10 آبان 1392

گفت و گو با عیسی سحر خیز، روزنامه نگار

همچنان روزنامه نگاری مستقل و آزادم

10 آبان 1392

خبرنگاران ایران - نیکی آزاد :عیسی سحر خیز یکی از روزنامه نگارانی است که چهارسال گذشته را در زندان گذرانده است . زندان اوین و رجایی شهر . اما هنوز همان روزنامه نگار با روحیه ی گذشته است و با هیجان و شور زیاد می گوید به روزنامه نگاری آزاد و مستقل از قدرت ادامه خواهد داد .خیلی زود با تکنولوژی روز کنار آمده و ردپایش را می شود در شبکه های اجتماعی هم دید . او قبول دارد که برای ادامه کارش مشکلات زیادی دارد و بعید نمی داند یکی از مین های زیر پایش در میدان پر خطر روزنامه نگاری ایران منفجر شود .اما با این همه به روزنامه نگاری مستقل اعتقاد دارد و در مصاحبه با ما تعریف دقیقی از این نوع روزنامه نگاری ارائه می دهد و می گوید :« هر که طاووس خواهد جور هندوستان کشد.»

عیسی سحر خیز ، از بنیانگذاران انجمن دفاع از آزادی مطبوعات است و در دورهٔ ریاست جمهوری محمد خاتمی، مدیرکلی مطبوعات داخلی وزارت فرهنگ و ارشاد رابه عهده داشت . مدیرمسوولی روزنامهٔ توقیف شده«اخبار اقتصادی» و ماهنامهٔ توقیف شده «آفتاب» از دیگر فعالیتهای حرفه ای این روزنامه نگار محسوب می شود .

شما چهار سال گذشته را در زندان گذرانده اید و به تازگی از زندان آزاد شده اید؟ برایم از نحوه تغییر نگاهتان نسبت به روزنامه نگاری بعد از زندان بگویید؟ یعنی می خواهم بدانم فعالیت روزنامه نگاری عیسی سحر خیز بعد از زندان چه تفاوتی با روزنامه نگاری قبل از آن خواهد داشت ؟

بازه پنجاه و يك ماهه بازداشت و زندان، به ويژه در شرايط تحولات خاص كشور و جهان پس از خرداد ٨٨ و بهار عربي كه بسياري از ديكتاتورها را سرنگون كرد و مردمسالاري را در حكومت هاي يكه سالار - هرچند محدود- حاكم كرد و از جمله موجب آزادي زندانيان سياسي- عقيدتي شد و به اجراي حقوق شهروندي مجال حيات داد و جلوي نقض گسترده حقوق بشر را گرفت به من فرصت داد كه به روزنامه نگاري آزاد و مستقل بيشتر بينديشم و به حقانيت اين راه بیشتر پي ببرم. با توجه به اين نكات ، به ويژه در شرايط جديد كه راه براي به كارگيري نرم افزارها و سخت افزارهاي مناسب و تارنماها و سايت هاي خبري بهتر فراهم است ، تلاش خواهم كرد كه از نظر كيفي سطح كارم را بالاتر ببرم و به خواسته ها و مطالبات مردم بيشتر بپردازم، البته اگر فرصت كار فراهم شود و يكي از مين هاي زيرپايم را منفجر نكنند!

آقای سحر خیز !روزنامه نگاری آزاد و مستقل دقیقا چه ویژگی هایی دارد ؟منظورتان روزنامه نگاری مستقل از قدرت است ؟

وقتی از روزنامه نگاری آزاد و مستقل سخن به میان می آید منظور آن گونه عمل کردن است که تمامی ضوابط حرفه ای ، بدون نگرانی از پیامدهای احتمالی از جانب صاحبان قدرت ، در تهیه، ویرایش، پردازش و انتشار مطلب خبری یا گزارش و مقاله به کار برود. مهم تر از آن این که روزنامه نگار نه مرعوب دولت شود و نه مزدور آن، به گونه ای که جز حق و حقیقت چیزی نگوید و ننویسد و نه راه افراط رود و نه تفریط. نه منافع شخصی یا حزبی و گروهی او را به راه سانسور وخودسانسوری بکشاند و نه مسائل مادی یا حتی معنوی وی را به بیراهه ی مداهنه و مبالغه بغلطاند. در این راه دوری گزیدن از تفکرها و اندیشه های دگم یا ایدئولوژیک هم بسیار مهم است چون عاملی در جهت تخدیر و تحمیق مخاطبان خواهد بود.

