13 آبان 1392

گفت و گو با رییس انجمن ملی رسانه های مستقل در تاجیکستان

روزنامه نگاران در تاجیکستان حق انتقاد به رییس جمهور را ندارند

13 آبان 1392

خبرنگاران ایران- بابک موحدی:"حتی در ایام انتخابات ریاست جمهوری نیز هیچ رسانه ای در تاجیکستان حق انتقاد از رییس جمهوری و نزدیکانش را ندارد." نورالدین قرشی بایوف، رییس انجمن رسانه های مستقل این گفته را در حالی می گوید که تنها دو روز به برگزاری انتخابات ریاست جمهوری تاجیکستان باقی مانده است و پوشش رسانه ای انتخابات در دستان رسانه های دولتی تاجیکستان است. روز ششم نوامبر( 15 آبان ماه) در تاجیکستان، شش نامزد در انتخابات ریاست جمهوری به رقابت می پردازند. اما حال و هوای نشریات و رسانه ها در تاجیکستان در ایام انتخابات چگونه است؟ به گفته قرشی بایوف وقتی اخبار مربوط به انتخابات ریاست جمهوری تاجیکستان را دنبال می کنی؛ از بین شش کاندیدا نام امامعلی رحمان را بیشتر می خوانی و می شنوی. کاندیدایی که در حال حاضر رییس جمهور تاجیکستان است و در ایام انتخابات چهره ی اوست که به صورت بیلبورد و پوستر در سطح شهر دوشنبه تبلیغ می شود و در نتیجه چهره های دیگر کاندیداها در میان مردم ناشناخته مانده اند.

قرشی بایوف در این گفت و گو درباره فعالیت های انجمن رسانه های مستقل سخن می گوید. انجمنی که در تاجیکستان در سال 1999 به عنوان تشکلی غیر دولتی تاسیس شد . اعضایش را روزنامه نگاران آزاد و رسانه های مستقل این دیار تشکیل می دهند. روزنامه نگارانی که به گفته نورالدین قرشی بایوف، رییس انجمن رسانه های مستقل ، هیچ سازمان و رسانه ای از آنها حمایت نمی کند. در حال حاضر حدود هزار روزنامه نگار آزاد عضو این انجمن هستند . قرشی بایوف از ضرورت بودن سندیکایی غیر دولتی برای حمایت از روزنامه نگاران آزاد و منتقد می گوید:" ما یاری دهندگان روزنامه نگاران آزادیم. و دولت از اینکه روزنامه نگاران حامیانی داشته باشند ؛ می ترسد." در تاجیکستان رسانه ها حق انتقاد از رییس جمهور را ندارند در حالی که در هیچ جای قانون ننوشته که روزنامه نگار حق انتقاد از رییس جمهور را ندارد بر اساس همین قانون نانوشته روزنامه نگاران و رسانه های مستقل تحت فشارند و مهم ترین سلاح آنها قانون و حمایت های قانونی ای است که این انجمن در اختیارشان می گذارد."

• قبل از اینکه به فعالیت انجمن رسانه های مستقل بپردازیم؛ می خواهم بدانم در آستانه انتخابات ریاست جمهوری تاجیکستان کدام خطوط قرمز برای روزنامه نگاران در ایام انتخابات وجود دارد؟ و آیا آنها می توانند نگاه انتقادی خود را به دولت منتشر کنند؟

کار در چارچوب قانونی و اخلاق حرفه ای روزنامه نگاری در تاجیکستان رویایی نشدنی است چرا که مسئولین دولتی معیارهای قانونی و اخلاقی را رعایت نمی کنند. مثلا پوشش رسانه ای انتخابات ریاست جمهوری از جانب رسانه های دولتی به صورت یک طرفه صورت می گیرد. به همین دلیل است که بر سر شفافیت و دمکرات بودن انتخابات سر و صدای زیادی می شود.

• یعنی قانونی وجود دارد که می گوید تنها رسانه های دولتی حق انعکاس اخبار انتخابات را دارند؟

محدودیت های جدیدی وجود ندارد .چون در کل پوشش اخبار انتخابات تحت نظر کمیسیون مرکزی انتخابات و طبق مقررات انتخابات کشوری انجام می شود؛اما متاسفانه این قواعد و قوانین از جانب مسئولان دولتی همیشه نقض می شود.

