18 آبان 1392

شیوه ای رایج در روزنامه نگاری ایران

چرا خبرنگاران گفت و گوی تلفنی را انتخاب می کنند

18 آبان 1392

خبرنگاران ایران – علی رضا بهجت : یکی از ایرادهایی که اصحاب قدیمی مطبوعات به خبرنگاران جوان و امروزی می گیرند، این است که بسیاری از روزنامه نگاران این روزها به میزشان چسبیده اند و به جای اینکه از تحریریه روزنامه و خبرگزاری شان برای تهیه خبر و گزارش خارج شوند ، گوشی تلفن را برمی دارند و به این و آن زنگ می زنند؛ خبر و مصاحبه می گیرند و به قول معروف این گونه روزنامه نگاری می کنند.

مصاحبه های تلفنی امروزه در بسیاری از خبرگزاری ها کاملا رایج شده است و خبرگزاری ها با آوردن این دلیل که مبنای کار آنها انتشار سریع خبرهاست و به سرعت بالا نیاز دارند؛ عمدتا از طریق تلفن خبرها را پوشش می دهند . درصد بالایی از مصاحبه ها نیزدر خبرگزاری های معروف ایران به صورت تلفنی انجام می شود .

به نظر برخی از کارشناسان رسانه، این روزها شیوه مصاحبه تلفنی، جایگزین گزارشهای توصیفی و مشاهده ای در روزنامه ها شده است و خبرنگاران به جای رفتن به بطن جامعه و مشاهده نزدیک پدیده ها می خواهند واقعیت را با تلفن به مخاطب انتقال دهند.

اما چه مولفه هایی باعث موفقیت یک مصاحبه ی تلفنی می شود ؟ تشخیص اینکه یک خبرنگار چه وقت باید به جای مصاحبه ی تلفنی مصاحبه ی حضوری و یا حتی ایمیلی بگیرد کدام است ؟ اصولا طرح چه مباحثی مناسب مصاحبه تلفنی نیست؟ اینها و سوالات دیگر از جمله مباحثی است که در این گزارش بررسی شده است .

" 90 درصد مصاحبه ها ی خبرگزاری ها تلفنی است "

چه دلایلی باعث می شود خبرنگاران بیشتر از مصاحبه های تلفنی برای تهیه مطالب شان استفاده کنند و بیشتر اوقات آن را به هر روش دیگری ترجیح بدهند ؟

زینب کاظم خواه، خبرنگاری که سالها در خبرگزاری های مختلف از جمله ایسنا و خبرآنلاین مشغول فعالیت بوده و در طول فعالیتش مصاحبه های تلفنی زیادی انجام داده، در حالی که معتقد است 90 درصد مصاحبه ها در خبرگزاری های ایران تلفنی انجام می شود در گفتگو با خبرنگاران ایران می گوید :«خبرنگاران خبرگزاری ها به دلیل سرعت بالا در زمینه اطلاع رسانی نمی توانند همیشه مصاحبه حضوری داشته باشند ، چرا که در این صورت ، سرعت در انتشار اخبار که اصل اول در یک خبرگزاری است از بین می رود . دلیل گرایش خبرگزاری ها به مصاحبه های تلفنی فقط به دلیل سرعت بالا در انتشار اخبار است. »

فرهاد رجبعلی، خبرنگار و معاون سابق سردبیر روزنامه مردم سالاری نیز در پاسخ به همین سوال ما می گوید:«عموما مصاحبه تلفنی کاربرد خبری یا تفسیری در پی خبر یا موضوعی با ارزش خبری زیاد یا فراگیر دارد. این روزها در عصر ارتباطات هستیم و خبرها در کسری از دقیقه روی سایتهای خبری می روند و یا حتی امروزه با گسترش اینترنت به سرعت در فضای مجازی گسترش می یابند. پس ارتباط سریع با مصاحبه شونده و کسب اطلاع یا نظر از مصاحبه شونده درباره خبر یا موضوعی معین، مشخصه ی این روزهای یک خبرنگار است و برای خبرگزاری ها انتشار سریع تر خبر و مصاحبه در فضای فشرده و رقابتی امری ضروری شده است .»

