2 اسفند 1392

پروانه خبرنگاری، بله یا خیر

2 اسفند 1392

خبرنگاران ایران -علی‌رضا بهجت

بعد از اینکه حسین انتظامی معاون مطبوعاتی وزارت ارشاد از تشکیل یک هیئت پنج نفره با هدف رسیدگی به درخواست صدور پروانه‌ی حرفه‌ای برای خبرنگاران خبر داد، این مسئله در میان اصحاب مطبوعات و خبرنگاران بازتاب بسیاری داشت. انتظامی البته ایده‌ی اولیه این طرح را به دکتر معتمد نژاد استاد تازه متوفی علوم ارتباطات نسبت داد اما درعین‌حال گفت که تغییرات ماهوی و ساختاری در آن ایجاد شده است. او همچنین برای کم کردن بسیاری از حساسیت‌ها اعلام کرد که: «خبرنگاران باید پروانه‌ی حرفه‌ای داشته باشند، اما مرجع تشخیص و صدورش سازمانی حرفه‌ای است نه دولت. اصولاً دولت نه صلاحیت دارد و نه مصلحت است که بخواهد پروانه‌ی فعالیت کار حرفه‌ای را صادر یا ابطال کند. به همین جهت، یکی از رویکردها و برنامه‌های وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی تقدیم لایحه‌ی تأسیس «نظام صنفی رسانه‌ای» است تا مثل 9 نظام دیگر (پزشکی، پرستاری، مهندسی ساختمان، کشاورزی، روانشناسی و ... ) متکی به قانون مصوب مجلس باشد. این مطالبه به حق صنفی باید جامه‌ی عمل بپوشد.»

او هیئت پنج نفره را متشکل از: یک استاد ارتباطات (یا روزنامه‌نگاری) به انتخاب شورای پژوهشی «مرکز مطالعات رسانه»، نماینده‌ی شورای هماهنگی تشکل‌های صنفی روزنامه‌نگاری، نماینده‌ی شورای هماهنگی تشکل‌های مدیریتی مطبوعات، نماینده‌ی انجمن خبرنگاران حوزه‌ی رسانه، مدیرکل مطبوعات و خبرگزاری‌های داخلی اعلام کرد.

از یک روزنامه‌نگار داخل ایران که می‌خواست نامش ذکر نشود درباره دیدگاه موافقان و مخالفان این طرح پرسیدم که گفت:

«موافقان اين طرح به ماجراي خبرنگاران قلابي استناد مي كنند كساني كه به نام خبرنگاران در هنگام ارائه خدمات از سوي دولت يا ديگر نهاد ها مانند شهرداري و طرح ترافيك حضور دارند و نیز اینکه در حال حاضر در هر برنامه خبري انبوهي خبرنگار حضور مي يابند كه كسي نمي تواند ماهيت اصلي آنان را شناسايي كند. اما مخالفان اين طرح معتقدند برخورد با اين افراد كار بسيار ساده اي است . همانطور كه روزنامه ها و رسانه هاي معتبر و بزرگ كشور اجازه نمي دهند كه كسي از نام و اعتبار آنان سواستفاده كنند . در ضمن اگر اعتبار نامه يا همان پروانه روزنامه نگاري از سوي انجمن صنفی روزنامه نگاران صادر شود ،‌در صورتي كه گزارشي مبني بر تخلف فرد يا افرادي به اين انجمن داده شود مي توان در مراجع قضايي با آنان برخورد كرد .ضمن آن كه به اين ترتيب امكان كسب استعلام در باره هر فرد خبرنگار از انجمن بسيار سهل و آسان است. اما اين كار در يك سيستم دولتي هرگز به سرانجامي نخواهد رسيد. بطور مثال سايت سمان كه براي ثبت مشخصات حرفه اي خبرنگاران در معاونت مطبوعاتي راه اندازي شد در حال حاضر 3 فهرست از خبرنگاران دارد كه يكي از آن ها شامل 20 هزار نفر، ديگري 8 هزار نفر و سومي 3 هزار و اندي است. خود معاونت هم نمي تواند هيچكدام از اين فهرست ها را تائيد كند» کسی هنوز نمی‌داند که وضع خبرنگاران محروم شده از حرفه، زندان رفته و دارای حکم برای دریافت این پروانه به چه صورت است. به عنوان مثال كساني را كه به دلیل احكام قضايي چند سالي از اين كار منع می‌شوند بايد روزنامه‌نگار بدانيم يا خير؟ آيا روزنامه‌نگاری را كه به دلیل كمبود فرصت‌های شغلي يا ديگر مشكلات چند صباحي از اين حرفه كنار كشيده است ، می‌توان همچنان روزنامه‌نگار به شمار آورد يا خير؟»