برای روزنامه نگاری منتقدانه به چه ابزارهایی نیاز مندیم؟

آزادی عمل و نگاه مستقل ابزار روزنامه نگاری منتقدانه است و در کنار مردم قرار گرفتن. البته برای داشتن آزادی عمل و حرفه ای مستقل باید نهادهای صنفی و حمایتی مناسب را نیز در اختیار داشت که قدرت لازم را برای مقابله با زور قدرتمندان و حکومتمداران شکل می دهد و می تواند تا حدی جلوی سانسور و خودسانسوری را بگیرد.

آقای سحر خیز چگونه از روی مین ها عبور خواهید کردید؟ منظورم این است چگونه با محدودیتها کنار می آیید و کارتان را ادامه می دهید ؟

با نگاهی که به اثر گذاری این حرفه دارم طبیعی است که به کاری جز روزنامه نگاری آزاد و مستقل و تقویت نهادهای صنفی- حمایتی و مبارزه با نقض حقوق بشر نیندیشم. روزنامه نگاری در ایران چون کار در میدان مین است، یک روزنامه نگار حرفه ای هم باید با خود نقشه میدان را داشته باشد و ابزار خنثی کردن مین، البته با این وجود گاه پا روی مین می رود و انفجاری صورت می گیرد که پیامدش می تواند مرگ باشد یا نقص عضو خود و دیگران. به هر حال باید توجه داشته باشیم هر که طاووس خواهد جور هندوستان کشد.

یعنی هیچگاه فشارهای زندان شما را به این فکر نیانداخت که روزنامه نگاری را کنار بگذارید؟

نه هیچگاه چنین نبوده و لحظه ای هم در زندان و بازداشتگاه نبود که من به این فکر بیفتم که کار روزنامه نگار ی را کنار بگذارم. برعکس هرچه زمان گذشته و اثر گذاری کارهایم به ویژه نقد قدرت و تاثیر آگاهی بخشی را در میان مردم بیشتر دیده ام به این نتیجه رسیده ام که روزنامه نگاری به ویژه روزنامه نگاری مستقل و نقادانه یکی از بهترین حرفه ها به خصوص برای آنانی است که در پی اثر گذاری بر جامعه هستند و ارتقای سطح آزادی و مردمسالاری و در کنارش بهبود حقوق بشر و حقوق شهروندی و بسط صلح و امنیت را می خواهند.

اگر به خاطر سابقه زندان اجازه ندهند در یک روزنامه کاغذی کار کنید به چه شکلی فعالیت تان را ادامه می دهید ؟چون برخی معتقدند روزنامه نگاری کاغذی دیگر تنها راه ادامه روزنامه نگاری نیست ؟

من هفت -هشت سال پیش از این هم در عمل از فعالیت مطبوعاتی رسمی دور بوده ام و حتی اجازه نداشتم در نشریات قلم بزنم. حتی جلوی کار من در بخش بازرگانی روزنامه ها گرفته می شد و مانع سخنرانی ام در خانه ی اهالی مطبوعات، انجمن صنفی روزنامه نگاران ایران می شدند؛ اما من به هر حال کار روزنامه نگاری را منحصر به فعالیت در روزنامه های کاغذی نمی دیدم. حال که امکان ها و ابزارهای حرفه ای چنان پیچیده و گسترده شده است و تارنماهای گوناگون مشغول فعالیت هستند و شبکه ها و سایت های خبری روز به روز بیشتر و پربارتر می شوند نباید غم روزنامه نگاری کاغذی را داشت.

