2 آذر 1392

اصطلاح «عده ای »در روزنامه های ایران

تیترهای گنگ در نشریات ایران که خبر داغ نیستند

2 آذر 1392

خبرنگاران ایران-سعیدرازی دوست:

حتما هر ایرانی روزنامه خوان یا هر فرد پیگیر مطالب خبرگزاری های فارسی زبان، بارها با تیترهایی شبیه موارد زیر روبه رو شده است: «عده ای مخالف بهبود شرایط اقتصادی هستند»، «عده ای مخالف بهبود روابط با جهان خارج اند»، «عده ای با حقوق بشر مخالفند»، «عده ای با جمهوریت نظام مشکل دارند»، «عده ای نمی خواهند مطبوعات آزاد داشته باشیم» و ... .

طبیعی یا بدیهی است که هر ایده، تفکر، آرمان، منش و نهاد، مخالفان و موافقانی داشته باشد. درباره چرایی موافقت ها و مخالفت ها می توان بی طرفانه، منطقی و پژوهشگرانه سخن گفت. اینکه کسانی مخالف بهبود روابط ایران با غرب باشند، نه چیز عجیبی است و نه گناهی شرم آور. شخصیت های سیاسی مخالف تفکر یا مشی مذکور نیز محق اند نسبت به پیشبرد یا معرفی افکار خود اقدام کنند. به نوعی می توان گفت در چنین شرایطی رسانه ها بدل به عرصه گفت و گو، منازعه و مباحثه دو سوی ماجرا می شوند. پس رسانه به نوعی به میدان زورآزمایی طرفین بدل می شود.

وقتی شخصیتی سیاسی می گوید: «کسانی مخالف حل مسأله تحریم ها هستند» به وضوح مخاطبان ویژه ای را در نظر دارد که به هر روی، مایل یا قادر نیست درباره مشخصات شان سخن بگوید. او تیری را در تاریکی شلیک می کند، با این امید که به هدفی که در ذهن دارد اصابت کند. آنچه در میانه این تیترها یا تیرهای شلیک شده جلب توجه می کند، فقدان شفافیت است. پرسش این است: این عده یا این افراد که با ... مخالفند، چه کس یا چه کسانی هستند؟ صراحت، شفافیت و روشنی از خصایص ذاتی و غیرقابل انکار هر نوشته و مطلب مطبوعاتی است؛ اما خلاف این آموزه بنیادین، بسیاری از مطالبی که رسانه های ایرانی برجسته می کنند، خارج از دایره ابهام نیست.

شاید بین اهل سیاست گفته های ابهام آلود و فاقد شفافیت، غرورانگیز نیز باشد. ایشان معتقدند چوب را برمی دارند تا دزد حساب کار دستش بیاید! باشد! اما کجای این موارد گنگ برای مطبوعات ایرانی جذابیت داشته است؟ اینکه مقامی بلندپایه بگوید «عده ای در کار قاچاق دارو دست دارند» چه سودی به حال ملت دارد و صاحب کدام جذابیت ژورنالیستی است؟ مشخص است که عده ای در قاچاق دارو دست داشته باشند! آیا این خبر از امری پنهان اطلاع داده است؟ بدیهی است عده ای مخالف رابطه با جهان غرب هستند. آیا تردیدی هست؟ آیا انتشار این خبر دربرگیرنده کشف کم نظیری است؟ اگر جذابیت را یکی از خصایص مطالب رسانه ای در نظر بگیریم، چنین اخباری برای چه کسانی جذاب است؟ برای گویندگان شان؟!

دادن نشانی های مبهم یا کلی، ساده ترین کاری است که یک سیاست پیشه می تواند انجام دهد. آیا بیان جمله ای نظیر «مافیای ورزش نمی گذارد فوتبال پاک داشته باشیم» اقدامی شجاعانه است؟ اینها حرف هایی کلی است که نه مافیای ورزش را افشا می کند و نه باعث کاهش فساد می شود. یک مقام مسؤول هم به هر حال حسب شخصیت یا منش خود محق است اظهار نظرهای چندپهلو، گنگ یا غیرشفاف داشته باشد. می تواند از عبارت های مبهمی نظیر «عده ای»، «کسانی»، «برخی» و ... استفاده کند. نقد شیوه بیان او کاری است جدا که نوشته حاضر قصد ورود به آن حوزه را ندارد. اما چرا مطبوعات چنین عبارت هایی را برجسته می کنند؟ شاید بشود گفت که چون خبرگزاری ها بعد از چند بار زیر و رو کردن گفته های مسؤولانه ای از نوع آنچه گذشت، چیزی خاصی برای انتشار پیدا نمی کنند، ناگزیر از تنظیم چنان خبرهایی می شوند. بالاخره باید محض خالی نبودن عریضه از نشست مطبوعاتی فلان مدیر خبری را منتشر کرد.

