14 شهریور 1392

دروازه بانی خبر، ظاهری ساده با مفهومي پيچيده

14 شهریور 1392

خبرنگاران ایران- کتاب «دروازه بانی» نوشته پاملا شومیکر با ترجمه حسین افخمی به تازگی وارد بازار شده است. همانطور که از نام کتاب پیداست درباره دورازه بانی خبر است. اینکه این مفهوم چه معنایی دارد؟ چه کسانی دروازه بان های خبری هستند؟ نقش این دروازه بانان در جامعه سنتی و در جامعه امروزی به چه صورت است؟ آیا دروازه بانی خبر در جامعه امروزی همان مفهوم و تعریف را در جامعه سنتی دارد؟ در این کتاب علاوه بر پاسخ این سوال ها ، بررسي جامعی از مطالعات مرتبط با عوامل موثر بر گزينش اخبار که طي نيم قرن گذشته انجام شده است؛ ارايه مي شود.

«دروازه باني» بر خلاف ظاهر ساده اش، مفهومي بسيار پيچيده و چندلايه است ؛ هر آنچه ما امروز از يک رسانه مي بينيم يا مي شنويم يا در يک روزنامه و مجله مي خوانيم، همگي از فرآيند «دروازه باني» عبور می کنند. فرایندی که بسته به نوع رسانه ها و کشورهای مختلف، متفاوت است و به تبع آن محتواي يک رسانه هم بعد از اين «دروازه باني» متفاوت خواهد بود.

در مقدمه این کتاب دروازه بانی را اینگونه تعریف می کند: «دروازه بانی به بیان ساده، فرایند تقلیل میلیاردها پیام موجود در جهان به صدها پیام است که روزانه به هر فرد می رسند. مطالعات دروازه بانی اغلب ناظر بر انتخاب مطالب خبری در رسانه های ارتباط جمعی بوده اند؛ اما دروازه بانی را می توان فراتر از انتخاب صرف در نظر گرفت. به عبارتی تمام جنبه های انتخاب، استفاده و کنترل پیام را شامل می شود، چه این پیام از طریق وسایل ارتباط جمعی و چه از طریق کانال های بین فردی منتقل شود. »

به باور نویسنده دروازه بانی کاربردی بسیار گسترده تر از سردبیری خبر دارد و در اغلب تحقیقات ارتباطات کاربرد دارد. این مفهوم افکار جالبی در حوزه ارتباطات و رفتار انسانی ارائه می دهد و به نوعی با نظریه های اخیر از روان شناسی شیوه ی انتخاب و تصمیم گیری گرفته تا دینامیسم های کلان ایدئولوژی و تغییرات اجتماعی مرتبط است.

شوميکر در اين کتاب براي ارايه مدلي جامع از مطالعات اجتماعي به طور اعم از حوزه هاي مديريت، روانشناسي، سياست و جامعه شناسي بهره گرفته است؛ به طوري که دروازه باني را در سطح فردي، سازماني و فراسازماني مورد توجه قرار مي دهد و نقش اجتماعي آنها را نيز در کنار نيروهاي دو سوي دروازه در مطالعه اش دخالت مي دهد.

نویسنده در بخش نظری این کتاب نظریه های متفاوت کارکردگرا،رفتارگرا و ... را ذکر می کند. او علاوه بر پژوهش هاي نخستين از لوين (1943) و وايت (1950) مطالعات عطف ديگري مانند وستلي-مکلين (1957)، مک نلي (1959)، کوهن (1963)، اشنايدر (1967)، باس (1969)، گالتونگ و راگ (1965)، تاکمن (1974)، گنز (1979)، گيتلين (1980)، گاندي (1982) و همچنين ديدگاه هاي انتقادي گرامشي (1971)، ويليامز (1977)، گولدينگ (1981) را هم بررسي کرده است و سرانجام مدل پيشنهادي خود را ارايه مي دهد. در واقع، رويکردهاي نظري کارکردگرا، رفتارگرا، ساختارگرا، برساخت گرا و انتقادي را در ادبيات نظري مفهوم دروازه باني، در اين کتاب مي توان مشاهده کرد.