• آنچه روزنامه نگاران در ایام انتخابات نباید بنویسند کدام است؟

آنچه که نباید روزنامه نگاران انجام دهند؛ توهین و تحقیر نامزدهای رییس جمهوری است. همچنین روزنامه نگاران نباید از رییس جمهور فعلی یعنی امامعلی رحمان و نزدیکانش انتقاد کنند که این مغایر دمکراسی است.

• چند روزنامه دولتی و غیردولتی در تاجیکستان منتشر می شود و در مجموع تعداد رسانه های مختلف این کشور چقدر است؟

در حال حاضر در تاجیکستان 515 روزنامه، مجله و خبرگزاری فعال هستند. در این میان 330 روزنامه که 125 روزنامه دولتی و 205 روزنامه مستقل منتشر می شوند. همچنین 174 مجله که 82 تای آنها دولتی و 92 مجله خصوصی هستند؛ به دکه های روزنامه فروشی می روند.از میان یازده خبرگزاری فعال در تاجیکستان، یکی از آنها وابسته به دولت است.

• در چنین شرایطی انجمن ملی رسانه های مستقل تاجیکستان برای روزنامه نگاران تاجیک چه می کند؟

انجمن ملی رسانه های مستقل سه کار اساسی می کند. اول، مانیتورینگ آزادی بیان در تاجیکستان. به این معنا که اتفاقات مربوط به آزادی بیان را ثبت می کنیم و گزارشی را به سه زبان روسی،تاجیکی و انگلیسی به صورت ماهیانه درباره وضعیت آزادی بیان در تاجیکستان منتشر می کنیم. دومین کار انجمن، کمک حقوقی و قانونی به روزنامه نگاران است. سه مرکز حقوقی وابسته به انجمن در شهرهای دوشنبه، قرغان تپه و خجند به روزنامه نگارانی که در فرایند حرفه شان دچار مشکلاتی شده اند؛ کمک قانونی و حقوقی می دهند و سومین کار اصلی انجمن، آموزش و تحقیقات به ویژه تهیه برنامه های آموزشی درباره حقوق رسانه ها و روزنامه نگاران است. همچنین آشنا کردن روزنامه نگاران به مولتی مدیا یکی از وظایف ماست. به طور کلی ما نمایندگان و یاری دهندگان روزنامه نگاران در شرایط ضروری هستیم. حتی اگر لازم باشد در حالت ضرورت با مقامات بین المللی و دولتی به عنوان نمایندگان روزنامه نگاران ، نقش حمایتی ایفا می کنیم.

• آیا انجمن رسانه های مستقل، اولین نهاد صنفی روزنامه نگاران پس از استقلال این کشور بوده است؟

قبل از ما انجمن دیگری بود که فقط شامل خبرنگاران رادیو و تلویزیون می شد که چند سالی هم بیشتر فعال نبود. همکاران ما در این انجمن به من پیشنهاد دادند که این انجمن را احیا کنیم ؛ اما من روزنامه نگار رسانه های چاپی بودم و گفتم که علاوه بر خبرنگاران رادیو و تلویزیون همه روزنامه نگاران روزنامه های چاپی نیز باید تحت پوشش انجمن باشند.این تصمیم سنگینی بود. اولا که انجمن سابق نمی خواست انجمنی نو تاسیس شود و دوم مقامات دولتی نمی خواستند روزنامه نگاران در برابر آنها برای آزادی بیان تلاش کنند.