اما همین تیترهای گنگ برای مردم چه جذابیتی دارد که روزنامه ها مواردی از آن دست را در صفحه اول خود و حتی گاه در سطح تیتر نخست شان، برجسته می کنند؟ اینکه در صفحه اول روزنامه ها از قول معاون اول رئیس جمهور آمده باشد: «عده ای نمی خواهند دولت موفق شود» علاوه بر اینکه فاقد ارزش خبری است، از دو عنصر ضروری صراحت و شفافیت نیز بی بهره است. به قول قدیمی ها چشم بسته غیب گفته است!

مورد کم ارزش دیگری که رسانه های ایرانی به برجسته سازی آن علاقه دارند، سخنانی است که به نوعی «وعده سخن گفتن» محسوب می شود: «در صورت ادامه کارشکنی ها ماهیت این افراد را افشا خواهم کرد»، «اگر کارخانه های آلوده کننده هوا به کارهای خود ادامه دهند، نامشان را در اختیار رسانه ها قرار خواهم داد» و ... در این مطالب هنوز عنصری که مطلب را به سطح خبرهای داغ برساند دیده نمی شود؛ اما رسانه های ما به طرز غریبی شیفته این گونه خبرهای ابتدایی اند. صدالبته، هم کارشکنان و آلایندگان محیط زیست به کار خود ادامه می دهند و هم اینکه مسؤولان ما دست از تهدیدهای زبانی شان برنمیدارند تا مبادا در پیشگاه تاریخ به سهل انگاری متهم شوند!

اینکه احتمال دارد اگر چنان شود و چنین نشود، فلان مدیر در مورد فلان موضوع صحبت کند، خبر مهمی محسوب نمی شود؛ چرا که هنوز چیزی بیان نشده است. اگر برجسته سازی این موارد به خاطر این باشد که روزنامه ها واقعاً مورد دیگری برای برجسته سازی در صفحه های اصلی پیدا نمی کنند، آیا بهتر نیست سبک و شیوه دیگری برای رسانه نگاری ایرانی تعریف کرد؟ شیوه ای که در این وضعیت دست کم ارزش های ثابت خبری و اسلوب معین نوشتار ژورنالیستی را در پای احتیاط های سیاسی و اقتصادی قربانی نکند.

وقتی مقام مسؤولی اسامی اخلالگران بازار ارز را در اختیار رسانه ها قرار بدهد، ما با خبری داغ و کم نظیر روبه رو خواهیم بود؛ اما اینکه او هر شش ماه یک بار وعده افشا اسامی این اشخاص را بدهد و روزنامه ها هم سالی دو بار در صفحه اول خود اقدام به برجسته سازی آن کنند، هم افت جایگاه آن شخص در ذهن روزنامه خوان ها را به همراه خواهد داشت و هم افت شدید جایگاه روزنامه را نزد مخاطبان. برای چه به چاپ تیترهای اقدام کنیم که نه فقط باعث افزایش فروش نمی شود، عکس آن، کاهش اعتبار نشریه را نیز در پی دارد؟ شاید از این رو که همان سیاستمداران، مردان پشت پرده روزنامه های ما هستند!

  • Version imprimable de cet article Version imprimable
  • envoyer l'article par mail envoyer par mail
  • آفتهای روزنامه نگاری محلی و زن بودن

    5 آبان 1394

    خبرنگاران ایران -دلم می‌خواست بگویم باید از زن یا مرد بودن عبور کرد، ولی واقعیت جامعه ما چیز دیگری است و هنوز زن یا مرد بودن مهم است. گاهی فقط به خاطر زن بودن نادیده گرفته می‌شوی. در عرصه خبری هم همین‌گونه است گاهی به خاطر پوشش که مسئله‌ای کاملاً شخصی و خصوصی است، بین خبرنگاران تبعیض قائل می‌شوند؛ اما خب در عرصه رسانه همه مشکل‌دارند و نمی‌توان این نکته را هم نادیده گرفت. مشکلات اصلی برای همه یکسان است، نبود تشکیلات قوی صنفی برای مواقعی که با مشکل مواجه می‌شویم، معضل همیشگی نبود بیمه. اغلب صاحبان رسانه‌ها میل زیادی به بیمه کردن خبرنگارانشان ندارند، دستمزدهای کم در مقابل کار سخت خبر... ازجمله مشکلاتی است که همه ما با آن مواجه هستیم و زن و مرد هم نمی‌شناسد. گاهی بخاطر نوع پوشش و نداشتن چادر که موضوعی کاملا شخصی است. نسبت به من تبعیض قائل شده اند.مثلا در نشست خبری رییس جمهور که در دی ماه 93 به بوشهر آمده بودند، جای مرا با خانمی که چادر پوشیده بود عوض کردند . هرچند تیم حفاظت از من عذر خواهی کردند اما این نوع رفتار ها دردی عمیق به جای می گذارد.