این کتاب در پنج سطح به تحلیل دروازه بانی می پردازد: نگاه به تصمیمات دروازه بانی ارتباط گران مجزا، تاثیرات رویه های ارتباطی، دروازه بانی در سطح سازمانی، عوامل اجتماعی و نهادی، و تاثیرات نظام اجتماعی از قبیل ایدئولوژی و فرهنگ.

مثلا در سطح تحلیل خرد ، دروازه بانی را نوعی فرایند برساخت مجدد چارچوب اصلی یک رویداد و تبدیل آن به خبر در نظر می گیرد؛ یعنی افرادی که شاهد رخ دادن رویدادی هستند برخی جزییات را عبور داده و به بقیه اجازه عبور نمی دهند. تحلیلگران تفسیر خود را ارائه می کنند و می توانند بر برخی جنبه ها تاکید کرده و برخی دیگر را بی اهمیت شمارند.

عناصر انتخاب شده با توجه به اهمیت شان ارزیابی می شوند و مهم ترین آن ها برجسته تر و سریع تر و یا با تکرار عرضه می شوند. خبرهای یک روز می تواند اثرگذاری بسیاری از دروازه بانان در بسیاری از دروازه ها را نشان دهد. شاید اغراق نباشد که بگوییم تمام فعالان ارتباطات کمابیش دروازه بان اند، زیرا دروازه بانی یکی از بخش های مکمل فرایند کلی انتخاب و تولید پیام هاست. نه تنها انتقال همه مطالب غیر ممکن است بلکه انتقال یک پیام بدون نوعی شکل دهی به آن اساسا امکان پذیر نیست.

افخمی، مترجم دروازه بانی در مصاحبه ای با روزنامه شرق درباره اهمیت این کتاب می گوید: «ادبيات نظري مرتبط با مفهوم «دروازه باني خبر» پيشينه اي بيش از نيم قرن دارد. اولين مقاله پژوهشي از ديويد منينگ وايت در سال 1950 در فصلنامه تخصصي «ژورناليزم کوآرترلي» چاپ شد. اما طي اين مدت در منابع فارسي به جز يک مقاله مروري منبع ديگري ديده نمي شود. بنابراين، کتاب دروازه باني تاليف پروفسور پاملاشوميکر -که جامع ترين منبع به زبان انگليسي محسوب مي شود- براي پرکردن اين خلا انتخاب و به زبان فارسي برگردانده شد. انتشار اين کتاب که با ويراستاري دقيق نشر ني صورت گرفت، مي تواند حوزه نظري ارتباطات و رسانه ها را تقويت کند و مشوقي براي دانشجويان دوره هاي تحصيلات تکميلي باشد.»

البته افخمی اشاره می کند که شايد بهتر بود براي درک بيشتر خواننده ايراني توضيحاتي پيرامون مطالعات قبلي در کتاب ترجمه شده ارايه مي شد. اما منظور از کاربرد گسترده مفهوم در مقايسه با مطالعات پيشين؛ تعميم آن به پژوهش هاي مربوط به رسانه هاي گوناگون است که از خبرگزاري و مطبوعات فراتر رفته و رسانه هاي الکترونيک مانند راديو، تلويزيون و رسانه هاي الکتروني مانند اينترنت را شامل مي شود.

اما مترجم کتاب درباره تغییر کارکردهای دورازه بانی می گوید:« در تعريف سنتي از دروازه باني، ويژگي هاي يک فرد به نام «آقاي دروازه» ترسيم مي شود که نقش کنترل و نظارت را دارد. در مفهوم جديد، دروازه باني برآيند نيروها و عوامل اجتماعي در چند سطح مفروض شده است که بر عمل گزينش اخبار اثر گذارند.»

