13 مرداد 1390

تهدید رسانه ها برای محدود کردن انتشار اخبار حوادث

آیا اخبار حوادث ناامنی را تشدید می کند

13 مرداد 1390

خبرنگاران ایران -سارا محسنی: این روزها هر مخاطبی با مشاهده بخش حوادث رسانه ها به افزایش خشونت هایی از قبیل تجاوز، قتل، چاقو و قمه کشی و ... در کشور پی می برد اما مسئولان به جای اندیشیدن چاره و ریشه یابی این خشونت ها در پی مجازات خبرنگاران افشاکننده و مقابله و محدود کردن رسانه هایی هستند که این اخبار را منتشر می کنند.

•نماینده خمینی‌شهر: چرا خبر تجاوز را رسانه‌ای كردید؟ (سیدمحمدجواد ابطحی نماینده مجلس- 24 خرداد 90)

•ضابطه مند کردن انتشار اخبار حوادث از سوی رسانه ها در حال پیگیری است (سیدمحمدجواد ابطحی نماینده مجلس- 13 تیر 90 )

•شوراي تامين هر شهر مسئول اطلاع رساني حوادث مي شود (ايوب پاپري مقدم‌فرد نماینده مجلس- 13 تیر 90)

•باید اطلاع رسانی در ارتباط با جرایم خشن کنترل شود. بیگانگان پشت پرده این نا امنی ها را در ایران ایجاد می کنند و بعد هم آن را در رسانههایشان بزرگ نمایی میکنند (مرتضی بختیاری وزیر دادگستری- 4 مرداد 90)

•امروز می بینیم که صفحه حوادث رسانه ها چارچوب مشخصی را دنبال نمی کند و به همین منظور باید قانون مشخصی برای انعکاس حوادث در رسانه ها در نظر گرفته شود (زهره الهیان نماینده مجلس، 4 مرداد 90) • به رسانه‌ها تاکید می کنم تا مواظب باشند در فرآیند انتقال مطالب و اطلاع‌رسانی در جامعه التهاب ایجاد نکنند (محسنی اژه‌ای دادستان کشور، 8 مرداد 90)

•سیاه‌ نمایی و القای احساس ناامنی توسط رسانه ها جرم تلقی می‌شود (موسی قربانی نماینده مجلس، 8 مرداد 90)

این ها بخشی از اظهار نظر مسئولان و مخصوصا نمایندگان مجلس در دو ماه اخیر است که بار دیگر انگشت اتهام القاي ناامني هاي اجتماعی در کشور را به سوي رسانه‌ها نشانه رفته اند و خواهان محدود کردن آنها هستند.

گام اول: بازداشت خبرنگار افشا کننده تجاوزها

ماجرا به طور جدی تر از زمانی آغاز شد که خبر تجاوز دسته جمعی به زنان حاضر در یک مهمانی در شهر خمینی شهر پیچید. این خبر چنان تکان دهنده بود که تجمع های زیادی را در این شهر در اعتراض به ناامنی ایجاد کرد. اما وقتی این خبر به طور گسترده رسانه ای شد نخستین کاری که صورت گرفت این بود که «فرید صلواتی» روزنامه نگار و افشا کننده این خبر بازداشت شد.

این روزنامه نگار در تاریخ 22 خرداد دستگیر شد و بعد از یک هفته زندان و بازجویی در تاریخ 30 خرداد از زندان اصفهان آزاد شد. در پی این اقدام ، نماینده خمینی شهر در مجلس شورای اسلامی در اعتراض به رسانه ای شدن خبر تجاوز در خمینی شهر بدون اینکه به ریشه این حوادث و ناامنی ها اشاره داشته باشد، رسانه ها را مورد بازخواست قرار داد که «رسانه‌ها و مطبوعات به طور گسترده و بی‌سابقه حادثه زشت و اتفاق شنیع ورود به حریم یكی از باغات خمینی‌شهر و انجام آدم‌ربایی و تجاوز به نوامیس را در صدر اخبار قرار داده‌اند»

گام دوم: زمزمه های تدوین طرح انضباط رسانه ای

همه شواهد بعد از این ماجرا نشان داد که حاکمیت به مانند گذشته در پی محدود کردن رسانه هاست به طوری‌ که بلافاصله این نماینده مجلس زمزمه های ضابطه مند کردن اخبار حوادث را مطرح کرد.

نماینده خمینی شهر با سابقه ای که از محکوم کردن رسانه ها در انتشار خبر تجاوز داشت ، خود پیگیر محدود سازی بیشتر رسانه ها شد: «کمیسیون شوراها و امور داخلی مجلس به این جمع بندی رسید که درباره این گونه حوادث و انتشار اخبار مربوط به آن در رسانه ها، تدابیری در قالب تدوین طرح انضباط رسانه ای در دستور کار خود قرار دهد.»