در حرفهایتان تاکید کردید به عنوان یک روزنامه نگار از این به بعد بر خواسته های مردم بیشتر تمرکز می کنید و درباره اش می نویسید ؟می شود بگویید منظورتان دقیقا کدام خواسته هاست ؟

مردم هر جامعه خواست ها و مطالباتی دارند و از نظر من کار یک روزنامه نگار متعهد مستقل این است که پیگیر تحقق یافتن این موارد باشد و به گونه ای چشم و گوش و دهان ملت باشد تا هم حق بگوید و هم از ناحق انتقاد کند، روزنامه نگار آزاد و مستقل باید چراغ بردارد و بر نقاط تاریک و پلید کشور بتاباند و در این راه هم حقایق را بگوید و بنویسد و هم بر کاستی ها و مشکلات جامعه انگشت بگذارد و از صاحبنظران راه حل معضلات را بپرسد و شیوه ی رفع کاستی ها را جویا شود تا راه برای تحقق آرزوها و نیازهای ملت روشن شود.

درباره روزنامه نگاری حال حاضر ایران چه نظر و عقیده ای دارید حتما روند کار روزنامه ها را دراین مدت دنبال کرده اید ؟

روزنامه نگاری در ایران چون بسیاری از نقاط جهان روندی رو به رشد و اثرگذار دارد . به ویژه که پیشرفت علمی و فناوری مددکار روزنامه نگاران آزاد و مستقل است و می تواند دایره ی محدودیت ها را بشکند و دسترسی به مخاطبان را آسان سازد.معمولا جز مقاطعی خاص که حکومت ها به سرکوب روزنامه نگاران و تحمیل فضای سانسور و خودسانسوری می پردازند و فعالیت ها را محدود می کنند اهالی مطبوعات تلاش خود را برای آگاهی بخشی و اطلاع رسانی به آحاد جامعه و تغییر اوضاع سیاسی اجتماعی و شرایط اقتصادی کشور و به ویژه نقد قدرت به کار می گیرند. آن چه من در این مدت با وجود محدودیت هایی که در دسترسی به مطبوعات داشته ام دیده ام این است که روزنامه نگاران ایران به خصوص آنان که نه برای کسب درآمد و به اصطلاح دست یابی به نان گرم و آب یخ به این حرفه عشق می ورزند، انجام داده اند کاری درخور ستایش بوده است. تلاش آن ها برای استفاده از تمامی سخت افزارها و نرم افزارهای رسانه ای و سعی برای شکستن خط قرمزهای غیرقانونی و تحمیلی خود گواه این شور و شوق است. البته هستند معدود کسانی که غم نان دارند و به اصطلاح قلم به مزد هستند و مدیحه سرای قدرت و پشت کرده به ملت که نمی توان آن ها را روزنامه نگار خواند بلکه خبرنویس و خبربیارند و عمله ی حاکمان.

برخی معتقدند روزنامه های مستقل یا همان روزنامه های معروف به اصلاح طلب این روزها شیفته قدرت شده اند شما با این عقیده موافقید ؟

روزنامه نگار تا وقتی لایق و درخور این نام است که آزاد و مستقل باشد و چشم و گوش مردم و زبان حال جامعه. به نظر من شیفتگی به حکومت و حاکمان و تبعیت محض از سیاست ها و برنامه های دولت و دوری گزیدن از نقد سازنده حتی هم فکرها و دوستان نشسته بر مسند قدرت سم روزنامه نگاری آزاد و مستقل است و عامل دوری از آرمان ها و آرزوهای بزرگ و فراموش کردن خواست ها و مطالبات مردم.