امکانات خبرگزاری ها و نحوه مصاحبه گری

اما آیا رویه عمومی و معمول انجام مصاحبه در خبرگزاری ها به صورت تلفنی ا ست؟ آیا این امر به امکانات و استراتژی های خبرگزاری وروزنامه هم مرتبط است ؟

زینب کاظم خواه بر این اعتقاد است: « اصول کار یک خبرگزاری با دیگری ممکن است متفاوت باشد مثلا در خبرگزاری ایسنا اصولا اخبار از طریق مصاحبه به دست می آیند، ضمن این که این خبرگزاری در گذشته بیشتر سعی در تعریف سوژه های جدید داشت و از خبرنگاران می خواست حول آن سوژه ها گفتگوهایی بگیرند اما در این سال ها این موضوع قدری کاهش یافته است.»

فرهاد رجبعلی اما می گوید :« به نظرم نحوه کار بستگی مستقیم به امکانات خبرگزاری ها دارد. به عنوان مثال؛ یک خبرگزاری با پشتوانه مالی نیرومند می تواند خبرنگارهای بیشتری در حوزه های مختلف جذب کند و در جلسات مختلف پارلمانی یا ریاست جمهوری چند خبرنگار در حوزه های مختلف مستقر کند. اما خبرگزاری هایی با بودجه محدود، سردبیر در اتاق خبر و پس از کسب خبری با ارزش درخور، تشخیص می دهد که خبرنگار باید تلفنی دیدگاه کارشناس یا کارشناسان را درباره موضوع بررسی کند یا خیر ؟ بازتاب سریع این اخبار قطعا به اعتبار خبرگزاری یا منبع خبر کمک بسیار خواهد کرد. به همین خاطر این روزها بسیاری از خبرگزاری ها تلاش می کنند اخبارشان را سریع منتشر کنند قطعا این میزان از سرعت با مصاحبه های حضوری و کتبی میسر نیست. »

"سوالات چالشی مناسب مصاحبه تلفنی نیست"

اما چه زمانی یک خبرنگار ترجیح می دهد به جای مصاحبه ی تلفنی مصاحبه حضوری و یا حتی کتبی انجام دهد ؟چه سوالاتی برای مصاحبه تلفنی و کدام یک برای دیگر گفتگوها مناسبند ؟

خبرنگار ایسنا می گوید: « با توجه به این که در سال های اخیر استفاده از اینترنت بیشتر شده، در صورت تمایل مصاحبه شونده، ترجیح می دهم از طریق ایمیل مصاحبه کنم .

همچنین ارتباط ایمیلی با افرادی که خارج از ایران زندگی می کنند بسیار راحت تر و از سوی دیگر کم هزینه تر است. اما به عنوان مثال زمانی که بخواهی با یک پیشکسوت و یا یک مقام دولتی صحبت کنی مصاحبه حضوری بهتر است . توصیف فضا در این گونه مصاحبه ها مهم و برای مخاطب تاثیر گذار است .»

به گفته کاظم خواه اصولا مصاحبه ای که طولانی است، مناسب مصاحبه تلفنی نیست .مصاحبه های تلفنی برای دریافت اخبار کوتاه مناسبترند اما اگر وقت کافی نداشته باشیم در آن صورت می توان مصاحبه را تلفنی انجام داد.

نظر رجبعلی نیز تقریبا مشابه عقیده خبرنگار ایسنا است:« باید ابتدا هدف مصاحبه را تعیین کرد. هدف اصلی مصاحبه دریافت اطلاعات بیشتر درباره یک خبر یا آگاهی از واکنش کارشناسان در مورد آن خبر یا انعکاس نظرات و اطلاعات ویژه شخصیت های خبرساز است. در یک مصاحبه چالشی، تماس تلفنی توفیق چندانی نخواهد داشت. برای تولید مصاحبه های تفسیری با سئوالات چالشی مصاحبه حضوری بهترین شکل ممکن است که این روزها با توجه به انتشار برق آسای خبر در فضای مجازی، جایگاه خود را از دست داده اند .»