• با توجه به این موانع چگونه خود را به عنوان تشکلی صنفی ثبت کردید؟

از سال استقلال تاجیکستان، سازمان اتحادیه ژورنالیست های تاجیکستان تنها نهاد صنفی روزنامه نگاران بود که فعالیتی هم نداشت بنابراین مانعی هم برای دولت محسوب نمی شد. اما زمانی که تصمیم به تاسیس انجمن ملی رسانه های مستقل گرفتیم تنها شش ماهش را در پی ثبت بودیم. مانع ایجاد می کردند. با چندین مسئول دولتی مذاکره کردیم و توضیح دادیم که قصد داریم در چارچوب قانون حرکت کنیم. اما آنها از اینکه روزنامه نگاران حامیانی داشته باشند؛می ترسیدند. اما حال که 15 سال از زمان فعالیت ما می گذرد در پی ایجاد رقبایی برای خود هستیم و دوست نداریم در فضای اطلاعات تاجیکستان یکه تازی کنیم. اعلام هم کرده ایم که خواهان رقابت با انجمن های دیگر هستیم . حتی پنج شش سال است که برای احیای اتحادیه ژورنالیست های تاجیکستان کمک می کنیم اما متاسفانه این اتحادیه از سال های شوروی تا امروز جانبدار حکومت بوده است. در سال 2005 نیز رقیب دیگری به نام مدیا آلیانس تاجیکستان پیدا شد . اعضای مدیا آلیانس، ناراضیان از انجمن ما بودند که مدیا آلیانس را تاسیس کردند. در فضای اطلاعاتی تاجیکستان کار برای همه پیدا می شود. ما از انجمن های موازی پروا نداشتیم.

• آقای قرشی بایوف! عمده مشکلات روزنامه نگاران تاجیک چیست؟

نخستین مشکل،دشواری دسترسی به اطلاعات است. که البته بعد از تصویب شدن مکانیزم دسترسی به اطلاعات در انجمن تا حدی این مشکل بر طرف شده است.به این ترتیب که انجمن، زمینه دسترسی روزنامه نگاران به آمار و اطلاعات مورد نیاز شان را از طریق گفت و گو با مسئولان دولتی و مسئولان مربوطه فراهم می کند. در هفت سال اخیر در قانون همه مکانیزم ها را مشخص کرده ایم. مکانیزم دسترسی به اطلاعات مارچ سال 2013 به تصویب رسیده و وظیفه ما به ژورنالیست ها آموزش این حقوق است.

• یعنی اگر یکی از مقامات حاضر به مصاحبه با روزنامه نگاری نباشد از شما کمک می گیرد؟

برای مصاحبه تمایل دو طرف مهم است و کاری از دست ما ساخته نیست. ما فقط آمار و ارقام نهادها و سازمان ها را می توانیم برای روزنامه نگاران تهیه کنیم.

• از مشکلات روزنامه نگاران می گفتید؟

مشکل دیگر فشار روی روزنامه نگارانی است که مطالب تحلیلی و انتقادی می نویسند و در این حالت منصب داران دولتی به خاطر حفظ شان و اعتبار شان آنها را به دادگاه می کشانند . در این حالت ما برای آنها وکیل مدافع پیشنهاد می کنیم و با قرارداد او را موظف می کنیم که از روزنامه نگار حمایت کند. همه این پروسه ها رایگان است. در بعضی حالت ها 50 درصد هزینه را ما و بقیه را رسانه ای که مشکل دار است می پردازد.

مشکل دیگر این است که روزنامه نگاران معیار های اخلاقی و اخلاق حرفه ای را رعایت نمی کنند. ما ده سال تلاش کردیم شورایی داشته باشیم تا بر اخلاق حرفه ای ژورنالیست ها نظارت کند. قانون معیارهای اخلاقی را تدوین کردیم. که به منشور سازمان معروف است. ثابت قدم بودن در حرفه خودمان یکی دیگر از مشکلات است. متاسفانه یک روند کلی درباره مطبوعات در تاجیکستان وجود ندارد .نشریه ای از یک مقام دولتی تعریف می کند و دیگری انتقاد و معمولا به خاطر امکانات مالی محدود ، برخی روزنامه ها وادار می شوند رسالت غیر ژورنالیستی را انجام دهند.

دو سال قبل نشریه ای از سوی دادگاه جریمه شد که به دلیل عدم توان پرداخت آن نشریه تعطیل شد. این نشریه به خاطر انتشار مقالات انتقادی، دادگاهی شد اما نتواست درستی مطالبش و شاهدان عینی را اثبات کند . دادگاه از او خواست که عذر بخواهند آنها پذیرفتند و بر همین اساس 300 هزار سامانه یعنی بیش از 60 هزار دلار جریمه و تعطیل شد.