ترکیب تهدیدکننده مرجع صدور پروانه خبرنگاری

به اعتقاد برخی از روزنامه‌نگاران «مهمترين تهديد اين ماجرا تركيب در نظر گرفته شده براي مرجع صدور اين پروانه حرفه اي است. بر اساس طرح جديد قرار است هياتي پنج نفره با حضور مدير كل مطبوعات داخلي ، نماينده تشكل هاي صنفي روزنامه نگاري ، نماينده استادان روزنامه نگاري به انتخاب مركز مطالعات و تحقيقات رسانه ( وابسته به معاونت مطبوعاتي) ، نماينده مديران مسئول و نماينده انجمن خبرنگاران حوزه رسانه مسئول تائيد صلاحيت حرفه اي روزنامه نگاران باشند. به اين ترتيب سه عضو اين هيات بصورت مستقيم يا غير مستقيم از سوي معاونت مطبوعاتي انتخاب مي شوند. مدير كل مطبوعات داخلي، نماينده مديران مسئول( كه در حال حاضر حسين انتظامي است)و نماينده استادان كه از سوي مركزي وابسته به معاونت مطبوعاتي برگزيده مي شود. دو عضو باقيمانده كه بيشتر قرار است ظاهری دموكراتيك به اين انتخاب دهند نيز خود محل بحث هستند. تشكل صنفي روزنامه نگاران ، خود ماحصل مجموعه اي از تشكل هاي غير صنفي و خود ساخته گروهي از روزنامه نگاران است كه برخي از آنان با وجود گذشت سال ها از اعلام موجوديت خود نتوانسته اند مراحل ثبت و دريافت مجوز را طي كنند . ضمن آن كه برخي از آنان با وجود داشتن نام هاي بزرگ تنها اندكي از فعالان اين صنف را شامل مي شوند. انجمن روزنامه نگاران مسلمان كمتر از 500 عضو دارد. رئيس شوراي هماهنگي تشكل هاي صنفي روزنامه نگاران يك عكاس مطبوعاتي است كه بدليل اين كه تنها صنف متحد و داراي تشكيلات اين شورا يعني انجمن عكاسان مطبوعاتي در اين انتخابات نقش جدي داشتند از سوي آنان برگزيده شده است. انجمن خبرنگاران حوزه رسانه نيز تنها 30 عضو اوليه دارد كه در انتخابات هيات مديره آن فقط 20 نفر شركت كردند. ضمن اينكه حداقل 2نفر از اعضاي هيات مديره آن اساسا هيچ فعاليتي در حوزه رسانه نداشته اند.»