بازار داغ تکذبیه در مصاحبه های تلفنی

اما بعد از گفتگوهای تلفنی معمولا بازار« تکذیبه » هم داغ است و این یکی از مشکلات این شیوه جمع آوری اخبار است .گاه خبرنگار واژه ای را اشتباه متوجه می شود و همان را یادداشت می کند ، این واژه بار معنایی جمله را به طور اساسی تغییر می دهد و همین باعث بروز مشکلات و طرح گله و حتیرشکایت مصاحبه شونده می شود .

زینب کاظم خواه در این باره می گوید :« در مصاحبه های تلفنی این اتفاق رایج است و ممکن است مصاحبه شونده حرفی بزند اما خبرنگار از آن برداشت اشتباه کند . گاه این مساله چنان جدی می شود که کار به تکذیبیه و حتی حذف کل مصاحبه از خروجی خبرگزاری می رسد .»

معاون سابق سردبیر روزنامه مردم سالاری در باره ی این قبیل مشکلات و راه حلش می گوید :« یکی از مواردی که حتما باید در مصاحبه های تلفنی رعایت شود، ضبط مکالمه است. بسیار اتفاق افتاده است که مصاحبه شونده پس از انتشار مصاحبه اش، بخشی از گفته هایش را تکذیب کرده و مدعی شده که چنین و چنان نگفته است. تنها ضبط مکالمه است که روزنامه را از عواقب حقوقی این مساله می رهاند. البته موارد زیادی هم پیش آمده که مصاحبه شونده گمان می برد می تواند همانند مصاحبه حضوری بر ضبط صوت خبرنگار تسلط داشته باشد و پس از قطع ضبط صدا، به راحتی درباره موضوع نظر بدهد که معمولا در مصاحبه تلفنی این گونه نیست .»

او اضافه می کند: « متاسفانه برخی خبرنگار ان به دلیل عدم تسلط بر موضوع مصاحبه و نیز عدم مهارت لازم برای مصاحبه تلفنی، معمولا مصاحبه در خوری انجام نمی دهند. بنابراین خبرنگار در هنگام تنظیم مصاحبه تصمیم می گیرد با حذف سئوالات، مصاحبه را تبدیل به یک یادداشت کند، که این یکی دیگر از شکایتهای خصوصی بعضی از مصاحبه شونده ها به مطبوعات است . در اغلب موارد این گله ها در جایی هم منتشر نمی شود چون اغلب مصاحبه شونده ها ملاحظه خبرنگاران را می کند.»

مصاحبه تلفنی، اصول روان شناسانی و تکنیک های مصاحبه

چه مولفه هایی باعث موفقیت یک مصاحبه ی تلفنی خوب می شود ؟ سالی آدامز که تالیفاتی در زمینه روزنامه نگاری دارد معتقد است : «رمز موفقیت در مصاحبه های تلفنی این است که گزارشگر عاشق گفت و گوی تلفنی باشد و از آن لذت ببرد .» ( ژورنالیزم،مفاهیم نظری و کاربردی، تونی هارکوپ،ترجمه رضا داودی، صفحه 223)

فرهاد رجبعلی هم در این باره می گوید:« بی شک تسلط خبرنگار به حوزه ای که در آن فعالیت می کند، مهم ترین و موثر ترین مولفه موفقیت یک مصاحبه است. به عنوان مثال یک خبرنگار حوزه مجلس به خوبی به آئین نامه های مجلس و روند مصوبات تسلط دارد و سئوالات یک خبرنگار حوزه مجلس سئوالات کلی و اولیه نخواهد بود. اما در کل، تلاش خبرنگار در مطالعه و تحقیق درباره موضوع و همچنین خود مصاحبه شونده از عوامل مصاحبه تلفنی موفق است و در این میان آگاهی از اصول روانشناسی نیز در کنترل مصاحبه تلفنی بسیار مهم است. چون که بسیار پیش می آید که در مصاحبه های تلفنی به خاطر عدم مواجهه حضوری، مصاحبه شونده از پاسخ صریح طفره می رود و تنها عامل روانشناسی است که می تواند حتی یک خبرنگار قهار در حوزه خود را در مسیر عادی مصاحبه قرار دهد و مصاحبه شونده را در فضای عاری از تنش، با پرسشهای پی در پی وادار به سخن گفتن کند.»