ابطحی دیدگاه های همکاران خود را نسبت به این موضوع مطرح کرد و گفت: «تلاش مجلس در این راستا خواهد بود که رسانه ها با انتشار این گونه اخبار موجب شکستن قبح این اعمال شنیع نشوند. رسانه ها باید به گونه ای حوادث را منعکس کنند که هم جنبه خبری داشته باشد و هم جنبه آموزشی، نه این که موجب ترویج فساد شود.»

اما این سخنان واکنش های بسیاری را به همراه داشت. «بهمن کشاورز»، حقوقدان یکی از افرادی بود که نسبت به این موضوع واکنش نشان و درگفتگو با سایت فرارو گفت: «اینکه مطلقاً بگوییم نشر اینگونه اخبار به صلاح جامعه نیست، درست نیست زیرا یک از ابزارهای پیشگیری از تکرار موارد مشابه، نقل این مطالب و اطلاع رسانی به جامعه است به خصوص در مواردی نظیر قتل‌های زنجیره ای یا تجاوزات زنجیره ای یا مواردی نظیر اینها، هشدار به جامعه (در خصوص حوادث روی داده) در یک محیط خاص باعث می شود مردم حواسشان را جمع کنند و از افتادن به دام یک چنین ماجراهایی بدور باشند و احتراز کنند.»

بررسی ها نشان می دهد که کلا سه نوع نگرش نسبت به انعکاس اخبار حوادث در ايران وجود دارد: 1- اخبار حوادث بد است زيرا جامعه را مشوش و نگران مي کند، رفتارهاي تبهکارانه را رواج مي دهد و براي افرادي که تمايلات تبهکارانه دارند جنبه آموزشي داشته باشد. 2- اخبار حوادث باعث مي شود خوانندگان آموزش ببينند و هوشيار بشوند. 3- ديدگاه سوم ديدگاه بينابين است که مي گويد اينکه ما چگونه اخبار حوادث را تنظيم کنيم مهم است. خبر حادثه بالذات بد نيست. اگر در تنظيم اخبار حوادث رعايت جنبه اطلاع رساني و آموزش و هشدار را داشته باشيم و نظر کارشناسان، جرم شناسان، کارآگاهان و... هم در آن لحاظ شود، جنبه هاي بدآموزي اخبار حوادث خنثي مي شود و خواننده آموزش مي بيند.

کشاورز در پاسخ به این سئوال که از آنجایی که قانون در خصوص مواردی چون «تشویش اذهان عمومی»، «ترویج فساد اخلاقی و اباحه گری» تمهیدات لازم را اندیشیده است آیا تدوین طرح هایی چون «انضباط رسانه ای» نوعی موازی کاری قانونی به حساب نمی آید گفت: «مطمئناً همین گونه است به این معنا که آنچه در اینگونه موارد فعلاً وجود دارد، به لحاظ وجود مفاهیم و الفاظ مبهم و قابل تفسیر، به اندازه کافی مذیّق حقوق مطبوعات و رسانه ها هست، بنابراین اضافه کردن چیز دیگری بر آن به نظر من نه لازم است و نه صحیح.»

وی در پاسخ به این سئوال که آیا سخن گفتن از چنین طرح هایی در شرایط حاضر این شائبه را که گویا مسئولین قصد پاک کردن صورت مسئله را دارند در اذهان عمومی ایجاد نخواهد کرد؟ واینکه آیا این طرح پاسخ قانع کننده ای به افکار عمومی جامعه هست یا خیر؟ گفت: «پرده پوشی و مخفی کاری و سعی در کتمان اصل این قضایا مطمئناً باعث نخواهد شد حوادث مکتوم بماند اما آنچه که اشاعه خواهد یافت مطالب غیرواقعی توأم با شاخ و برگها و تفسیرها و شایعات اضافی است که باعث تشویش بیشتر اذهان عمومی خواهد شد و آنچه که باید مطرح و به اطلاع عامه برسد اصل قضیه است بدون هیچ نوع شاخ و برگ و بدون حتی هیچ نوع تفسیری، فقط انذار جامعه و هشدار دادن به آن باید انجام شود.»

گام سوم: تعیین مسئول اطلاع رسانی اخبار حوادث

اما اظهار نظر نمایندگان مجلس در محدود کردن رسانه ها و گسترش این تفکر به همین جا ختم نشد و در این بین باز هم یکی از نمایندگان مجلس در اظهار نظری اعلام کرد که مجلس در صدد این است که شوراي تامين هر شهر مسئول اطلاع رساني حوادث شود.