• معمولا در میان روزنامه نگاران تاجیک کدام اخلاق غیر حرفه ای رایج است؟

یکی از کارهای غیر حرفه ای اثر دزدی است. اثبات اثر دزدی در تاجیکستان مشکل است چون اثبات اثر دزدی خیلی سخت است. طبق قانون جمهوری تاجیکستان از انشار خبر، قانون اجازه می دهد که مواد خبری را عوض کنیم. بنابراین عوض کردن آن خبر دزدی نیست در حالی که ما می گوییم حتی دزدیدن اندیشه و عقیده دیگری، اثر دزدی است. این اثر دزدی در تاجیکستان رواج دارد و بیشتر در زمینه خبر است و همیشه درگیری های دو نشریه در همین باره وجود دارد هر چند تا کنون جدی نشده است جز دو - سه دعوا که با میانجی گری ما سازش کردند.

• خط قرمزهای مطبوعات تاجیکستان کدامند؟

انتقاد از رییس جمهور و اطرافیانش ممنوع است که البته این ممنوعیت قانونی نیست. در قانون قبلی مطبوعات نوشته شده بود که حق انتقاد از رییس جمهور وجود ندارد اما در قانون جدید با تلاش های ما تصویب شده، شش ماه است که این قانون دیگر وجود ندارد. مردم جامعه تاجیکستان بیشتر از رسانه ها از رییس جمهور انتقاد می کنند چون رسانه ها اگر بخواهند از رییس جمهور و سیاست حکومت انتقاد کنند؛ مورد فشار قرار می گیرند.

• آیا در تاجیکستان روزنامه نگار زندانی که به خاطر اندیشه و مطالب انتقادی به بند کشیده باشد؛ وجود دارد؟

خیر یک نفر که از ماه یون به دلیل رشوه در محبس است. همین روزنامه نگار قبلا یازده ماه زندانی بود و دادگاه می خواست به خاطر توهین به مقامات محلی او را 16 سال زندانی کند.ما توانستیم او را از دادگاه آزاد کنیم اما این روزنامه نگار درس نگرفت و فکر کرد قهرمان است. بارها به او تاکید کردم که باید احتیاط کنی. اما احتیاط نکرد. فعلا ما با گزارشگران بدون مرز وکیل مدافع برای او پیدا کرده ایم.

اما روزنامه نگاری که به خاطر عقیده اش در زندان باشد نداریم. ما زندانی سیاسی نداریم. اما همیشه فشار روی انجمن ما و روزنامه نگاران منتقد وجود دارد. به ما اتهام می زنند که عامل دست خارجی ها هستیم اما ما نیز بدون توجه به این اتهام ها کارهای تحقیقی خودمان را با سازمان های بین المللی انجام می دهیم و هیچ چیز برای پنهان کردن نداریم.

  • Version imprimable de cet article Version imprimable
  • envoyer l'article par mail envoyer par mail
  • آفتهای روزنامه نگاری محلی و زن بودن

    5 آبان 1394

    خبرنگاران ایران -دلم می‌خواست بگویم باید از زن یا مرد بودن عبور کرد، ولی واقعیت جامعه ما چیز دیگری است و هنوز زن یا مرد بودن مهم است. گاهی فقط به خاطر زن بودن نادیده گرفته می‌شوی. در عرصه خبری هم همین‌گونه است گاهی به خاطر پوشش که مسئله‌ای کاملاً شخصی و خصوصی است، بین خبرنگاران تبعیض قائل می‌شوند؛ اما خب در عرصه رسانه همه مشکل‌دارند و نمی‌توان این نکته را هم نادیده گرفت. مشکلات اصلی برای همه یکسان است، نبود تشکیلات قوی صنفی برای مواقعی که با مشکل مواجه می‌شویم، معضل همیشگی نبود بیمه. اغلب صاحبان رسانه‌ها میل زیادی به بیمه کردن خبرنگارانشان ندارند، دستمزدهای کم در مقابل کار سخت خبر... ازجمله مشکلاتی است که همه ما با آن مواجه هستیم و زن و مرد هم نمی‌شناسد. گاهی بخاطر نوع پوشش و نداشتن چادر که موضوعی کاملا شخصی است. نسبت به من تبعیض قائل شده اند.مثلا در نشست خبری رییس جمهور که در دی ماه 93 به بوشهر آمده بودند، جای مرا با خانمی که چادر پوشیده بود عوض کردند . هرچند تیم حفاظت از من عذر خواهی کردند اما این نوع رفتار ها دردی عمیق به جای می گذارد.