اما نحوه ی ارتباط مناسب در یک مکالمه تلفنی چیست ؟ جین هارکوپ، نویسنده کتاب ژورنالیسم و مفاهیم کاربردی در این باره به خبرنگاران جوان توصیه می کند:« سعی کنید لحن سخنان شما با نشاط ، هوشیار و کاملا دوستانه باشد . تجربه ثابت کرده است ایستادن هنگام مکالمه ی تلفنی ، اعتماد به نفس فرد را بالا می برد و حرکات دست و سر و حالت چهره می تواند به تنظیم لحن صدا به گونه ای مطلوب کمک کند. »( همان، صفحه 224)

یکی از خبرنگارانی که سالهاست با روزنامه های معروف به اصلاح طلب همکاری می کند و از ما می خواهد نامی از او در این گزارش نبریم نیز در این باره می گوید : « خیلی مهم است که شما با چه کسی گفتگو می کنید . در اینجا واقعا نحوه ارتباط شبیه برقراری هر رابطه انسانی دیگر است . در گفتگوها ما با آدمهای مختلفی روبرو هستیم که از لحاظ موقعیت اجتماعی ، سیاسی و فرهنگی و از جهت میزان اشتهار دارای سطوح متفاوتی هستند . ما باید به خوبی بدانیم با هر کدام چگونه برخورد کنیم . »

او در ادامه می گوید : « در زمان تماس تلفنی ما نمی دانیم که طرف مقابل در چه وضعیتی است و آیا دارای موقعیت مناسبی برای مصاحبه است . بنابر این باید با چنان لحنی حرف بزنیم که طرف را به گفتگو ترغیب کنیم و اگر زمان مناسبی نیست باید از او بخواهیم که زمان مناسبی را تعیین کند .»

او همچنین متذکر می شود : « اگر خبرنگار ببیند که زمان مناسبی برای گفتگوست باید همانجا به اصطلاح تا تنور داغ است ، نان را بچسباند و ادامه مصاحبه را به وقت دیگری موکول نکند .»

او همچنین به نکته ای فرهنگی اشاره می کند: « به طور کلی ویژگی فرهنگی ما ایرانی ها اینگونه است که اگر بخواهیم تقاضایی را مطرح کنیم ، به صورت حضوری توفیق بیشتری کسب می کنیم . پس در مصاحبه های تلفنی خبرنگار باید تمام توان و هوشش را بکار گیرد که مصاحبه شونده راضی به گفتگو شود. »

یک خبرنگار نیز خاطره ای را در این ارتباط تعریف می کند : « در گفتگویی تلفنی با یکی از فعالان محیط زیست، وقتی که مصاحبه شونده حرف می زد ، من مدام برای نشان دادن حضور خودم پای تلفن از کلمات تاییدی استفاده می کردم اما طرف مقابل عصبی شد و به من گفت : «خواهش میکنم اینقدر اهوم اهوم نکنید ! ظاهرا من تمرکز او را به هم زده بودم. یا او فکر کرده بود کلماتی که من به کارمی برم زیاد مودبانه نیست در حالی که قصد من فقط این بود که به او نشان دهم حواسم کاملا با اوست .سوتفاهم هم در این گونه مصاحبه ها به وجود می آید.»