«ايوب پاپري مقدم‌فرد» در گفت وگویی اظهار داشت:« با تصويب اين طرح مطبوعات ملي و شهرستاني نيز ملزم خواهند شد كه با تاييد شوراي تامين هر شهر به درج خبر حوادث در صفحه خود اقدام كنند. »

اما «داریوش قنبری»، نماینده مردم ایلام در بین این نمایندگان با این موضوع مخالف است و معتقد است که «محدود کردن رسانه ها بحث کاملاً خطرناکی است، اولاً در ارتباط با رسانه ها و مطبوعات ما قانون داریم و خلاء قانونی در این زمینه وجود ندارد که کمیسیون شوراها بخواهد به این موضوع بپردازد.»

وی در گفت و گو با سایت فرارو افزود: «دوماً، این برداشت که عده ای عنوان می کنند انتشار این اخبار باعث ریختن قبح عمل می شود به این شکل نیست، بلکه انتشار این گونه اخبار باعث بیداری جامعه نیز می شود و با آگاهی مردم، آنها احتیاط لازم را در این زمینه رعایت خواهند کرد. همچنین با انتشار این اخبار به مسئولین نیز اطلاع رسانی صورت می گیرد و به آنها کمک می کند تا برنامه ریزیهای لازم را برای ممانعت از وقوع اینگونه حوادث در آینده انجام دهند.»

گام چهارم: جرم دانستن القای احساس ناامنی توسط رسانه ها

اما آخرین گام و اظهار نظری که نمایندگان مجلس در راستای محدود کردن رسانه ها در انعکاس اخبار حوادث انجام داده اند مربوط به موسی قربانی است که چند روز پیش اعلام کرد : «در صورت تصویب مجلس سیاه‌ نمایی و القاء احساس ناامنی به جامعه توسط رسانه‌ها هم جرم تلقی می‌شود.»

حال این سوال باید پرسیده شود که اين روزها بسترهاي اجتماعي و مردمي دچار تشويش و ناامني شده يا اينكه رسانه‌ها اقدام به سياه نمايي كرده اند و به انتشار ناامني ها و تجاوزهاي شوك برانگيز دامن زده اند؟ آيا رسانه ها براي بالا رفتن فروش‌شان به آنچه كه از آن به عنوان سياه نمايي ياد مي شود دامن مي زنند؟

دكتر «غلامرضا جمشيدي‌ها»، دانشيار گروه جامعه‏شناسي و رئيس دانشكده علوم اجتماعي دانشگاه تهران در گفت و گو با روزنامه تهران امروز، وقتي در برابر اين سوالات قرار مي‌گيرد، حوادث را مرور کرد وگفت:« قضاوت درباره انتشار اينگونه اخبار بايد بر اساس قانون مطبوعات باشد.»

او قانون مطبوعات را مهمترين مرجع براي تعيين خط و مرز اطلاع‌رساني در مطبوعات عنوان کرد.

از سوی دیگر «علی اصغر محکی» فعال رسانه اي هم درباره موضوع سياه نمايي رسانه ها در وقايع اجتماعي اخير معتقد است: « موضوعي كه رابطه بين انتشار اخبار در مطبوعات را با احساس امنيت ارتباط مي دهد، اين است كه تصور مي شود، مردم به مثابه مخاطبان منفعل در برابر اخبار انتشار يافته، بي‌دفاع هستند.»

او تاكيد ‌کرد:« رابطه مستقيمي بين انتشار مطلب و تاثير آن در جامعه وجود دارد اما نتايج مطالعات ارتباطات نشان داده است كه احساس امنيت صرفا و به تنهايي محصول انتشار اخبار رسانه اي نيست. در واقع ميزان امنيت عيني موجود در جامعه هم سهم ونقش خود را دارد. با وجود اين نبايد از آثار باز نمايي رسانه اي نسبت به امنيت موجود در جامعه نيز غافل بود.»

محكي همچنين سياه نمايي را تعريف کرد و گفت:« واژه‌اي به نام سياه نمايي درجايي ظهور پيدا مي‌كند كه هنجارهاي مربوط به انعكاس اخبار در رسانه ها به صورت روشن مشخص شده و مورد توافق اصحاب رسانه و ناظرين اجتماعي قرار گرفته باشد، در غير اين صورت هر گونه پوشش خبري را به منزله سياه نمايي مي توان برچسب زد.»