  • ما می‌گفتیم «بزرگ دبیر»شما می‌گویید؛ «سردبیر»

    21 مهر 1394

    خبرنگاران ایران -نکته جالبی که در این کتاب دیدم واژه "بزرگ دبیر "بود. آیا می‌دانید این اصطلاح قدیم ندیم‌ها در برخی نشریات به‌جای عنوان سردبیر به‌کاربرده می‌شد.برگشتی‌ها هم هست، همان نشریاتی که به فروش نرسیده و بازگشت داده‌شده‌اند. صفحه بستن هم که کلی در روزنامه‌ها واژه متداولی هست در این لغت‌نامه دیده می‌شود: «آماده‌سازی صفحه به لحاظ فنی.»

    چه تصوری از وا‍ژه پاچلاقی دارید؟ اگر روزنامه‌نگارید فکر نمی‌کنم تصویرتان از این لغت چندان درست باشد اما اگر صفحه آرائید بیشتر به این لغت آشنایی دارید: «نامتقارن شدن یک ستون در صفحه یا خارج شدن فرم صفحه به دلیل وجود عکس و آگهی پاچلاقی نامیده می‌شود.» پوشش خبری که حسابی معروف است و برای اعزام یک خبرنگار برای منتشر کردن محتوای یک رویداد به کار می‌رود. پیش خبر و پی گیری خبر هم که خیلی معنایش معلوم است در این کتاب ذکرشده است.اگر واژه" تومنی نگار" را نشنیده‌اید هم بدانید که این لغت هم درگذشته‌ها در روزنامه‌نگاری رایج بوده و معنایش این بوده که خبرنگاری که فقط در ازای دریافت پول کار می‌کند. خبرنگاری که بر اساس تأمین منافع مالی خود و یا دریافت هدیه، حجم خبر را کم‌وزیاد می‌کند. همان‌ها که این روزها به رپرتا‍ژ-آگهی بگیر معروف‌اند. حاشیه و حاشیه‌نویسی هم حسابی در روزنامه‌ها کلمه معروفی است یعنی اتفاقات جالب یک خبر و مصاحبه. معمولاً خبرنگارانی که حاشیه را می‌بینند خبرنگاران بهتری در روزنامه‌ها هستند.

  • اجرای خودکار ویدئوها در فیس‌بوک؛ آیا اخلاق رسانه‌ای رعایت می شود

    24 شهریور 1394

    خبرنگاران ایران-به‌رغم منتقدانش اجرای خودکار ویدیو (اوتوپلَی) در شبکه‌های اجتماعی به‌سرعت فراگیر شده است. توئیتر اخیراً اعلام کرده است که تمام ویدیوهایی که بر این شبکه اجتماعی بارگذاری می‌شوند، به زودی به صورت خودکار اجرا خواهند شد. این کار درپی اقدام فیس‌بوک صورت می‌گیرد که از دسامبر ۲۰۱۳ اوتوپلی را روی دسک‌تاپ و موبایل اعمال کرده است.اما درحالی‌که اوتوپلی ممکن است برای جلب نظر مخاطب و دیده‌شدن ویدیوها مناسب باشد، مسائلی را هم برای رسانه‌های خبری که گزارش‌های دارای محتوای تصویری ناراحت کننده منتشر می‌کنند، پیش آورده است. کالینز می گوید: «ما بازخورد فوری از کاربران دریافت کردیم. یکی از آنان می گفت چطور می توانم اوتوپلَی را غیرفعال کنم. من دیگر نمی خواهم این صحنه‌ها را ببینم. افراد دیگری ما را به دلیل نمایش این ویدیو به صورت اوتوپلی مورد انتقاد قرار دادند.» هرجا کاربران فیسبوک به یک خط وای فای وصل شوند ویدیوها خودبه خود اجرا می شوند، اگرچه آنان می توانند گزینه‌ی اوتوپلی را در تنظیمات اکانت خود غیرفعال کنند.

    کالینز اشاره کرد که «در طول یک یا دو ساعت بعد از قرار گرفتن این ویدیو در صفحه ی فیسبوک «ده‌ها» کامنت دریافت کردیم. همه ی این کامنت ها درباره‌ی اجرای خودکار این ویدیو نبودند.