از صبا شعر دوست خبرنگار روزنامه شهروند هم درباره‌ی دیدگاه منتقدان و موافقان این طرح پرسیدم.او در پاسخ گفت :

«درباره پروانه خبرنگاری بحث های زیادی هست. آقای انتظامی پیشنهادی مطرح کرده ولی هنوز ابعادش به صورت کامل مشخص نشده به همین دلیل منتقدان و موافقان زیادی دارد. منتقدان این مسئله می گویند که اگر این پروانه صادر شود با تغییر دولت ها پروانه خبرنگارها می تواند باطل شود، البته این در صورتی هست که نهادی تشکیل شود و این نهاد زیر نظر دولت برود. بنابراین خبرنگاران نگران این هستند که این مسئله کار بیهوده ای باشد و طی سال های آتی نتیجه ای نداشته باشد . اما نظریه دیگری هم وجود دارد، اینکه عده ای موافق این پیشنهاد هستند اما می گویند که نهادی که تشکیل می شود بطور کامل از دولت جدا باشد تا با تغییر دولت ها تغییری در اوضاع خبرنگارها ایجاد نشود ؛ یعنی بودجه ای کامل به آن اختصاص یابد و استقلال کامل داشته باشد ، در واقع با این ایده موافق هستند اما نگران نوع عملکرد آن هستند، اینکه در نهایت چه طور اجرایی شود.»

شعردوست در ادامه درباره‌ی انجمن صنفی روزنامه‌نگاران می‌گوید:

«در ابتدا آقای روحانی گفت که انجمن صنفی روزنامه نگاران را باز می کند و این انجمن چون صنفی هست به صورت مستقل عمل می کند و به این دلیل بیشتر کسانی که الان با این پروانه مخالف هستند معتقدند که همان انجمن صنفی بهتر است ؛یعنی انجمن صنفی نسبت به این نهادی که قرار است برای صدور پروانه تشکیل شود از استقلال بیشتری برخورد است.»

وقتی نظر شخصی او را در این ارتباط می‌پرسم، می‌گوید:

«من با پروانه خبرنگاری به این شکلی که مطرح شده، مخالف هستم چون همان طور که گفتم استقلال خبرنگارها خیلی مهم است و انجمن صنفی قبلا مرحله آزمون و خطا را گذرانده و می تواند مفید تر باشد .این پیشنهاد در عین حال که باید از مرحله آزمون و خطا عبور کند و ما باید ببینیم آیا به نتیجه می رسد یا نه و اینکه چه طور به نتیجه می رسد ، بنابر این خودش یک زمانی را می طلبد که آن هم باید دید که نتیجه می دهد یا خیر! ضمن اینکه آقای انتظامی قبلا هم پیشنهاداتی داده بودند که بالاخره خیلی مورد اقبال برخی روزنامه نگاران نبود.»

صبا شعردوست، همچنین درباره وضع برخی روزنامه‌نگاران اصلاح‌طلب و اجرای این طرح می‌گوید:

«طی چهار سال اخیر خبرنگارها به خصوص خبرنگاران اصلاح طلب با مشکلات زیادی رو به رو بودند، از تعداد اندک روزنامه های اصلاح طلب گرفته تا بازداشت ها و... بسیار به ایشان سخت گذشت .با تغییر دولت و وقتی که آقای روحانی از بازگشایی انجمن صنفی گفت بسیار مورد استفبال قرار گرفت اما حالا که می خواهند خبرنگاران معطوف به دولت عمل کنند منتقدانشان کم نیست چراکه همه انتظار بازگشایی انجمن صنفی را داشتند. ضمن اینکه سوالی که مطرح است این که چرا همان انجمن صنفی دوباره بازگشایی نمی شود؟ چرا باید برخی فعالیت های صنفی و حزبی همچنان با محدودیت رو به رو باشد. به نظر می رسد دولت علی رغم مسائلی که عنوان می کند، عملکرد دیگری دارد. خیلی از دوستان من که بازداشت شده اند اکنون مشغول فعالیت هستند و خیلی از دوستان نیز به دلیل محدودیت ها نمی توانند کار کنند. دوستانی که اکنون مشغول به کار هستند متاسفانه از گزند خبرسازی ها و شایعه پراکنی های برخی رسانه ها در امان نیستند ولی کماکان مشغول فعالیت هستند و در همین اندک رسانه هایی که امید بود بعد از این انتخابات تعدادشان بیشتر شود، فعالیت می کنند. روزنامه نشاط، روزنامه هم میهن و چند روزنامه دیگر قرار به بازگشایی شان بود که هر کدام به دلایلی نشد و یا بهتر بگویم اجازه فعالیت به آنها داده نشد و امید دوستان ما اما هنوز برقرار هست .روزنامه های اقتدارگرا و وابسته کماکان امکانات خوبی دارند و بنابراین به راحتی به کار خودشان ادامه می دهند و برای شان پروانه خبرنگاری با انجمن صنفی فرقی نمی کند ولی برای سایر خبرنگارها این مسئله دغدغه مهمی است . در واقع سوال اینجاست که آیا دولت به استقلال خبرنگارها اعتقاد ندارد؟ آیا فعالیت های صنفی را به نفع خود نمی داند؟»