او همچنین به نقش شهروند-روزنامه نگاران در تغییر مفهوم دروازه باني اشاره می کند: « رسانه هاي جديد و به روز پديده اي به نام بار اضافي اطلاعات نيز مفهوم دروازه باني در شکل سنتي را دگرگون ساخته است. ولي، هنوز اغلب رسانه هاي جريان اصلي در هر جامعه و سهم بالايي از مخاطبان تحت سلطه منابع خبري جريان مسلط قرار دارند که حتي اخبار توليدي از شهروند-خبرنگاران براي انتشار در برنامه هاي خبري پربيننده نيز بايد از دروازه آنها عبور کند.»

فصل های دروازه بانی

فصل نخست کتاب به تاریخچه دروازه‌بانی اختصاص دارد، در این بخش دیدگاه‌های «کورت لوین»، «لئو راستین»، «دیوید منینگ‌ وایت»، «سالانشیک»، «ویلیام گیبر»، «بروس وستلی»، «موریس مک‌لین»، «آندرو باس»، «جیمز هالورن»، «فیلیپ الیوت»، «گراهام مرداک» و «جیمز هیکی» درباره دروازه‌بانی خبر نقد و بررسی شده است.

فرایند دروازه‌بانی، عنوان دومین فصل این کتاب است که علاوه بر معرفی پیشگامان دروازه‌بانی، نقش‌های اجتماعی دروازه‌بانی در جامعه‌های بزرگ و نقش آنان در ایجاد زمینه ذهنی مخاطبان از واقعیت‌های اجتماعی را بیان می‌کند.

سومین فصل این کتاب به نظریه‌پردازی درباره دروازه‌بانی اختصاص دارد، در این بخش جوانب مختلف دروازه‌بانی در سطوح فردی، رویه‌های ارتباطات، سازمانی، فرارسانه‌ای اجتماعی یا نهادی و نظام اجتماعی بیان شده‌اند.

مدل جدید دروازه‌بانی خبر به همراه اشکال مختلف آن در فصل چهارم این اثر معرفی شده است، در این فصل با خلاصه کردن آن‌چه از دروازه‌بانی می‌دانیم و مبتنی بر رویکردهای نظری، شاهد مدل جدیدی هستیم.

در «پژوهش‌های آینده» به عنوان آخرین فصل کتاب پیشنهادها و تحقیقات مختلفی برای پژوهش‌های آتی در این حوزه ارایه شده است و نقش اندیشمندان حوزه ارتباطات، ارتباطات میان سطوح، بررسی قدرت نسبی سطوح، مطالعه سطح فردی و... از مباحث آن به شمار می‌آیند.

چه کسانی دروازه بانی را باید بخوانند

کتاب براي مديران اخبار در رسانه هاي جمعي شامل مطبوعات، راديو، تلويزيون، خبرگزاري ها و سنديکاهاي خبري و همچنين مديران دفاتر روابط عمومي سازمان ها و شرکت ها که در فرصت کم بايد از بين صدها خبر دست به تصميم گيري بزنند و تعدادي را گزينش کنند، نکات کاربردي خوبي دارد.

علاوه بر اين، براي روزنامه نگاران، کارشناسان روابط عمومي و کساني که در فرآيند توليد و نشر يا پخش خبر يعني از جمع آوري تا پردازش خبر نقش آفريني مي کنند مي تواند منبع آموزشي مناسبي باشد. به همين دليل دانشجويان رشته هاي ارتباطات در درس هاي مباني و نظريه هاي ارتباطات جمعي با مباحث اين کتاب آشنا مي شوند.

حسین افخمی توصيه مي کند همه کساني که به نوعي منبع و منشا اخبار رسانه هاي ارتباطات جمعي هستند به ويژه دولتمردان، مديران و فعالان سياسي حتما اين کتاب را بخوانند تا با آشنايي بيشتر از فرآيند پردازش و کارکرد دروازه باني خبر سطح انتظاراتشان از خبرنگاران، رسانه ها و حتي ادارات روابط عمومي تابعه آنها مبتني بر درک متقابل قرار گيرد.