با وجود مزایای مصاحبه تلفنی به ویژه سرعت بالا در خبرگیری ؛ آیا این شیوه برای همه سبک ها از جمله گزارش نویسی و یا مصاحبه های چالشی مناسب است؟ اگر نمی توان از طریق این شیوه مصاحبه ای چالشی گرفت؛ و یا اگرکوتاهی وعدم حضور مصاحبه تلفنی باعث سوتفاهم می شود چرا همچنان روزنامه نگاران از این شیوه استقبال بیشتری دارند ؟

  • Version imprimable de cet article Version imprimable
  • envoyer l'article par mail envoyer par mail
  • اصول رفتاری روزنامه‌نگاران در اعلامیه سازمان بین المللی روزنامه‌نگاران

    2 آذر 1394

    خبرنگاران ایران-در ماه مه اسپینوزا تابلویی در بازار اصلی خَلَپه روبه‌روی ادارات دولتی نصب کرد که روی آن نوشته بود «بازار رِجینا مارتینز». هدف از این کار ادای احترام به مارتینز و اعتراض به روند تحقیقات بود.اعلامیه سازمان بین المللی روزنامه‌نگاران(IFJ) درباره اصول رفتاری روزنامه‌نگاران به عنوان یک استاندارد حرفه‌ای برای روزنامه‌نگارانی شناخته می‌شود که در فرایند جمع‌آوری، انتقال، انتشار و اظهارنظر درباره اخبار و اطلاعات در رویدادهای توصیفی نقش دارند.

  • جنگ با دوربین؛ مروری کوتاه بر زندگی رابرت کاپا، عکاس خبری

    15 آبان 1394

    خبرنگاران ایران- «اگر عکس‌تان خیلی خوب نشده، به این خاطر است که خیلی نزدیک نشده‌اید.» اگر عکاس خبری باشید، احتمالا این جمله را شنیده‌اید. جمله‌ای از «رابرت کاپا» یکی از مهم‌ترین عکاسان خبری جهان که شهرتش را بیشتر از هرچیز مدیون عکس‌هایی است که از پنج جنگ بزرگ قرن بیستم ثبت کرد؛ جنگ داخلی اسپانیا، جنگ دوم چین و ژاپن، جنگ جهانی دوم (بخش اروپایی جنگ)، جنگ ۱۹۴۸ اعراب و اسرائیل و همین‌طور جنگ اول هندوچین (جنگ استقلال ویتنام از فرانسه). دوستش «جان اشتاین‌بک» ـ نویسنده آمریکایی ـ درباره‌اش نوشته است: « نمی‌توانید جنگ را تصویر کنید،چون جنگ نوعی احساسات است. اما او می‌توانست هول جنگ را در چهره یک کودک به تصویر بکشد.» ۲۲ اکتبر، ۳۰ مهر سالروز تولد رابرت کاپا بود که در ۴۱ سالگی در یکی از آخرین جنگ‌هایی که به‌تصویر کشید، کشته شد.

  • روزنامه‌نگاری که عامدانه و آشکار «بی‌طرفی» را کنار گذاشت

    7 مهر 1394

    خبرنگاران ایران- پاپ فرانسیس، رهبر کاتولیک‌های جهان هفته گذشته برای نخستین بار به آمریکا سفر کرد و یکی از مهم‌ترین سخنرانی‌هایش را در این سفر در مقابل کنگره انجام داد. او در این سخنرانی از چهار شخصیت تاریخی ایالت متحده نام برد که برای دنیای ناامن امروزی می‌توانند منبع الهام باشند؛ «آبراهام لینکلن»، «مارتین لوتر کینگ»، «دورتی دِی» و «توماس مرتن». شیوه‌ای که او در روزنامه‌نگاری آمریکا دنبال کرد، نمونه‌ای مناسب از روزنامه‌نگاری «مدافعه‌گر» محسوب می‌شود؛ سبکی از روزنامه‌نگاری که با کنار گذاشتن عامدانه و آشکار «بی‌طرفی»، عملگرایی و دفاع از اندیشه و عقیده‌ای خاص را سرلوحه خود قرار می‌دهد.