خلأ قانوني

اما نظر برخی استادان مطبوعات در ارتباط با حقوق صنفی روزنامه‌نگاران قابل توجه است. حسين قندي در مقاله‌ای با عنوان "استقلال حرفه‌ای و امنيت شغلي روزنامه‌نگاران و ضرورت تشكيلات صنفي" پس از ذكر برخي مشكلات پیش‌آمده براي خبرنگاران كشور، گفته است:

«همه اين مشكلات ناشي از خلأ قانوني در ارتباط با صاحبان حرفه روزنامه نگاري است. خلأ چنين قانوني در حمايت از روزنامه نگاران سبب شده تا به روزنامه نگاري هنوز به عنوان يك حرفه مستقل نگريسته نشود. تمامی قوانين مطبوعاتي كه تا كنون در كشور تدوين شده نه تنها به حقوق و حدود مطبوعات، شرايط صاحب امتياز و مدير مسئول و جرائم مطبوعاتي نظر داشته و دارند و در هيچ يك از آنها به خود روزنامه نگاران توجهي نشده است و جملگي در مقابل مسائل حرفه اي روزنامه نگاران سكوت كرده اند. ايراد عمده قوانين مطبوعاتي درآن است كه همواره از قوانين مطبوعات غرب اقتباس شده اند و در قوانين غرب نيز در مورد روزنامه نگاران و شرايط حرفه اي آن فصلي وجود ندارد.به همين دليل بايد در وضع يك قانون مطبوعاتي كه در آن به روزنامه نگاران و رسميت بخشيدن به حرفه روزنامه نگاري توجه داشته باشد، تلاش كرد. عدم شناخت روزنامه نگاري به مثابه يك حرفه مستقل به خودي خود استقلال حرفه اي روزنامه نگاران راخدشه دار مي كند. بايد به اين حرفه همانند حرفه وكالت و پزشكي نگاه كرد و همانگونه كه سازمان نظام پزشكي يا كانون وكلا در حمايت از اعضاي خود به وجود آمده اند و مكان و مأوايي براي رسيدگي به مشكلات و حل مسائل صاحبان اين حرفه اند،روزنامه نگاران نيز بايد براي خود تشكيلات منسجمي پديد آورند.»

همچنین بهروز بهزادی مدیرمسئول روزنامه‌ی اعتماد در گفت‌وگو با خبرنگار ایسنا گفته است: «صدور پروانه‌ی خبرنگاری به هیچ‌وجه نباید توسط دولت انجام شود،‌ در این‌باره لزوما باید انجمن صنفی روزنامه‌نگاران با انجمن صنفی مطبوعات‌داران (مدیران مطبوعات) همکاری کند و چنین پروانه‌ای باید توسط تشکل‌های صنفی صادر شود. اگر دولت بخواهد به این حوزه وارد شود عملکرد روزنامه‌ها، وابسته به دولت و دولتی می‌شود چنین عملکردی نیز 70 سال است که پرونده‌اش در دنیا بسته شده است.»