به نظر شما این روزها روزنامه نگاران شیفته قدرت شده اند ؟یا حرفه ای عمل می کنند ؟یعنی می خواهم تحلیل دقیق تان را در این باره بدانم ؟

روزنامه نگار یک فرد است و نمی توان نوع عملکرد یک یا چند نفر را به همه تعمیم داد و در مورد کل فعالان این حرفه قضاوت کرد. هستند کسانی که به قول شما شیفته ی قدرت شده اند که البته من قضاوت دیگری در مورد این گروه دارم و آن این است که این جمع چون در سال های پیش چنان مارهای سمی و افعی های خطرناکی را دیده اند که اکنون به اصطلاح از ریسمان سیاه و سفید هم می ترسند. آن ها بیم دارند که شرایط باز عوض شود و جایی جز بازداشتگاه و زندان خانه و ماوایشان نباشد! آن ها چنان دل بسته ی وضعیت موجود شده اند که گمان می برند هر گونه نقدی موجب تضعیف دولت روحانی می شود که چند ماه پیش برای مهار قدرت فردی و روی کار آمدن او به پای صندوق های رای رفتند. گمان می کنم که این پاندول پس از مدتی در نقطه ی تعادل خود تثبیت خواهد شد و این گروه از دوستان هم در موضعی منطقی تر قرار خواهند گرفت و نقد سازنده را جایگزین دغدغه های سیاسی خود خواهند کرد و درخواهند یافت که کار آزاد و مستقل و در عین حال متعهدانه منافع بیشتری برای دولت و ملت خواهد داشت.

شیفتگی روزنامه نگار نسبت به قدرت چه آسیبهایی به روزنامه نگاری مستقل می زند ؟

باید بین نقد سازنده و چوب لای چرخ گذاردن دولت در شرایط کنونی فرق گذاشت . باید توجه کنیم که دولت روحانی پس از حاکمیت کوتوله های سیاسی ناکارا و مجیزگو که کشور را به ورطه ی نابودی کشاند و در آستانه ی جنگ قرار داد روی کار آمده است و طبیعی است که طرفداران آن به ویژه روزنامه نگارانی که مزه ی بازداشت و زندان و شکنجه و محرومیت های غیرقانونی و غیر انسانی را کشیده اند و بیم بازگشت به شرایط گذشته را دارند به خصوص که دیده اند جایگزین دولت اصلاحات و راستگویان دولت دغلکاران و دروغ گویان بوده و جانشین فردی فرهیخته و فهمیده چون سید محمد خاتمی یک هوچی و شارلاتان سیاسی مانند محمود احمدی نژاد. البته این دغدغه ها و نگرانی ها نباید به گونه ای باشد که گمان کنیم باید بساط نقد سازنده را برچید و یک باره از آن سوی بام سقوط کرد.

آیا روزنامه نگاران باید برای انجام کار حرفه ای شان مصلحت اندیشی کنند ؟

روزنامه نگار همیشه روزنامه نگار است اما باید مصلحت سنجی هایی هم داشته باشد. این مصلحت سنجی البته نباید به گونه ای باشد که جلوی آزادی عمل روزنامه نگار را بگیرد و به استقلال او خدشه وارد کند و او را مجیز گوی دولت و حاکمیت کند و از خواست ها و مطالبات مردم دور سازند.

آقای سحر خیز منظورتان از این مصلحت سنجی این است که روزنامه نگار باید بنا به مقتضای زمان مشی و روشش را عوض کند یا روزنامه نگاری در همه دوران ها قاعده ثابتی دارد ؟

روزنامه نگاری حرفه ای و متعهدانه یک شیوه و روش شناخته شده و روشن است. در نتیجه مبنا و قاعده ی ثابتی دارد، اما زمان و مکان هم در فعالیت روزنامه نگاری تاثیر می گذارد و خبرنگار و یادداشت نویس و ... ملاحظاتی را اعمال می کنند که البته باید بسیار محدود باشد و کار به سانسور و خودسانسوری کشیده نشود و حق و حقیقت پایمال نگردد.