«دروازه بانی» نوشته پاملا شومیکر با ترجمه حسین افخمی در 140 صفحه و با قیمت 7هزار تومان توسط نشر نی روانه بازار نشر شده است.

  • Version imprimable de cet article Version imprimable
  • envoyer l'article par mail envoyer par mail
  • اصول رفتاری روزنامه‌نگاران در اعلامیه سازمان بین المللی روزنامه‌نگاران

    2 آذر 1394

    خبرنگاران ایران-در ماه مه اسپینوزا تابلویی در بازار اصلی خَلَپه روبه‌روی ادارات دولتی نصب کرد که روی آن نوشته بود «بازار رِجینا مارتینز». هدف از این کار ادای احترام به مارتینز و اعتراض به روند تحقیقات بود.اعلامیه سازمان بین المللی روزنامه‌نگاران(IFJ) درباره اصول رفتاری روزنامه‌نگاران به عنوان یک استاندارد حرفه‌ای برای روزنامه‌نگارانی شناخته می‌شود که در فرایند جمع‌آوری، انتقال، انتشار و اظهارنظر درباره اخبار و اطلاعات در رویدادهای توصیفی نقش دارند.

  • جنگ با دوربین؛ مروری کوتاه بر زندگی رابرت کاپا، عکاس خبری

    15 آبان 1394

    خبرنگاران ایران- «اگر عکس‌تان خیلی خوب نشده، به این خاطر است که خیلی نزدیک نشده‌اید.» اگر عکاس خبری باشید، احتمالا این جمله را شنیده‌اید. جمله‌ای از «رابرت کاپا» یکی از مهم‌ترین عکاسان خبری جهان که شهرتش را بیشتر از هرچیز مدیون عکس‌هایی است که از پنج جنگ بزرگ قرن بیستم ثبت کرد؛ جنگ داخلی اسپانیا، جنگ دوم چین و ژاپن، جنگ جهانی دوم (بخش اروپایی جنگ)، جنگ ۱۹۴۸ اعراب و اسرائیل و همین‌طور جنگ اول هندوچین (جنگ استقلال ویتنام از فرانسه). دوستش «جان اشتاین‌بک» ـ نویسنده آمریکایی ـ درباره‌اش نوشته است: « نمی‌توانید جنگ را تصویر کنید،چون جنگ نوعی احساسات است. اما او می‌توانست هول جنگ را در چهره یک کودک به تصویر بکشد.» ۲۲ اکتبر، ۳۰ مهر سالروز تولد رابرت کاپا بود که در ۴۱ سالگی در یکی از آخرین جنگ‌هایی که به‌تصویر کشید، کشته شد.

  • روزنامه‌نگاری که عامدانه و آشکار «بی‌طرفی» را کنار گذاشت

    7 مهر 1394

    خبرنگاران ایران- پاپ فرانسیس، رهبر کاتولیک‌های جهان هفته گذشته برای نخستین بار به آمریکا سفر کرد و یکی از مهم‌ترین سخنرانی‌هایش را در این سفر در مقابل کنگره انجام داد. او در این سخنرانی از چهار شخصیت تاریخی ایالت متحده نام برد که برای دنیای ناامن امروزی می‌توانند منبع الهام باشند؛ «آبراهام لینکلن»، «مارتین لوتر کینگ»، «دورتی دِی» و «توماس مرتن». شیوه‌ای که او در روزنامه‌نگاری آمریکا دنبال کرد، نمونه‌ای مناسب از روزنامه‌نگاری «مدافعه‌گر» محسوب می‌شود؛ سبکی از روزنامه‌نگاری که با کنار گذاشتن عامدانه و آشکار «بی‌طرفی»، عملگرایی و دفاع از اندیشه و عقیده‌ای خاص را سرلوحه خود قرار می‌دهد.