از سوی دیگر «کامبیز نوروزی» حقوقدان به این موضوع معترض است و به قانون مطبوعات اشاره می کند. وی در یادداشتی که در این رابطه روزنامه شرق منتشر کرد نوشت:« مخالفان انتشار اخبار حوادثي از واژه سياه‌نمايي براي اثبات مدعاي خود استفاده مي‌كنند و اين را موجبي تلقي مي‌كنند براي لزوم جلوگيري از انتشار اخبار حوادث يا محدود كردن آن، اما مواد سه و چهار قانون مطبوعات را فراموش مي‌كنند كه به موجب آن نشريات حق انتشار مطالب را دارند و «هيچ مقام دولتي و غيردولتي حق ندارد براي چاپ مطلب يا مقاله‌اي در صدد اعمال فشار بر مطبوعات برآيد يا به سانسور و كنترل نشريات مبادرت كند.»

اين گروه نبايد فراموش كنند كه حس امنيت يا عدم امنيت، پيش از آنكه ناشي از خواندن چند خبر يا گزارش در مطبوعات باشد، ناشي از تجربه روزمره زندگي افراد است.»

بسياري از روزنامه نگاران و استادان ارتباطات با اين اصل موافقند که بهتر است براي تاثيرگذاري و آگاهي بخشيدن بيشتر به مردم در مورد جرم ها و حوادث گوناگون در صفحه هاي حوادث، ستون هايي در نظر گرفته شود که در آنها حقوقدانان، وکلا، جرم شناسان، قاضي ها و... نظرات کارشناسي بنويسند تا آثار سوء اين اطلاع رساني به حداقل ممکن برسد.اما قطعا محدود سازی رسانه ها آنگونه که مورد نظر برخی از نمایندگان مجلس است از جانب این کارشناسان به هیچ عنوان توصیه نمی شود.

  • Version imprimable de cet article Version imprimable
  • envoyer l'article par mail envoyer par mail
  • از گشت ارشاد تا تبلیغات زیاد یک روزنامه دولتی و نبود نشریات محافظه کار

    23 آبان 1394

    خبرنگاران ایران- آنچه نمایشگاه مطبوعات امسال را از سالهای گذشته متمایز می‌کند، انصراف تعدادی از مطبوعات و خبرگزاری‌های جناح راست یا مخالف دولت است که پیش از برگزاری نمایشگاه مطبوعات اعلام کردند در آن حضور نخواهند یافت. وقتی در نمایشگاه مطبوعات امسال راه می‌روی خیلی زود نبود این نشریات را متوجه می‌شوی، خیلی‌ها معتقدند این رسانه‌ها و خبرنگارانشان وابسته به نهادهای امنیتی ایران هستند. آنها معمولاً با حضور در نمایشگاه و برگزاری نشستهای انتقادی و شعارهایی علیه دولت و یا در سال های ریاست جمهوری محمود احمدی نژاد علیه آنچه" فتنه گران "می‌خوانند، فضایی متفاوت را در نمایشگاه به وجود می‌آوردند، فضایی رادیکال که معمولاً به ایجاد تنش بین گروه‌ها و رسانه های منتقد آنان نیز منجر می‌شد.

  • یک بررسی آماری: ایرانی‌ها از کجا خبر می‌گیرند

    11 آبان 1394

    خبرنگاران ایران-با همه‌گیر شدن اینترنت و مخصوصا اینترنت‌های همراه در ایران، دسترسی به منابع خبری آن‌لاین برای گرفتن اطلاعات سریع‌تر شده و آنها در صدر منابع خبری آن دسته از ایرانیانی قرار گرفته‌اند که فعالانه پیگیر اخبار و رویدادها هستند. قطعا در این میان، بعضی منابع خبری از منابع دیگر مراجعان بیشتری دارند و در اصطلاح پرترافیک‌تر هستند. در این گزارش سعی شده‌است براساس اطلاعاتی که سایت الکسا فراهم می‌کند، پرمراجع‌ترین سایت‌های خبری ایرانی معرفی شده و باهم مقایسه شوند.

  • برنده نوبل ادبیات تحصیلکرده مدرسه روزنامه نگاری است

    23 مهر 1394

    خبرنگاران ایران-می‌خواهید برنده نوبل ادبیات شوید؟ به مدرسه روزنامه‌نگاری مینسک در بلاروس بروید. شاهد از غیب رسید: سوتلانا الکسیویچ، برنده جایزه نوبل ادبیات سال 2015 است. مارتا باسلز از گاردین او را این‌طور معرفی می‌کند: «یک نویسنده بلاروس و کسی که کتاب‌های تاریخ شفاهی او صدای هزاران نفر را که موجب انفجار درونی اتحاد جماهیر شوروی شدند را ثبت کرده است.»کتاب‌هایش که به گفته خودش 10 سال طول کشید تا نوشته شوند، بر اساس گفتگوهایی است که با مردم انجام داده است. بیشتر این مردم زن و کودک هستند. کسانی که در بحران‌های دردناکی چون حمله اتحاد شوروی به افغانستان و نشت اورانیوم از نیروگاه اتمی چرنوبیل، زندگی می‌کردند.