مفاهیم اصلی که همیشه روزنامه نگار باید به آنها توجه داشته باشد چیست ؟

مبنای کار روزنامه نگاری بر سرعت است و صحت و دقت در چشم انداز بیان حق و حقیقت. در این جریان باید منافع و مصالح ملی و خواست و مطالبات مردم در اولویت قرار گیرد.

  • Version imprimable de cet article Version imprimable
  • envoyer l'article par mail envoyer par mail
  • اصول رفتاری روزنامه‌نگاران در اعلامیه سازمان بین المللی روزنامه‌نگاران

    2 آذر 1394

    خبرنگاران ایران-در ماه مه اسپینوزا تابلویی در بازار اصلی خَلَپه روبه‌روی ادارات دولتی نصب کرد که روی آن نوشته بود «بازار رِجینا مارتینز». هدف از این کار ادای احترام به مارتینز و اعتراض به روند تحقیقات بود.اعلامیه سازمان بین المللی روزنامه‌نگاران(IFJ) درباره اصول رفتاری روزنامه‌نگاران به عنوان یک استاندارد حرفه‌ای برای روزنامه‌نگارانی شناخته می‌شود که در فرایند جمع‌آوری، انتقال، انتشار و اظهارنظر درباره اخبار و اطلاعات در رویدادهای توصیفی نقش دارند.

  • جنگ با دوربین؛ مروری کوتاه بر زندگی رابرت کاپا، عکاس خبری

    15 آبان 1394

    خبرنگاران ایران- «اگر عکس‌تان خیلی خوب نشده، به این خاطر است که خیلی نزدیک نشده‌اید.» اگر عکاس خبری باشید، احتمالا این جمله را شنیده‌اید. جمله‌ای از «رابرت کاپا» یکی از مهم‌ترین عکاسان خبری جهان که شهرتش را بیشتر از هرچیز مدیون عکس‌هایی است که از پنج جنگ بزرگ قرن بیستم ثبت کرد؛ جنگ داخلی اسپانیا، جنگ دوم چین و ژاپن، جنگ جهانی دوم (بخش اروپایی جنگ)، جنگ ۱۹۴۸ اعراب و اسرائیل و همین‌طور جنگ اول هندوچین (جنگ استقلال ویتنام از فرانسه). دوستش «جان اشتاین‌بک» ـ نویسنده آمریکایی ـ درباره‌اش نوشته است: « نمی‌توانید جنگ را تصویر کنید،چون جنگ نوعی احساسات است. اما او می‌توانست هول جنگ را در چهره یک کودک به تصویر بکشد.» ۲۲ اکتبر، ۳۰ مهر سالروز تولد رابرت کاپا بود که در ۴۱ سالگی در یکی از آخرین جنگ‌هایی که به‌تصویر کشید، کشته شد.

  • روزنامه‌نگاری که عامدانه و آشکار «بی‌طرفی» را کنار گذاشت

    7 مهر 1394

    خبرنگاران ایران- پاپ فرانسیس، رهبر کاتولیک‌های جهان هفته گذشته برای نخستین بار به آمریکا سفر کرد و یکی از مهم‌ترین سخنرانی‌هایش را در این سفر در مقابل کنگره انجام داد. او در این سخنرانی از چهار شخصیت تاریخی ایالت متحده نام برد که برای دنیای ناامن امروزی می‌توانند منبع الهام باشند؛ «آبراهام لینکلن»، «مارتین لوتر کینگ»، «دورتی دِی» و «توماس مرتن». شیوه‌ای که او در روزنامه‌نگاری آمریکا دنبال کرد، نمونه‌ای مناسب از روزنامه‌نگاری «مدافعه‌گر» محسوب می‌شود؛ سبکی از روزنامه‌نگاری که با کنار گذاشتن عامدانه و آشکار «بی‌طرفی»، عملگرایی و دفاع از اندیشه و عقیده‌ای خاص را سرلوحه خود قرار می‌دهد.