آنچه که برای خبرنگاران دغدغه‌ی اساسی به شمار می رود عدم استقلال خبرنگاران به واسطه‌ی اجرای چنین طرحی است و نیز در کنار آن می‌توان به وضعیت معلق روزنامه‌نگارانی اشاره کرد که دارای احکام تعلیق و زندان هستند و یا آن‌ها که عطای روزنامه‌نگاری را به لقایش بخشیده‌اند و نیز روزنامه‌نگارانی که نشریه شان بجای روزنامه، بقول احمد شاملو گهگاه نامه است.

  • Version imprimable de cet article Version imprimable
  • envoyer l'article par mail envoyer par mail
  • اصول رفتاری روزنامه‌نگاران در اعلامیه سازمان بین المللی روزنامه‌نگاران

    2 آذر 1394

    خبرنگاران ایران-در ماه مه اسپینوزا تابلویی در بازار اصلی خَلَپه روبه‌روی ادارات دولتی نصب کرد که روی آن نوشته بود «بازار رِجینا مارتینز». هدف از این کار ادای احترام به مارتینز و اعتراض به روند تحقیقات بود.اعلامیه سازمان بین المللی روزنامه‌نگاران(IFJ) درباره اصول رفتاری روزنامه‌نگاران به عنوان یک استاندارد حرفه‌ای برای روزنامه‌نگارانی شناخته می‌شود که در فرایند جمع‌آوری، انتقال، انتشار و اظهارنظر درباره اخبار و اطلاعات در رویدادهای توصیفی نقش دارند.

  • جنگ با دوربین؛ مروری کوتاه بر زندگی رابرت کاپا، عکاس خبری

    15 آبان 1394

    خبرنگاران ایران- «اگر عکس‌تان خیلی خوب نشده، به این خاطر است که خیلی نزدیک نشده‌اید.» اگر عکاس خبری باشید، احتمالا این جمله را شنیده‌اید. جمله‌ای از «رابرت کاپا» یکی از مهم‌ترین عکاسان خبری جهان که شهرتش را بیشتر از هرچیز مدیون عکس‌هایی است که از پنج جنگ بزرگ قرن بیستم ثبت کرد؛ جنگ داخلی اسپانیا، جنگ دوم چین و ژاپن، جنگ جهانی دوم (بخش اروپایی جنگ)، جنگ ۱۹۴۸ اعراب و اسرائیل و همین‌طور جنگ اول هندوچین (جنگ استقلال ویتنام از فرانسه). دوستش «جان اشتاین‌بک» ـ نویسنده آمریکایی ـ درباره‌اش نوشته است: « نمی‌توانید جنگ را تصویر کنید،چون جنگ نوعی احساسات است. اما او می‌توانست هول جنگ را در چهره یک کودک به تصویر بکشد.» ۲۲ اکتبر، ۳۰ مهر سالروز تولد رابرت کاپا بود که در ۴۱ سالگی در یکی از آخرین جنگ‌هایی که به‌تصویر کشید، کشته شد.

  • روزنامه‌نگاری که عامدانه و آشکار «بی‌طرفی» را کنار گذاشت

    7 مهر 1394

    خبرنگاران ایران- پاپ فرانسیس، رهبر کاتولیک‌های جهان هفته گذشته برای نخستین بار به آمریکا سفر کرد و یکی از مهم‌ترین سخنرانی‌هایش را در این سفر در مقابل کنگره انجام داد. او در این سخنرانی از چهار شخصیت تاریخی ایالت متحده نام برد که برای دنیای ناامن امروزی می‌توانند منبع الهام باشند؛ «آبراهام لینکلن»، «مارتین لوتر کینگ»، «دورتی دِی» و «توماس مرتن». شیوه‌ای که او در روزنامه‌نگاری آمریکا دنبال کرد، نمونه‌ای مناسب از روزنامه‌نگاری «مدافعه‌گر» محسوب می‌شود؛ سبکی از روزنامه‌نگاری که با کنار گذاشتن عامدانه و آشکار «بی‌طرفی»، عملگرایی و دفاع از اندیشه و عقیده‌ای خاص را سرلوحه خود قرار می‌دهد.