  • ما می‌گفتیم «بزرگ دبیر»شما می‌گویید؛ «سردبیر»

    21 مهر 1394

    خبرنگاران ایران -نکته جالبی که در این کتاب دیدم واژه "بزرگ دبیر "بود. آیا می‌دانید این اصطلاح قدیم ندیم‌ها در برخی نشریات به‌جای عنوان سردبیر به‌کاربرده می‌شد.برگشتی‌ها هم هست، همان نشریاتی که به فروش نرسیده و بازگشت داده‌شده‌اند. صفحه بستن هم که کلی در روزنامه‌ها واژه متداولی هست در این لغت‌نامه دیده می‌شود: «آماده‌سازی صفحه به لحاظ فنی.»

    چه تصوری از وا‍ژه پاچلاقی دارید؟ اگر روزنامه‌نگارید فکر نمی‌کنم تصویرتان از این لغت چندان درست باشد اما اگر صفحه آرائید بیشتر به این لغت آشنایی دارید: «نامتقارن شدن یک ستون در صفحه یا خارج شدن فرم صفحه به دلیل وجود عکس و آگهی پاچلاقی نامیده می‌شود.» پوشش خبری که حسابی معروف است و برای اعزام یک خبرنگار برای منتشر کردن محتوای یک رویداد به کار می‌رود. پیش خبر و پی گیری خبر هم که خیلی معنایش معلوم است در این کتاب ذکرشده است.اگر واژه" تومنی نگار" را نشنیده‌اید هم بدانید که این لغت هم درگذشته‌ها در روزنامه‌نگاری رایج بوده و معنایش این بوده که خبرنگاری که فقط در ازای دریافت پول کار می‌کند. خبرنگاری که بر اساس تأمین منافع مالی خود و یا دریافت هدیه، حجم خبر را کم‌وزیاد می‌کند. همان‌ها که این روزها به رپرتا‍ژ-آگهی بگیر معروف‌اند. حاشیه و حاشیه‌نویسی هم حسابی در روزنامه‌ها کلمه معروفی است یعنی اتفاقات جالب یک خبر و مصاحبه. معمولاً خبرنگارانی که حاشیه را می‌بینند خبرنگاران بهتری در روزنامه‌ها هستند.

  • اجرای خودکار ویدئوها در فیس‌بوک؛ آیا اخلاق رسانه‌ای رعایت می شود

    24 شهریور 1394

    خبرنگاران ایران-به‌رغم منتقدانش اجرای خودکار ویدیو (اوتوپلَی) در شبکه‌های اجتماعی به‌سرعت فراگیر شده است. توئیتر اخیراً اعلام کرده است که تمام ویدیوهایی که بر این شبکه اجتماعی بارگذاری می‌شوند، به زودی به صورت خودکار اجرا خواهند شد. این کار درپی اقدام فیس‌بوک صورت می‌گیرد که از دسامبر ۲۰۱۳ اوتوپلی را روی دسک‌تاپ و موبایل اعمال کرده است.اما درحالی‌که اوتوپلی ممکن است برای جلب نظر مخاطب و دیده‌شدن ویدیوها مناسب باشد، مسائلی را هم برای رسانه‌های خبری که گزارش‌های دارای محتوای تصویری ناراحت کننده منتشر می‌کنند، پیش آورده است. کالینز می گوید: «ما بازخورد فوری از کاربران دریافت کردیم. یکی از آنان می گفت چطور می توانم اوتوپلَی را غیرفعال کنم. من دیگر نمی خواهم این صحنه‌ها را ببینم. افراد دیگری ما را به دلیل نمایش این ویدیو به صورت اوتوپلی مورد انتقاد قرار دادند.» هرجا کاربران فیسبوک به یک خط وای فای وصل شوند ویدیوها خودبه خود اجرا می شوند، اگرچه آنان می توانند گزینه‌ی اوتوپلی را در تنظیمات اکانت خود غیرفعال کنند.

    کالینز اشاره کرد که «در طول یک یا دو ساعت بعد از قرار گرفتن این ویدیو در صفحه ی فیسبوک «ده‌ها» کامنت دریافت کردیم. همه ی این کامنت ها درباره‌ی اجرای خودکار این ویدیو نبودند.