توانسته‌اند بی‌طرفانه و همچنان مبتکرانه عمل کنند. عامل دوم این است که افغانستان صاحب یک قانون حامی رسانه‌ها است. قانون رسانه‌های همگانی افغانستان زمینه و فرصت آزادی عمل را به رسانه‌ها داده است و در واقع رشد سریع و توسعه‌ی رسانه‌ها در افغانستان ناشی از انعطاف این قانون است. با این حال ما مواردی را می‌بینیم که رسانه‌ها را ناگزیر به خودسانسوری می‌سازد. مثلاً پرداختن به اشخاصی که امروز در بدنه‌ی نظام‌اند و در جنایت‌های سال‌های گذشته نقش داشته‌اند، همیشه تهدیدهایی را متوجه رسانه‌ها ساخته است و از همین جهت رسانه‌ها به انتقاد از چنین افرادی نمی‌پردازند. یا هم پرداختن به مسایلی که در مخالفت با جنبه‌های اعتقادی و دینی مردم قرار دارد – با آن که قوانین افغانستان آزادی بیان را به رسمیت شناخته است – همیشه مشکلات و نارضایتی‌ها را به بار آورده است و از همین جهت رسانه‌ها به چنین مسایلی با آزادی تمام نمی‌پردازند.

اساساً مهم‌ترین چالش‌های رسانه‌های افغانستان در ایام انتخابات چیست؟

رسانه‌های افغانستان به عنوان بارزترین دستاورد سال‌های اخیر در افغانستان، سهم زیادی را از خشونت‌ها در افغانستان برده‌اند. گزارش‌های سالیانه‌ی نهادهای مدافع خبرنگاران همه‌ساله افزایش را در آمار مربوط به خشونت در برابر خبرنگاران نشان می‌دهد. یک بخش این خشونت‌ها در برابر رسانه‌های افغانستان بر می‌گردد به عدم آگاهی از حقوق خبرنگاران در میان منسوبین و مقامات دولتی. نهادهای دولتی یا هم افرادی در داخل نظام در برخی از موارد خشونت‌هایی را در برابر خبرنگاران انجام می‌دهند که این کارشان ناشی از ناآگاهی‌شان از مسئولیت‌های خبرنگار و همچنان ناشی از استبدادی است که در ی سال‌های طولانی در برخورد مقامات با رسانه‌ها وجود داشته است. بخش دیگر چالش در برابر رسانه‌ها، نبود امنیت در بسیاری از مناطق دوردست و روستاهای افغانستان است که به شدت روند اطلاع‌رسانی دقیق را از بسیاری از محلات ناامن، آسیب می‌رساند. با این حال، دیده می‌شود که رسانه‌های آزاد افغانستان همواره با قبول خطرات فراوان، تلاش کرده‌اند تا یک روند سالم اطلاع‌رسانی را ایجاد کنند.

  • Version imprimable de cet article Version imprimable
  • envoyer l'article par mail envoyer par mail
  • اصول رفتاری روزنامه‌نگاران در اعلامیه سازمان بین المللی روزنامه‌نگاران

    2 آذر 1394

    خبرنگاران ایران-در ماه مه اسپینوزا تابلویی در بازار اصلی خَلَپه روبه‌روی ادارات دولتی نصب کرد که روی آن نوشته بود «بازار رِجینا مارتینز». هدف از این کار ادای احترام به مارتینز و اعتراض به روند تحقیقات بود.اعلامیه سازمان بین المللی روزنامه‌نگاران(IFJ) درباره اصول رفتاری روزنامه‌نگاران به عنوان یک استاندارد حرفه‌ای برای روزنامه‌نگارانی شناخته می‌شود که در فرایند جمع‌آوری، انتقال، انتشار و اظهارنظر درباره اخبار و اطلاعات در رویدادهای توصیفی نقش دارند.

  • جنگ با دوربین؛ مروری کوتاه بر زندگی رابرت کاپا، عکاس خبری

    15 آبان 1394

    خبرنگاران ایران- «اگر عکس‌تان خیلی خوب نشده، به این خاطر است که خیلی نزدیک نشده‌اید.» اگر عکاس خبری باشید، احتمالا این جمله را شنیده‌اید. جمله‌ای از «رابرت کاپا» یکی از مهم‌ترین عکاسان خبری جهان که شهرتش را بیشتر از هرچیز مدیون عکس‌هایی است که از پنج جنگ بزرگ قرن بیستم ثبت کرد؛ جنگ داخلی اسپانیا، جنگ دوم چین و ژاپن، جنگ جهانی دوم (بخش اروپایی جنگ)، جنگ ۱۹۴۸ اعراب و اسرائیل و همین‌طور جنگ اول هندوچین (جنگ استقلال ویتنام از فرانسه). دوستش «جان اشتاین‌بک» ـ نویسنده آمریکایی ـ درباره‌اش نوشته است: « نمی‌توانید جنگ را تصویر کنید،چون جنگ نوعی احساسات است. اما او می‌توانست هول جنگ را در چهره یک کودک به تصویر بکشد.» ۲۲ اکتبر، ۳۰ مهر سالروز تولد رابرت کاپا بود که در ۴۱ سالگی در یکی از آخرین جنگ‌هایی که به‌تصویر کشید، کشته شد.

  • روزنامه‌نگاری که عامدانه و آشکار «بی‌طرفی» را کنار گذاشت

    7 مهر 1394

    خبرنگاران ایران- پاپ فرانسیس، رهبر کاتولیک‌های جهان هفته گذشته برای نخستین بار به آمریکا سفر کرد و یکی از مهم‌ترین سخنرانی‌هایش را در این سفر در مقابل کنگره انجام داد. او در این سخنرانی از چهار شخصیت تاریخی ایالت متحده نام برد که برای دنیای ناامن امروزی می‌توانند منبع الهام باشند؛ «آبراهام لینکلن»، «مارتین لوتر کینگ»، «دورتی دِی» و «توماس مرتن». شیوه‌ای که او در روزنامه‌نگاری آمریکا دنبال کرد، نمونه‌ای مناسب از روزنامه‌نگاری «مدافعه‌گر» محسوب می‌شود؛ سبکی از روزنامه‌نگاری که با کنار گذاشتن عامدانه و آشکار «بی‌طرفی»، عملگرایی و دفاع از اندیشه و عقیده‌ای خاص را سرلوحه خود قرار می‌دهد.